Кіріспе
Олдкасл – Ирландияның Мит графтығындағы қала. Ол графтықтың солтүстік-батысында, Каванмен шекараға жақын, Келлстен шамамен 13 миль (21 км) қашықтықта орналасқан. R154 және R195 аймақтық жолдары қаланың базар алаңында қиылысады. Қала сол аттас қалашық және азаматтық приход аумағында жатыр.
Oldcastle is a town in County Meath, Ireland. It is located in the north west of the county near the border with Cavan, approximately 13 miles (21 km) from Kells. The R154 and R195 regional roads cross in the town's market square. The town is in a townland and civil parish of the same name.
Тарих
Бұл аймақ Англияда қаза тапқан соңғы ирландтық католик шейіті Оливер Планкеттің туған жері болды. Олдкасл – 18 ғасырда Кромвель соғыстарынан кейін Планкеттердің меншігінің бір бөлігін алған Неппер отбасының құрылысы. 17 ғасырда Армағдың лорд-архиепископы қызметін атқарған және 1681 жылы Миддлсекс штатындағы Тибернде (қазіргі Лондонның Вестминстер қаласындағы Мраморлық арка ауданында) жалған айыптаулармен асылып, жартылай кесілген Сент Оливер Планкетт осы отбасының ең танымал мүшесі болды. Ол сондай-ақ Энтони Джексон III-нің ұлы Исаак Джексонның туған жері болды (кейбір деректер бойынша, ол Карл II сарайындағы сэр Энтони Джексон II-нің (Шығыс Йоркшир, Англиядағы Киллингсволд Гроувтен) шаруа ұлы болған), ол 1666 жылдан кейін жақын орналасқан Каван графтығында қайтыс болды. Айзек, әкесі сияқты, Ирландиядағы квакерлердің ерте өкілдерінің бірі болды. Ол Баллиторға, Килдар графтығына көшіп, үйленді және үлкен отбасын өсірді, олардың көпшілігі 1725 жылы АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Честер графтығына ата-аналарымен бірге көшті. Ұлы ашаршылық және одан кейінгі эмиграция кезінде Олдкасл ауданы қатты қиындықтарға тап болды. Графтықтың солтүстігінде гаэльдік өмір салтын сақтауға байланысты, Олдкасл Мет графтығының оңтүстігіндегі құнарлы жерлерге қарағанда көп зардап шекті. Ең кедей топ ирландтық мәдениетінің ең күшті болған жерлерінде өмір сүрді және аштық пен эмиграциядан құрып кетті. Дегенмен, бүгінгі күні көрінетін жер бедері гаэльдік мәдениеттің мал шаруашылығына деген берік байланысын көрсетеді. Саяси және мәдени тұрғыдан бұл аймақта радикалды республикашылдыққа, Гаэльдік атлетикалық қауымдастығына (GAA) және Comhaltas Ceoltóirí Éireann-ға қолдау көрсету дәстүрі күшті. 1900 жылдардың басында қалада шығарылған жергілікті газет Ирландияның саяси партияларының бірі – Синн Фейнге атын берді. Олдкасл жұмыс үйі (workhouse) бұрынғы Леннокс көшесіндегі (қазіргі Сент Оливер Планкетт көшесі), R195 тас жолының (Кастлеполлардқа бағытталатын басты жол) қаланың оңтүстік жағында орналасқан. Джордж Уилкинсонның нео-тюдор стилінде жобаланған және шамамен 1830 жылдардың соңында немесе 1840 жылдардың басында салынған бұл ғимарат 1950 жылдарға дейін бұзылыпты. Меллоуз паркі 1950 жылдары Мет графтық кеңесімен осы орында салынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде көптеген немістер, австриялықтар және венгрлер британ үкіметімен ескі жұмыс үйіне қамалды. Олдкаслдағы Жоғарғы және Төменгі Феннор аймақтары королева Медбтің қызы Финдабайрдың (Феннор) есімімен аталған делінеді. Ирланд мифологиясында ол Кухулинге қарсы Медб пен оның Коннахт армиясына қарсы күресте құрбандық ретінде жіберілді. Ол Кухулиннің қолынан қаза тапты және аймақ оның өлтірілген және жерленген жерінің атымен аталады. 1923 жылы келісімге қарсы ИРА мүшесі Майкл Грили екі банк – Hibernian Bank және Northern Bank – тонады, осы ісі үшін ол Маллингар казармасында атылып өлтірілді. 1961 жылы Олдкасл алаңында 1916-1921 жылдардағы Мет бригадаларының атқару комитеті, Ескі ИРА федерациясы Ұлыбританияның тәуелсіздік соғысы кезінде британдық Корольдік күштерінің қолынан қаза тапқан Комендант Сеймус Куган мен Комендант Патрик МакДоннелдің естелігіне ескерткіш орнатты. Ескерткіштің ашылу салтанатын "Ескі ИРА" Ұлттық федерациясының төрағасы Шон Даулинг жүргізді. 1997 жылдың қараша айында Майкл Маккевитт және басқа ИРА диссиденттері Олдкасл, Мет графтығындағы фермада кездесу өткізіп, өзін Óglaigh na hÉireann деп атаған жаңа ұйым құрды. Ұйымға Оңтүстік Армагтың республикалық бекінісінен, сондай-ақ Дублин, Белфаст, Лимерик, Типперри, Лоут, Тайрон және Монаган графтықтарынан наразылық білдірген Уақытша ИРА мүшелері тартылды.
Олдкасл тұтқын лагері (1916-1918 жж.)
1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ирландия Ұлыбританияның құрамында болды. 1914 жылғы 5 тамызда «Шет елдіктерді шектеу туралы» заң қабылданды. Заң шетелдік азаматтардың еркін қозғалысына қатаң бақылау енгізіп, полицияда тіркеу жүйесін орнатып, шетелдік азаматтарды депортациялау және 17 мен 42 жас аралығындағы барлық австриялық және неміс еркектерін, яғни әскери жастағыларды ұстауға мүмкіндік берді. Олдкасл тұтқындар лагері Ирландиядағы жалғыз тұрақты азаматтық тұтқындар лагері болды, онда «жау шетелдіктер» ұсталды. Бұл олардың үйлеріне оралып, неміс армиясына қосылып немесе Ұлыбританияда тыңшылық жасау қаупінен туындады. Ирландияда тұратын барлық неміс және австриялық азаматтар бірден ұсталған жоқ. Көбінесе бұл ықпалды байланыстары бар және жақсы мінез-құлқы кепілдікке алынған азаматтар еді. Дегенмен, олардың барлығы соңында ұсталды. Осы заң қабылданғаннан кейін Ұлыбританияның Соғыс министрлігі тұтқындау орталықтарына айналдыруға жарамды ғимараттарды іздеуге кірісті. Джон Смиттің айтуынша, «қолданыстан шығарылған жұмыс үйлері идеалды болды. Оларда жүздеген адамдарды ұстауға қажетті инфрақұрылым бар еді: жатақханалар, асханалар, сумен жабдықтау, жуу орындары, медпункт, қоймалар, демалыс алаңдары және т.б.» 1914 жылғы 12 желтоқсанда «Олдкаслға күтілген неміс тұтқындары келді және қолданыстан шығарылған жұмыс үйінде орналасты». Бұл сол кездегі «Мейт Хроникалы» газетінің бас жаңалығы болды. «Мейт Хроникалы» газеті арнайы дайындалған пойызбен 68 неміс тұтқыны қалаға жеткізілгенін хабарлады. Олар қарулы күзетшілермен бірге жаңа орнына қарай қаладан өтіп кетті. Екі күннен кейін тағы 26 бейбіт азамат лагерьге жеткізілді. Бұл 1914 жылдың соңынан бастап 1915 жылға дейін үздіксіз жалғасты. 1915 жылдың ақпанына дейін лагерьде 304 тұтқын болды, ал 1916 жылдың маусымына қарай бұл сан 579-ға жетті. Осы кезде лагерь командирі майор Роберт Джонсон жұмыс үйінің барлық кеңістігін, тіпті шіркеу сакристиясын да пайдаланды. Жазбаша мәліметтерге сәйкес, Олдкасл тұтқындар лагеріндегі ең көп тұтқын саны – 583 адамды құрады, бұл ғимарат толық қуаттылықпен жұмыс істегенін көрсетеді. Әр адамға бір жастық және үш көрпе берілді. Тұтқындардың арасында әртүрлі әлеуметтік топтан шыққан азаматтар болды: дін қызметкерлері, зергерлер, музыканттар, аспазшылар, үй шаруашылығы қызметкерлері және қасапшылар. Түрме жағдайы толыққанды жағымды болмаса да, тұтқындарға, әсіресе жақсы жағдайдағыларға кейбір жеңілдіктер берілді. Әулетті тұтқындар өздеріне жеке бөлмелер сатып алып, оларға нашар жағдайдағы тұтқындардан қызметшілер жалдауға мүмкіндік болды. Британдықтар әлеуметтік жіктелуді қалады, өйткені олар жұмысшыны дәрігермен бірге ұстаудың дұрыс емес екенін сенді. Лагерь өмірінің бір бөлігі ретінде олар аптасына екі хат жазып, әрқайсысында жиырма төрт жолдан жазуға рұқсат етілді. Жүктерді алуға және айына екі рет 15 минуттық кездесулерге рұқсат берілді. Бавариялық шіркеу музыканты және композиторы Алойс Флейшман әйеліне хат жазып, «үш көрпе, жастық, жылы тоқылған күртеше, су өткізбейтін етік, жууға арналған ыдыс, қазан, кесе, аспап-саймандар, темекі және кітаптар» сұрады. Бұл цитата Джон Смиттің зерттеу мақаласынан алынған. 1915 жылдың маусымында лагерьге келген журналист «оны көптеген ер адамдар қарсы алды» деді және оларды «күшті денелі адамдар» деп сипаттады. Бұл мәлімет Джон Смиттің лагерь туралы мақаласынан алынған. 1916 жылғы көтерілістен кейін Ирландияның саяси жағдайы өзгерді. 1918 жылғы 13 сәуірде Олдкаслде әскери міндетке қарсы митинг өтті. Қонақ спикері Синн Фейннің жетекші тұлғасы Артур Гриффит болды. Митингке мыңдаған адам қатысты, ол лагерьден 300 метр қашықтықта өтті. Сөз сөйлегендер ұлтшыл және Ұлыбританияға қарсы көзқарастарды білдірді. Тұтқындар митингті лагерь шатырынан бақылады. Бұл туралы «Англо-келт» газеті жазды. Сонымен қатар, жергілікті тұрғын және дін қызметкері Фрей Рей Келли өз шіркеуінде өнер көрсетеді.
Спорт
Олдкасл – балықшылардың орталығы және Лауг Рамордан (Каван округі) 6,4 км (төрт миль) қашықтықта, ірі балық аулаумен танымал көлге жақын орналасқан. Олдкасл сондай-ақ Лауг Шелиннен (Каван округі) 10 км (алты миль) қашықтықта, алабұға балық аулаумен мәшһүр көлге ыңғайлы жақын. Қала Мейт Интермедиат Футбол Чемпионатында өнер көрсетіп, Лиганың 1-дивизионында ойнайды. Қалада әркімге қосылуға болатын көптеген басқа да клубтар бар. Сент-Бригид атлетика клубының трек және тау жүгіру клубы Муллахмин орманның жанында орналасқан. Оның көрнекті мүшелерінің қатарында 2013 жылғы Сноудон халықаралық тау жарысында 40 жастан жоғарылар арасында 2-орын алған Джеррард Хири және көптеген халықаралық көп күндік жарыстар мен жаяу жүгіруде клуб және ел намысын қорғап, жоғары нәтижелер көрсеткен басқа да шыдамды мүшелер бар.
Экономика және туризм
Олдкасл айналасындағы аймақ үшін сауда және қызмет көрсету орталығы болып табылады, сонымен қатар онда жиһаз өндіру және инженерлік кәсіпорындар көптеп орналасқан. Қаланың төсек-орын өндірісі саласында Gleneagle Woodcrafts, Briody Bedding және Respa Bedding сияқты компаниялар жұмыс істеген, олар аймақтағы жұмыспен қамтудың маңызды көзі болды. 1999 жылы Gleneagle Woodcrafts компаниясында өрт шығып, бір әйел қаза тапты. Кейіннен орын қалпына келтіріліп, қызметін жалғастыруда. 2020 жылдың 31 қазанында да ұқсас оқиға болды, Олдкасл кооперативінің ғимаратында өрт шықты. Мойлаг, Мит графтығында қаладан шамамен алшақтықта инженерлік фирмалар орналасқан. Бұл салалар Литва және Польшадан жұмыс іздеп келген иммигранттарды тартты. Мысалы, 2016 жылғы халық санауы бойынша қалада шамамен 210 литвалық туған адам тұрды. Олдкасл Лохкриу Кернстерінен қысқа қашықтықта орналасқан, бұл туристік орын б.з.б. 3300 жыл шамасында салынған жерлеу қабірлері.
Жергілікті география
Олдкасл Слайб-на-Кейли тауының етегінде орналасқан.
Білім
Аралас бастауыш мектеп, Гилсон ұлттық мектебі, және орта мектеп, Сент-Оливер пост бастауыш мектебі бар. Бұл орта мектеп соңғы жылдары кеңейтіліп, 2002 жылы жаңа ғимарат ашылды. Орта мектеп 2009 жылы 50 жылдығын тойлады, сол күні төрт жаңа сынып бөлмесі ашылды. Ноэль Демпси және епископ Майкл Смит қатысты. 2007 жылдың 3 наурызында мектеп Гейл футболдан Бүкіл Ирландия кәсіптік мектептері чемпионатының "Б" турнирінде жеңіс одіс. Жақында қаладағы кішкентай кітапхананың орнына жаңа қоғамдық кітапхана ашылды, ол жергілікті несие одағының қасында орналасқан.
Сәулет
Гилсон ұлттық мектебін жергілікті сауда палатасы "Олдкастл сәулетінің ең бағалы мүсіні" деп атайды. Гилсон ұлттық мектебінің сенім қоры мен ғимараты Олдкастл және Мойлаг приходтық ауданының тумасы Лоуренс Гилсонның жомарттығының арқасында құрылған. Гилсонның ескерткіші 2011 жылдың мамыр айында ашылды. Гилсон 1810 жылы Олдкасл қаласына түрлі конфессиялық мектеп ашу үшін қаржы жұмсады. Олдкастлдағы концерт залы шіркеуге жақын орналасқан. Онда жыл сайын бинго, би кештері, эстрадалық топтар мен Le Chéile концерттері өткізіледі.
Темір жол
Олдкасл теміржол станциясы 17 наурыз 1863 жылы Наваннан басталатын тармақ желісінің соңында ашылды. Көп жылдар бойы станция жергілікті шаруалар мен аймақтағы басқа да кәсіпорындарға жергілікті тауарлар мен өнімді Ирландияның ірі порттарына экспортқа тасымалдау арқылы табыс әкелді. 14 сәуір 1958 жылы станция жолаушылар тасымалына жабылды, ал тармақ желісі 1 сәуір 1963 жылы көптеген теміржолдар жабылып жатқан кезде толығымен жабылды.
Автобус
Bus Éireann 187 маршруты Олдкаслді дүйсенбіден сенбіге дейін қызмет көрсетеді. Ол Маунтнугент, Баллиджеймсдаф, Вирджиния және Келлс сияқты көршілес қалалар мен ауылдарға көлік қызметін ұсынады. Дублин, Каван, Наван және Эннискилленге дейін жалғастыратын қосылыстар Вирджиния/Келлс қалаларында қолжетімді. Әр апта күні Олдкаслға және одан барлығы төрт рейс жүзеге асырылады. Жол қауіпсіздігіне кепілдік берілген жағдайда, автобус маршрут бойындағы кез келген қауіпсіз жерде жолаушыларды мінгізіп, түсіреді.
Халықаралық қатынастар
Олдкасл қаласы Канаданың Онтарио штатындағы Текумсех қаласымен қала бауырластығы туралы келісімге қол қойған.