Кіріспе
Шотландтық заңгер және френолог (1788–1858)
Джордж Комб (21 қазан 1788 – 14 тамыз 1858) – шотландтық заңгер және 20 жылдан астам уақыт бойы френологиялық қозғалыстың өкілі болған адам. Ол 1820 жылы Эдинбург френологиялық қоғамын құрды және 1828 жылы "Адамның құрылысы" атты еңбегін жазды. 1833 жылы үйленгеннен кейін Комб өмірінің соңғы жылдарын френологияны халықаралық деңгейде насихаттауға арнады.
Ерте өмір
Джордж Комб Эдинбургтегі Ливингстонның ауласында дүниеге келді. Ол Мэрионның (құрметті есімі Ньютон, 1819 жылы қайтыс болды) және Джордж Комбтың ұлы болды. Оның кіші інісі дәрігер Эндрю Комб болды. Эдинбургтегі жоғары мектепке оқуға түскеннен кейін, ол Эдинбург университетінде құқық оқыды, 1804 жылы заңгер кеңсесіне жұмысқа орналасты, ал 1812 жылы 11 Bank Street мекенжайында адвокаттық тәжірибесін бастады. 1820 жылы Комб кеңсесін Корольдік жол бойындағы Майлнес-кортқа көшірді және үйін Стокбридждегі Эрмитаж-плейс, 8-үйге көшірді. 1825 жылы ол Эндрюмен бірге Грассмаркет маңындағы 2 Браун-скверге көшіп келді. Комб аға-інілері 1829 жылдан бастап Жаңа қаладағы 25 Нортумберленд көшесіндегі үлкен үйde бірге тұрды.
Френологиялық қоғам
1815 жылы «Эдинбург ревью» журналында Франц Жозеф Галл мен Иоганн Гаспар Сперцхайм жасаған «краниология» жүйесі туралы мақала жарияланды, онда ол бастап соңына дейін жалған ғылым деп айыпталды. Гамильтон Тейлорға қарсы 18 дауысқа 14 дауыспен жеңіске жетті. 1838 жылы Комб қылмыскерлерге қатысты емдеу әдістерін зерттеу үшін АҚШ-қа сапар шекті. Ол химия, физиология, тарих және моральдық философия салаларында халыққа білім беру бағдарламасын іске қосты. Комб ұлттық, діни ағымдарға бөлінбеген жүйе арқылы мемлекеттік білім беруді жақсартуға ұмтылды. Ол Уильям Эллистің қағидалары негізінде Эдинбургте мектеп ашуға көмектесті және онда френология мен физиологиядан сабақ берді. Бұл 1848 жылдың 17 шілдесінде ашылған Лондонның Бёркбек мектебінің ықпалымен болды. Комб мемлекеттің білім беру жүйесіне араласуы керек деген пікірді қатты қолдады. Осы мәселеде мектеп инспекторы Уильям Джоли оны қолдады, ал Фрэнк Пьерпонт Грейвс бұл туралы айтты. Комб түрме реформасы мәселесіне үлкен мән берді. Ол Уильям А. Ф. Браунмен бірге мемлекеттік қаржыландырылатын психиатриялық емдеу орындарында психикалық науқастарға гуманистік қарым-қатынас жасауды енгізу туралы пікірталас ұйымдастырды.
Кейінгі өмірі
Джон Рамсей Л'Ами, Джеймс Л'Амидің ұлы, Эдинбургтің Жаңа қаласындағы 25 Нортумберленд көшесіндегі Комбтың кеңсесінде оқыды. 1842 жылы Комб Хайдельберг Рупрехт Карл университетінде френология бойынша 22 лекциядан тұратын курс өткізді және мектептердің, түрмелердің және психиатриялық емханалардың басқарылуы туралы мәліметтер жинау үшін Еуропаны аралады. Қызметтен шыққаннан кейін Комб Эдинбургтің Батыс соңындағы 45 Мелвилл көшесіндегі әсем қабатты үйге көшті. Ол 1858 жылдың тамызында Фарнхэмдегі Мур Паркте қайтыс болғанда, «Адамның құрылысы» еңбегінің 9-шы басылымын жаңартып жатқан еді. Ол Эдинбургтегі Дин зиратындағы қарапайым қабір тасының астында, бастапқы бөлімінің солтүстік қабырғасына қарай жерленген. Оның әйелі Сесилия Сиддонс оның қасына жерленген.
Шығармалары
1817 жылы Комбтың «The Scots Magazine» журналында френология туралы алғашқы мақаласы жарияланды. Одан кейін «Әдеби және статистикалық журналда» осы тақырыпта бірнеше мақала жарық көрді. Бұл мақалалар 1819 жылы «Френология туралы очерктер» деген атпен, кейінірек «Френология жүйесі» деп аталып, кітап түрінде басылды. Комбтың ең танымал еңбегі – «Адамның құрылысы» 1828 жылы жарық көрді, бірақ ол материалист және атеист деп кеңінен сыналып, айыпталыпты. Онда ол былай деді: «Адамның психикалық қасиеттері мидың мөлшеріне, пішініне және құрылысына байланысты болады; және осы қасиеттер мұрагерлікпен беріледі». Комб, Ламарк ұсынғандай, мұрагерлік табиғаты және оның өзгеру мүмкіндігі туралы ойлармен айналысқан Эдинбургтің белсенді ортасының бір бөлігі болды. Комбтың өзі Ламаркшы болмаса да, Дарвиннің «Түрлердің пайда болуы» жарық көрмес бұрынғы онжылдықтарда «Адамның құрылысы» ағылшын тілді әлемде натуралистік прогрессивизмді таратудың ең маңызды құралы болды. Комбтың 1838 жылғы «Френологияға қарсы айтылған шағымдарға жауаптар» еңбегінен кейін 1840 жылы «Жа moral философиясы» және 1841 жылы «Солтүстік Америка Құрама Штаттары туралы жазбалар» жарық көрді. 1855 жылы «Френологияның сурет және мүсін жасауға қолданылуы» басылды. Комбтың автобиографиялық философиясының шыңы 1857 жылы алғаш рет жарияланған «Ғылым мен дін арасындағы байланыс туралы» еңбегінде көрінді. Комб 1858 жылы «Валюта мәселесі» атты памфлетпен экономикалық аренаға қадам басты. Саяси экономикаға френологиялық көзқарас Уильям Баллантайн Ходжсонмен кейіннен толықтырылды.
Отбасы
1833 жылы Комб актриса Сара Сидонстың қызы және Генри Сидонстың қарындасы, "Реторикалық қимыл-қозғалыс пен әрекеттердің практикалық мысалдары" (1807) кітабының авторы Сесилия Сидонсқа үйленді. Ол оған қорқынышты емес байлық пен бақытты, бірақ баласыз неке әкелді, ал оған дейін үйлесімділігін анықтау үшін френологиялық тексеру жасалды. Бірнеше жыл өткен соң, ол жақсы жағдайда заңгерлік қызметтен зейнетке шықты.