Кіріспе

Жасанды түрде босануды қозғау

Босануды қозғау – босану мен бала тууды стимуляциялайтын процесс немесе емдеу. Босануды (бастау) фармацевтикалық немесе фармацевтикалық емес әдістермен іске асыруға болады. Батыс елдерінде жүкті әйелдердің шамамен төрттен бірі дәрі-дәрмектер арқылы босануды қозғауға ұшырайды. Жүктілікті мерзімінен бұрын тоқтату (аборт). Ұрықтың жатырда қайтыс болуы және бұрынғы өлі туған бала тарихы. 38 аптадан асып кеткен егіз жүктілік. Әйелге және/немесе оның баласына қауіп тудыратын бұрынғы денсаулық мәселелері, мысалы, қант диабеті, жоғары қан қысымы, жоғары ДСИ (дене салмағының индексі).

Мерзіміне жеткен немесе мерзімінен өткен босануды қозғау жаңа туған нәрестелердің денсаулығын жақсартады және кесарево кесігінің санын азайтады.

Индукциялау әдістері

Босануды қозғау әдістеріне фармакологиялық препараттар мен механикалық немесе физикалық тәсілдер кіреді. Механикалық және физикалық тәсілдерге мембрананы жасанды түрде жырту немесе мембрананы сүрту жатады. Мембрананы сүрту көбірек әйелдердің өздігінен босануына (және аз әйелдердің босануды қозғауына) мүмкіндік беруі мүмкін, бірақ ана мен нәрестенің өліміне немесе кесарево тілігі немесе өздігінен болатын вагинальді босанулар санына елеулі әсер етпейді. Мембрананы сүртумен байланысты тәуекелдер де бар. Тәуекелдерге: ретсіз жиырылулар, қан кету және әр 10 әйелдің 1-інде амнион қабының жыртылуы кіреді, егер босану 24 сағат ішінде басталмаса, бұл ресми түрде босануды қозғауға алып келуі мүмкін. Жатыр ішіндегі катетерлерді қолдану да көрсетіледі. Олар жатыр мойнына механикалық қысым жасау арқылы жергілікті тіндерде простагландиндердің босатылуын қамтамасыз етеді. Жатырға тікелей әсері жоқ. 2021 жылғы жүйелі шолу нәтижелері, төмен тәуекелді жүктіліктері бар әйелдерде стационарлық немесе амбулаториялық жатыр мойнының дайындығы арасында кесарево тілігі немесе нәрестелік нәтижелерде ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетті.

Фармацевтикалық емес

Мембраналық сыпыру, сондай-ақ мембрананы жару, Гамильтон маневрі немесе "созу және сыпыру" деп те аталады. Бұл процедураны акушер немесе дәрігер ішкі қынаптық тексерудің бөлігі ретінде жүргізеді. Акушер немесе дәрігер әйелдің қынабына екі қолғапталған саусағын енгізіп, бас бармағын жатыр мойнының ашылуына немесе мойнына салады. Олар одан кейін дөңгелек қозғалыс жасау арқылы ұрықтық қаптың мембраналарын жатыр мойнынан бөліп алуға тырысады. Бұл әрекет простагландиндер деп аталатын гормондарды бөліп шығарады, ол жатыр мойнын босануға дайындауы және босануды күйзеуге түсіруі мүмкін. Бұл процесс пациентке қатты дискомфорт туғызады, тіпті қан кетуге, нашар жиырылуларға және ұрықтық қаптың жарылу қаупіне әкелуі мүмкін, бірақ көптеген әйелдер келесі босануларында да мембраналық сыпыру процедурасын таңдайды. Онда Фолей катетері жатыр мойнына енгізіліп, дистальді бөлігі кеңейтіледі, соның нәтижесінде простагландиндер бөлінеді. Cook Medical екі баллонды жатыр мойнының пісуіне арналған баллон, сондай-ақ стилеті бар баллон, FDA-мен мақұлданған. Екі баллонның бірі жатыр мойнының жағында физиологиялық сарысумен, екіншісі қынап жағында физиологиялық сарысумен толтырылады.

Қашан индукциялау керек

Американдық акушерлік-гинекологиялық конгресі медициналық көрсетімдер болмаған және жатыр мойны жетілмеген жағдайда 39 аптадан бұрын сайлаулы индукция жасаудан бас тартуды ұсынады. Жақында өткізілген зерттеулер жүктіліктің 41-ші аптасында немесе мерзімінен кейін тудыру кесарево қимылын 12%-ға төмендетіп қана қоймай, емілген баланың өлімін де азайтады. Кейбір байқау және ретроспективті зерттеулер 41-ші аптаға дейін көрсетілмеген, сайлаулы индукция кесарево қимылын қажет ету қаупін арттыратынын көрсетті. Дәрігерлер мен жүкті әйелдер медициналық көрсетімдер болмаған жағдайда индукция жасауды қарастырғанда қауіп-қатерлер мен пайдаларын талқылауы керек. Зерттеулер жүктіліктің 41-ші және әсіресе 42-ші аптасында туған нәрестелер арасында сәбилер өліміне қауіп аздап артатынын, сондай-ақ ана мен балаға жарақат алу қаупі жоғары екенін көрсетті. Жүктіліктің соңғы кезеңдеріндегі қауіптердің артуына байланысты, индукция 41 аптадан кейін кесарево қимылымен тудыру қаупін азайтады және мүмкін одан да ертерек. 41 апталық жүктіліктен кейін босануды индукциялау, босанудың өздігінен басталуын күтумен салыстырғанда, перинатальдық өлім мен өлі туған баланың пайда болу қаупін азайтады. 41 апталық жүктілік кезеңінен кейін перинатальдық өлім мен өлі туған балалардың көбеюі тіркелсе де, бұл қауіп аз. Шындығында, 2012 жылы Калифорния штатында жүргізілген зерттеуде генетикалық немесе туа біткен проблемалары бар нәрестелер ескерілмей, өлі туған балалардың көрсеткіштері зерттелді. Зерттеу нәтижесінде 40, 41 және 42 апталық жүктілікте 1000 туған балаға шаққанда өлі туу көрсеткіші 0,42, 0,61 және 1,08 құрады. Осылайша, ресми медициналық индукцияларды талқылау кезінде ықтималдық дәлелдерді мойындау маңызды, себебі ол мерзімінен кейін өлі туу мүмкіндігінің қаншалықты төмен екенін көрсетеді. Медициналық көрсетімдер болмаған жағдайда (мысалы, гипертензия, IUGR немесе преэклампсия) 39 аптадан бұрын индукция жасау, мерзімінен бұрын туудың асқынуларына әкелуі мүмкін, оның ішінде тыныс алуда қиындықтар, инфекция, тамақтандыруда проблемалар, сарғаю, жаңа туған балаларға арналған жансақтау бөліміне жатқызу және перинатальдық өлім. Гипертензиялық бұзылыстары бар әйелдерде (преэклампсия, эклампсия, жүктілік гипертензиясы) 34 аптадан кейін және 37 аптадан бұрын индукция жасау әйел үшін жақсы нәтижелерге әкелуі мүмкін, бірақ бала үшін нәтижелерді жақсартпайды немесе нашарлатпайды. Нақты нәтижелер алу үшін қосымша зерттеулер қажет. Жүктілігі 37 аптадан асқан және баласының жатырда жақсы дамып жатқандығына күмәні бар әйелдер үшін индукция жасаудың немесе кесарево қимылын дереу жасаудың, немесе босанудың өздігінен басталуын күтудің қандайсы жақсы екені зерттеулер бойынша әлі белгісіз. Сол сияқты, бала ана құрсағында жақсы дамымайтын жағдайда оны ерте тудырудың, немесе туу кезінде оның жағдайы нашарлауын күтудің қандайсы дұрыс екені туралы да жеткілікті зерттеулер жүргізілмеген. Дәрігерлер босану индукциясынан кейін вагинальды босану мүмкіндігін бағалау үшін "Бишоп баллы"н пайдаланады. Алайда, соңғы зерттеулер Бишоп баллы мен сәтті индукция арасындағы байланысты күмәнмен қарастырды, төмен Бишоп баллы индукциядан кейін вагинальды босану мүмкіндігін жақсартатынын анықтады. Кейде әйелдің суы 37 аптадан кейін бұзылғанда, табиғи босануды күтудің орнына индукция жасалады. Бұл әйел мен бала үшін инфекция қаупін азайтуы мүмкін, бірақ индукция жасаудың әйелдер мен балалар үшін ұзақ мерзімді тиімділігін анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Жатырдың жарылуы әйел мен бала үшін өте қауіпті, ал босануды индукциялау осы қауіпті одан әрі арттырады.

Индукцияның сын-пікірлері

Мембрананы жоғары көтеру, босануды қозғаудың көп қолданылатын әдісі, қан кетуге және жиірмелі жиырылуларға себеп болуы мүмкін және көбінесе жүкті әйелдің хабардар келісімісіз жасалады. Индукция жасаудың медициналық негіздемесі – өлі туу қаупін азайту. Алайда, жоғарыда айтылғандай, мерзімінен кейін туудың ықтималдығы өте төмен, яғни мерзімінен кейін жүктіліктің басым көпшілігіне индукция қажет емес. Бір өлі туудың алдын алу үшін шамамен 500 индукция жасалады. Осы қажетсіз индукциялардың көптегені басқа да қауіптерді тудыруы мүмкін, нәтижесінде медицина қызметкерлері кесарево кесу сияқты басқа да шараларға баруға мәжбүр болады. Бұл қосымша шаралар жүкті әйел үшін босануды қауіптірек етеді. Индукцияға қатысты тағы бір сын – жүкті әйелдің денелік автономиясы ескерілмейді. Көптеген жүкті әйелдер индукция жасауды қаламайды және өздерінің медицина қызметкерлерімен бірлесіп шешім қабылдау процесіне қатысуды жөн көреді. Индукцияланған босану әйел үшін ауыр болуы мүмкін, себебі интравендік окситоциннің жанама әсерлерінің бірі – жиырылу ауырсынының күшеюі, негізінен, күрт басталуына байланысты. Бұл анальгетиктер мен басқа да ауырсынды басатын дәрі-дәрмектерді көп пайдалануға әкелуі мүмкін. Бұл шаралар нәресте кесарево кесу арқылы дүниеге келу ықтималдығын да арттыруы мүмкін. Алайда, осы мәселе бойынша жүргізілген зерттеулер әртүрлі нәтижелер көрсетті. Бір зерттеуде 1990 жылдан 1997 жылға дейін кесарево кесу көрсеткіші жалпы алғанда 20%-дан төмен немесе одан да төмен болса, жоспарлы индукция кесарево кесу көрсеткішін екі есеге арттырған. Тағы бір зерттеуде мерзімінен кейін болмаған әйелдерге жоспарлы индукция жасау кесарево кесу мүмкіндігін екі-үш есеге арттырғаны көрсетілді. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, жүктіліктің 40-шы аптасына дейін индукция жасалса, кесарево кесу қаупі артуы мүмкін, бірақ 40-шы аптадан кейін жасалса, әсері болмайды немесе қауіпті азайтады. 2014 жылғы жүйелі шолу және мета-талдау индукцияның және кесарево кесуге тигізетін әсері туралы мәліметтер бойынша, жүктіліктің 41-ші аптасынан кейін индукция жасалғанда кесарево кесу арқылы босану көрсеткіші төмендейді. Қауіпсіз дәрі-дәрмекпен емдеу институты питоцинды "қате қолданған жағдайда науқасқа елеулі зиян келтіру" ықтималдығы жоғары болғандықтан "жоғары сақтық қажетті дәрі-дәрмек" деп белгіледі.