Кіріспе

Nicky Youre және Dazy әні

Күндізгі люк – автомобильдің шатырындағы терезені ашатын қозғалмалы панель, бұл жарық пен таза ауаның жолаушылар салонына кіруіне мүмкіндік береді. Люктер қолмен немесе электрмен басқарыла алады және түрлі пішіндерде, өлшемдерде және стильдерде келеді. Қазір "күндізгі люк" термині шатырдағы кез келген шыны панельді сипаттау үшін қолданылса, "ай люк" термині тарихи тұрғыдан жолаушылар салонының үстіндегі шатырға бекітілген стационарлық шыны панельдерді сипаттау үшін пайдаланылған. Ай люктің шыны панелі мөлдір және көбінесе тоналған болады. Бұрынғы аталымдарына күн сәулесі шатыры, жылжымалы бөлім және жылжымалы шатыр кіреді.

Тарих

Ертедегі автомобильдердің жиі қолданылатын конфигурациясы артқы жолаушылар бөлімі үшін бекітілген шатырды және шоферге арналған ашық бөлікті қамтыды, бұл Coupe de Ville, Sedanca (екі есікті) немесе Sedanca de Ville деп аталатын стильде жасалған. Ашық кабина жүргізушіге қоршаған ортамен байланыста болуға мүмкіндік берді, көлік иесінің жалдамалы жүргізушісі бар екенін көрсетті (жүргізушілердің форма киюінің бір себебі осы еді) және жүргізушінің киімі арқылы иесін анықтады (форма киюдің екінші себебі). Жол жылдамдығы артып, көліктердің қолданылу жиілігі көбейіп, толық уақытты көлік құралына айналды, соның салдарынан жаман ауа райында да жиі пайдаланылатын болды. Сондықтан жүргізушіні жақсырақ қорғау үшін уақытша жабу қажет болды. Алғашқыда былғарыдан жасалған қарапайым жабулар кейін рамалық элементтері мен былғарыдан немесе су өткізбейтін матадан жасалған күрделі конструкцияларға айналды, тіпті пайдаланбағанда бөліктерді сақтауға арналған орындар да болды. 1920 жылдардың соңына қарай уақытша шатырдың ыңғайлырақ түрі пайда болды, онда қатты металл панель жолаушылар бөлімінің үстіңгі жағындағы ойыққа сырғып кіретін, кейде «де Виль кеңейтім» деп аталатын. 1930 жылдардың басында көліктер Седан стилінде жасалатын болды, яғни металлдан жасалған бір бөліктен тұратын шатыры болды, жүргізуші кабинасының үстіндегі ойық болмайтын. Бұрынғы Coup de Ville конфигурацияларына ұқсас мүмкіндік беру үшін, қазіргі күндегі шатыр ретінде танылатын жылжымалы мата немесе металл панельдер Bentley және Rolls Royce модельдеріне орнатылды. Мұндай көліктерде алдыңғы әйнек пен жолаушылар бөлімі арасындағы шатыр сызығы үздіксіз болды, сондықтан Coup de Ville-ден айырмашылығы, шатыр панеліне ойық жасау қажет болды. Алғашында мақсат шоферді ашық қалдыру болса да, Bentley көліктері көбінесе иелері өздері жүргізу үшін сатылатын. Кейбір модельдерде тіпті екі орындық болса да, алдыңғы орындықтарға жылжымалы панель орнатылды. Сондықтан ертедегі «Дерби» Bentley модельдері көбінесе жылжымалы шатыр панельдерімен жабдықталды. Осылайша, жылжымалы панельдердің мақсаты шоферді ашық қалдырудан, иесіне жақсы ауа райы күндері айналадағы көріністерден ләззат алуға мүмкіндік беруге өзгерді. Бұл эволюция ақырында тек сәнді көліктермен шектелмеді. Кәсіпкер Ноэль Моббс өзінің вагондар салу бизнесін Pytchley компаниясының атынан жылжымалы шатырлар өндіруге арналған компанияға айналдырғанда, күн шатырлары нарығының негізін қалады. Pytchley механизмі 1925 жылы патенттелді және алғаш рет көрсетілді. Бастапқыда Pytchley жылжымалы шатыр жүйесін бірнеше көліктік «тур салон» автомобильдерін жасау үшін қолданды, олар 201-203 Great Portland Street London мекенжайынан сатылды. 1927 жылы Daimler 20/70 ат күші үшін: «Бұл шатыр саусақтың тиесілімен сырғанады және шатырдың 50% -ын ашып, көру мүмкіндігін арттырады және желдің соғуынан сақтайды» делінді. Жылжымалы шатыр жүйесі Pytchley компаниясының өздері орнатқан құрылғысынан стандартты модель ретінде ұсынылатын опцияға дейін дамыды. Ол бірнеше түрлі өндірушілердің көліктеріне зауытта орнатылды. 1929 жылы конструкция жақсартылды, сондықтан жабық кезде жылжымалы панель шатырдың қалған бөлігімен тегіс болды. Моррис 1932 жылдан бастап Pytchley технологиясын пайдалана отырып, бірнеше модельдер жасады, соның ішінде Моррис Майнор, Моррис Майор және Моррис Тен, олар жылжымалы бас деп аталатын (бас термині бүктелетін немесе ашылатын бас сияқты қолданылады) опциямен жабдықталды. Бұл панельді артқа жылжытып, жүргізуші мен жолаушының үстінен ашылатын терезені жасауға болады. Жылжымалы панельде сондай-ақ панельді толық жабықтан толық ашыққа дейін кез келген күйде бекітуге мүмкіндік беретін құлыптар болды. 1935 жылы Wolseley Pytchley шатырын пайдаланды, ал 1936 жылы Austin де жылжымалы баспен модельдерді сата бастады. Hillman Minx - бұл шофермен жүруге арналмаған арзан кішкентай автомобиль, ол 1931 жылы сол кездегідей түрлі модельдерде ұсынылды, оның ішінде 1933 жылғы Aero үлгісінде шыны панельдермен бірге, 1932 жылғы көрмеде көрсетілген, бұл бірінші ай шатыры болды. 1941 жылы Pytchley роялти төлемегені үшін Vauxhall өндірушісіне талап қойды. Vauxhall компаниясы олардың жылжымалы шатырының нұсқасы, ол панельді артқы бөлімнен емес, астына жылжытады, лицензия төлеудің қажеті жоқ ететіндей жеткілікті түрде өзгеше болды деп мәлімдеді. 1953 жылы Sedanca стиліне шоферсіз көлік үшін қайта оралып, ол кейінірек 1954 жылғы өндіріс көліктеріндегі бекітілген ай шатырларына шабыттандырды. 1961 жылы Triumph TR4 моделін екі бөлікке бөлінетін алынып тасталатын қатты шатырмен шығарды. Артқы бөлігі, артқы терезені қамтитын, орталық бөлігі алынғанда көлікте қалдырылуы мүмкін, бұл Sedanca конфигурациясын жасады. Бұл тұжырым 1966 жылы Porsche компаниясы 911 спорт машинасының нұсқасын шығарғанда қайта жаңғыртылды, ол Targa терминін орнатты, Porsche компаниясы сауда белгісі ретінде тіркеді. Бұл дәстүрлі Sedanca пішініне одан да ұқсас болды, өйткені көлікте қалыпты бекітілген құлау сақинасы және артқы орындықтар болды. 1969 жылы Lamborghini Espada моделінде қазіргі панорамалық шатырдың алға басушысы болған толық шатырлы мөлдір панельді көрсетті. Тарихи анықтама бойынша, шатырлар мөлдір емес. Бүгінде зауыттан шығарылатын жылжымалы шатырлардың көпшілігі шыны панельдермен жабдықталған және кейде 1973 жылы Ford компаниясының Continental Mark IV маркетингтік директоры Джон Аткинсон енгізген «ай шатыры» деп сатылады. Бірінші жылға Ford компаниясы Mark IV көліктерін American Sunroof Company компаниясына орнатуға жіберді. Екі түрдің де нұсқалары зауытта орнатылған және кейін орнатылған ұсыныстарда кең таралған, мүмкіндіктер мен таңдаулардың кең ауқымын жасады. Шатыр жүйелері қолмен немесе электрмен басқарылатын болуы мүмкін, ал көбінесе ай шатырлары электрмен/электрондық түрде басқарылады. Қолмен басқарылатын шатырлар, желдеткіш типті ашылатын шатырлардағыдай, рычагтармен немесе жылжымалы жүйелер үшін қолмен басқарылатын рычагтармен немесе дөңгелектермен басқарылады. Электр шатыр жүйелері әдетте мотормен басқарылатын кабельдермен жабдықталған және жылжымалы ашылудың кейбір түрлерін қамтиды. Бүгінгі күні көбінесе ай шатырлары электрмен басқарылады және ашылатын/ішке орнатылған немесе ашылатын/спойлер конфигурациясына ие. Шатыр жүйелері бастапқы жабдық, зауыттық опциялар (көлік компаниясымен ұсынылатын) немесе көлік дилері немесе бөлшек сатып алушы үшін шатыр орнату маманымен кейін орнатылуы мүмкін. Көлік құралын құрастыру желісінен шыққаннан кейін, зауыттық опцияны шатырға енгізу мүмкін емес, сондықтан кейін орнату - жалғыз нұсқа.

Күн шатыры түрлері

Шатыр жүйелері көптеген пішіндерде, өлшемдерде және стильдерде келеді, және олардың көптеген атаулары бар. Негізгі түрлері:

Жабылатын күнжаралар – бұл қолмен ашылатын еңкейтілмелі панель. Бұл панельдер әдетте алынып тасталады, және T-шатырлар сияқты, алынғаннан кейін сақталуы керек. Еңкейту арқылы шатырда желдеткіш ашылады, немесе панель алынғанда толық ашылады. Жабылатын күнжараларды көптеген көліктерге орнатуға болады, және олар салыстырмалы түрде арзан. Мысалға, Porsche 944-тің металл панельдері, Mazda RX-7-дің алғашқы үлгілері, сондай-ақ көптеген шыны панельдер зауыттан орнатылған және кейін орнатылған түрлері бар. Спойлерлі күнжаралар (еңкейтілмелі және жылжитын) жабылатын күнжаралардың және жылжитын шатыр жүйесінің мүмкіндіктерін біріктіреді. Олар желдету үшін еңкейіп, шатырдың үстінен жылжиды, аз бас кеңістігі мен шатыр ұзындығын қажет етеді. Спойлерлер әдетте басқа шатыр жүйелері сияқты үлкен ашылуды қамтамасыз етпейді, бірақ өздігінен сақтау панелінің ыңғайлылығын ұсынады. Көптеген спойлерлі шатырлар электрлі, интеграцияланған күн көлеңкелері және жылдам ашылу/жабылу сияқты қосымша мүмкіндіктері бар. Спойлерлер басқа түрдегі жылжитын шатырлар орнатылмаған қысқа шатырлы көліктер үшін өте қолайлы. Мысалға, Honda CRX, Toyota Celica және Mazda RX-7. Кіріктірілген күнжаралар металл шатыр мен ішкі төбе арасында жылжитын панельге ие, бұл шатырдың біраз бөлігінен бас тартуды талап етеді, бірақ шатырда толық ашылуды қамтамасыз етеді. Барлық кіріктірілгендер шатырдың ішіне жылжиды, ал кейбіреулері артқы желдеткіш функциясын (жабылатын күнжараны қараңыз) немесе жылдам ашылу/жабылу функцияларын қамтиды. Кіріктірілгендер әр көлікке сәйкес келмейді, өйткені панельді көлік шатырына толықтай жылжытып, сақтауға болады. Тарихи тұрғыдан алғанда, кіріктірілгендер көліктің шатырына сәйкес боялған металл панель болды, бірақ қазір көбінесе жылжитын күн көлеңкелері бар шыны панельдер жүйесі (әдетте ай шатырлары деп аталады). Алғашқы үлгілердің бірі 1960 жылғы Ford Thunderbird болды. Қалқалап жабылатын күнжаралар (көбінесе жабылмалы шатырлар немесе кабриолеттер деп аталады) еуропалық дәстүр. Олар күнжараның ыңғайлылығын ұсынады, ашылуы кабриолетке ұқсас. Панель матадан (көбінесе винилден) жасалған, ол ашылғанда кері қалады. Еуропалық және Солтүстік Америка нарықтарында ұзақ болмағаннан кейін, қалқалап жабылатын күнжаралар бірнеше жаңа зауыттан орнатылған нұсқалармен қайта жанданды. Кейінгі сатылымдағы нұсқалар бұрын тек қолмен жасалатын, бірақ қазір қуатты нұсқаларда да қол жетімді. Мысалы, түпнұсқа VW Beetle, Renault Twingo және Jeep Liberty. Жоғарғы жақтағы жылжитын күнжаралар (рельсті жылжитын) көптеген жылдар бойы Еуропада кең таралған зауыттық нұсқа болды. Үлкен шыны панель шатырдың үстіндегі жолдарда жылжиды, бас кеңістігі жоғалмайды. Көбінесе жел шуын жою үшін интегралды жел дефлекторы бар. Мысалы, Donmar-дың Skyroof алғашқы жылжитын жүйесі (сатудан кейінгі жүйе), Лондон таксисі және Renault 5 автомобильдері. Панорамалық шатырлар – алдыңғы және артқы орындықтардың үстінде ашылуды ұсынатын үлкен немесе көп панельді ай шатырларының бір түрі, олар жұмыс істейтін немесе бекітілген шыны панельдер болуы мүмкін. Көптеген қазіргі нұсқаларға ұқсас ерте үлгі 1969 жылы Монако Гран-при трассасында көрсетілді, ол толық ұзындығы бекітілген Плексиглас панельден тұрды және Ламборгини Эспадаға орнатылды. Панорамалық шатырдың алғашқы үлгісі 1953 жылғы Lincoln XL 500 концепт-көлігінде пайда болды, ол толық көлемді плексигласты көпіршік шатырын кидірді. Үлкен жұмыс істейтін ашылулар көбінесе жоғарғы жылжитын (шатырдың үстіндегі жолдар) немесе спойлерлік типтегі механизмдермен жүзеге асырылады. Мысалы, Acura ZDX, Lexus ES, BMW Mini, Scion tC, Pontiac G6, Mercedes C Class, Volkswagen Eos, Porsche Cayenne және Tesla Model S. Алынып тасталатын шатыр панельдері (T-топтар немесе тарга шатырлары) көлік шатырларын бүйір терезелерге ашады, бұл басқа шатыр жүйелеріне қарағанда кеңірек ашылуды қамтамасыз етеді. Targa корпусының стилі Sedanca конфигурациясына ұқсас, бірақ жүргізуші емес, жүргізушіге арналған. Sedanca стилі артқы жолаушылар аймағын білдіреді, ал Targa жоқ. T-топтарда екі алынып тасталатын панель бар және олардың ортасында T пішіндес конструкциялық тіреулер болады. Тарга шатырлары тек бір (қалың емес немесе мөлдір) панельді қамтиды және тіректі қалдырмайды. Кейінгі сатылымға арналған жиынтықтар енді жасалмайды, бірақ бірнеше компания...