Кіріспе

Бір-бірімен байланысты биохимиялық реакциялар сериясы. Эннер-Дюдоров жолы (ED Pathway) – грамтеріс бактерияларда, кейбір грамположит бактерияларда және археяларда ең көп кездесетін метаболизмік жол. Бұл жол бастапқыда гликолиз (EMP) және пентоза фосфат жолына (PPP) альтернатива ретінде қарастырылған. Алайда, кейбір зерттеулер EMP-нің бастапқы қызметі анаболизммен байланысты болғанын, ал уақыт өте келе катаболизмге бейімделгенін көрсетеді. Осыған байланысты, ED жолы EMP-ге қарағанда көнерек болуы мүмкін. Жақындағы зерттеулер ED жолының таралу аймағы алдымен болжағаннан гөрі кеңірек екенін көрсетті, оның цианобактерияларда, папоротниктерде, балдырларда, мүктерде және өсімдіктерде кездесетініне дәлелдер бар. Атап айтқанда, Hordeum vulgare (бақалдық бидай) Эннер-Дюдоров жолын пайдаланатынына тікелей дәлелдер бар.

Глюкоза-6-фосфаттың 6-фосфоглюконолактонга айналуы

G6P кейіннен глюкоза-6-фосфат дегидрогеназа (оксидоредуктаза) ферментінің және никотинамид аденоиндинуклеотид фосфаты (NADP+) коферментінің қатысуымен 6-фосфоглюконолактонға айналады. Бұл процесте NADP+ никотинамид аденоиндинуклеотид фосфат сутегіне дейін тотығып, бос сутек ионы H+ пайда болады.

6-фосфоглюконолактонды 6-фосфоглюконий қышқылына айналдыру

6PGL фермент гидролазаның әсерімен 6-фосфоглюкон қышқылына айналады.

6-фосфоглюкондр қышқылының 2-кето-3-дезокси-6-фосфоглюконатқа айналуы

6 фосфоглюконикалық қышқылы 6 фосфоглюконикат дегидратаза ферментінің әсерімен 2 кето-3 дезокси-6 фосфоглюконатқа (KDPG) айналады; осы процесте су молекуласы қоршаған ортаға шығарылады.

2-кето-3-дезокси-6-фосфоглюконаттан пируват пен глицеральдегид-3-фосфатқа айналу

Кейін KDPG альдолаза ферментінің қатысуымен пируват пен глицеральдегид-3-фосфатқа айналады. Пируват үшін ЭД жолы осы жерде аяқталады, ал пируват одан әрі метаболизмдік жолдарға (ТКЦ циклі, ЭТЖ циклі және т.б.) түседі. Екінші өнім (глицеральдегид-3-фосфат) гликолиз жолына еніп, одан әрі өзгеріске ұшырайды, осылайша ол да метаболизм үшін пируватқа айналады.

Глицеральдегид-3-фосфатты 1,3-бисфосфоглицератқа айналдыру

G3P глицеральдегид-3 фосфат дегидрогеназа ферментінің (оксидоредуктаза) қатысуымен 1,3-бисфосфоглицератқа айналады. Триоза қанттарының альдегид топтары тотығуға ұшырайды және оларға бейорганикалық фосфат қосылып, 1,3-бисфосфоглицерат түзіледі. Сутек екі NAD+ молекуласын, сутек тасымалдаушысын, әр триоза үшін NADH + H+ түзетуге жұмсалады. Сутек атомының және зарядтың тепе-теңдігі сақталады, себебі фосфат (Pi) тобы іс жүзінде сутек фосфат анионы (HPO42−) түрінде болады, ол қосымша H+ ионын бөліп шығару арқылы диссоциацияланады және екі жақта да 3 таза зарядты қамтамасыз етеді.

1,3-бисфосфоглицератты 3-фосфоглицератқа айналдыру

Бұл қадам – 1,3-бисфосфоглицераттан АДФ-ға фосфоглицерат-киназа ферменті арқылы фосфат тобының ферменттік көшірілуі, нәтижесінде АТФ және 3-фосфоглицерат түзіледі.

3-фосфоглицератты 2-фосфоглицератқа айналдыру

Фосфоглицерат мутаза 3-фосфоглицератты 2-фосфоглицератқа изомерлейді.