Кіріспе

Шығыс Азия стиліндегі жұқа, жарқын түсті қағаздан жасалған фонарь – жұқа, жарқын түсті қағаздан жасалған фонарь. Қағаз фонарь – жұқа, жарқын түсті қағаздан жасалған фонарь. Қағаз фонарьлар түрлі пішінде, түрлі өлшемде және түрлі құрастыру тәсілдерімен келеді. Ең қарапайым түрінде, олар ішіне шам қойылған қағаз қапшықтан ғана тұрады, бірақ күрделі фонарьлар жиналмалы бамбук немесе металл шеңберлерден, берік қағазбен жабылғаннан тұрады.

Шығу тегі

Қағаз шамдар, бұрынғы шамдардан шыққан болуы мүмкін, олар жібек, мүйіз немесе жануар терісі сияқты басқа мөлдір материалдарды қолданған. Материалдың қаптамасы шамды желдің сөндіруінен қорғау үшін, сонымен бірге оның жарық көзі ретінде қолданылуын сақтап тұру үшін пайда болды. Қағаз жасау технологиясы кем дегенде 105 жылы Шығыс Хан әулеті кезінде Қытайда пайда болды, бірақ қағаздың шамдар үшін қашан қолданыла бастағаны белгісіз. Қағаз шамдар туралы өлеңдер шамамен 6 ғасырда Қытай тарихында пайда бола бастады. Қағаз шамдар Тан әулеті кезінде (б.з. 690–705) кеңінен таралды, осы кезеңде алғашқы жылдық шам фестивалі құрылды. Филиппиннің испан отарлау кезеңінен бастап, парольдер Паннулуйян шеруінің дәстүрлі бөлігі болып табылады, ол Симбанг Габиге (түн ортасындағы мисса) дейін тоғыз күндік Рождестволық дұғаға дейін өтеді. Олар бастапқыда тіктөртбұрышты немесе сопақ пішінде болды, бірақ кейіннен әртүрлі пішінде жасалатын болды. Америка отарлау кезеңінде бес қабырғалы жұлдызға (Бетлехем жұлдызының символы) стандартталды.

Тайланд

Тайландтың И Пэн фестивалі кезінде кейбір адамдар үйлерін, бақтарын және ғибадатханаларын түрлі пішіндегі күрделі қағаз фонарлармен (khom fai) әшекейлейді. Хом туэ (โคมถือ) – таяққа ілініп алып жүрілетін фонарьлар, khom khwaen (โคมแขวน) – ілінетін фонарьлар, ал khom pariwat (โคมปริวรรต) – ғибадатханаларда орналастырылатын және ішіндегі шамның жылуынан айналатын фонарьлар. Ең әсем И Пэн мерекелері Чианг Май қаласында, бұрынғы Ланна патшалығының ежелгі астанасында өтеді. Қазір Лой Кратонг пен И Пэн бір уақытта аталып өтіледі, нәтижесінде су бетінде, ағаштар мен ғимараттардан ілініп тұрған немесе қабырғаларда орналасқан, сондай-ақ аспанда ұшып жүзетін жарықтарды көруге болады. И Пэн дәстүрі 16 ғасырда Лаос елдерінің кейбір аймақтарында қабылданған. Жыл сайын И Пэн фестивалінде мыңдаған көктегі фонарьлар (khom loi) ұшырылады. Дегенмен, бұл фестивальге салыстырмалы түрде жаңа қосымша, ол туризмнің дамуына байланысты 21 ғасырдың басында пайда болды.

Малайзия мен Сингапур

Қағаз шамдар әсіресе қытай этникалық мұрасы бар елдердегі Қытай қалашықтарында қолданылады.

Шри-Ланка

Буддалардың Весак мейрамында үйлердің сыртында түрлі-түсті қағаз фонарьлар – весак кууду ілінеді.

Америка Құрама Штаттары

Шамдар немесе шай шамдарын қатарынан кішкентай қағаз пакеттерге (люминариялар немесе фаролитос деп аталады) қою Нью-Мексикодағы кең таралған Рождество дәстүрі болып табылады. Бұл дәстүрдің бастауы Филиппиннің колониялық дәуірде Америкаға әкелінген "парол" қағаз фонарларынан бастау алады.

Еуропа

Италияның Флоренция қаласында өткізілетін Festa della Rificolona мерекесінде балалар түрлі-түсті қағаз фонарьларды қала көшелерімен алып жүреді. Германияда, Австрияда, Швейцарияда және Еуропаның басқа неміс тілді, сондай-ақ кейбір голланд тілді аймақтарында Санкт-Мартинс-Умзуг (голланд тілінде Синт-Мартен) дәстүрі бар, оның аясында балалар дәстүрлі түрде қолмен жасалған қағаз фонарьлармен шеру тартады.

Фотографияда

Жоғары қуатты қағаз фонарьлар кино өндірісінде жарықтандыру үшін жиі қолданылады. Олар көбінесе "қытай шарлары" деп аталады және сахнаға жұмсақ, шексіз жарық сыйлайды.