Филибер Коммерсон: Француз табиғат зерттеушісі және оның мұрасы

Кіріспе

Француз натуралисті (1727–1773)

Филибер Коммерсон (Filibɛʁ kɔmɛʁsɔ̃; 18 қараша 1727 – 14 наурыз 1773), замандастары кейде Коммерсон деп те жазған, француз натуралисті. Ол 1766–1769 жылдары Луи Антуан де Бугенвиллдің әлемді айналып өту саяхатында онымен бірге болғанымен әйгілі.

Өлім

Коммерсон Маврикийде 45 жасында қайтыс болды. Өкінішке орай, оның саяхаттан жинаған мол коллекциялары лайықты құрметке ие болмады. Оның көптеген қолжазбалары мен гербарийлері қайтыс болғаннан кейін Парижге әкелінгенімен, олар ешқашан жүйелі түрде ұйымдастырылып, бағаланбады. 1801 жылы Ласепед Pomadasys commersonnii-ді алғаш рет Labrus commersonnii деп ресми түрде сипаттады, ал типтік орны Grand golfe de l'Inde деп белгіленді, бұл Мадагаскар өзендері деп түсіндірілді. Ласепед өзінің сипаттамасын жасау үшін Коммерсонның суреттері мен жазбаларын пайдаланды. «Argenteus» деген атау «күміс» дегенді білдіреді және бұл түрдің басты түсіне сілтеме жасайды. 1801 жылы француз зоологы Бернард Жермен де Ласепед Scomberoides commersonnianus-ты Мадагаскардың Толиара провинциясындағы Форт-Дофиннен алынған типтік орнымен ресми түрде сипаттады. Атау латын тіліндегі «ianus» жұрнағын, яғни «қатысты» деген мағынаны қолданады және оны Коммерсонның тегіне қосады (Коммерсон деп те жазылады), оның жазбалары мен суреттерін Ласепед түрді сипаттау үшін негіз ретінде пайдаланды. 1803 жылы Ласепед Солтүстік Америкадағы тұщы су балығының бір түрін, Catostomus commersonii-ді оның құрметіне атады. Сондай-ақ 1803 жылы Ласепед анчоустың бір түрін, Stolephorus commersonnii-ді Коммерсонның есімімен атады. 1804 жылы Ласепед дельфинді, Коммерсонның дельфинін (Cephalorhynchus commersonii) француз натуралисі Коммерсонның құрметіне атады, ол оларды 1767 жылы Магеллан бұғазында көріп, алғаш рет сипаттаған. Бұл Мадагаскарға ендемик жартас балықтарының бір түрі. Ол француз натуралисі Филипбер Коммерсонның (1727-1773) есімімен аталған. 1836 жылы Ахилл Валенсиенс Лорикариидтер тұқымдасына жататын мысық балықтың бір түрін Hypostomus commersoni деп атады. Бұл балық Оңтүстік Америкада таралған, Парана өзенінің су алабында, соның ішінде Игуасу, Парагвай, Рио-де-ла-Плата және Дульсе өзендерінде кездеседі. Ол көбінесе лайлы субстраттары мен орташа ағысы бар өзендерде кездеседі. 1838 жылы Эдуард Руппел Күлді-дақты мүйіз балықты (Fistularia commersonii) атады, ол сонымен қатар Тегіс мүйіз балық немесе Тегіс флютмоут деп те белгілі, ол Коммерсонның құрметіне Fistulariidae тұқымдасына жататын теңіз балығы. Бұл өте ұзын және жұқа рифте мекендейтін балық, торбалық балықтар мен теңіз жылқылары сияқты Syngnathiformes орнына жатады. Synaptura commersonnii, Коммерсонның табаны оның құрметіне аталған. Cylindrocline commersonii – астра тұқымдасына жататын гүлді өсімдік, ол Коммерсонның құрметіне аталған. Ол тек Маврикийде ғана кездеседі. Оның табиғи мекені – субтропиктік немесе тропиктік құрғақ ормандар.

Commerson died at Mauritius at the age of 45. His extensive collections from the voyage did not, unfortunately, receive their deserved recognition. Although his numerous manuscripts and herbaria were brought to Paris after his death they were never systematically organized and evaluated. In 1801, Pomadasys commersonnii was first formally described as Labrus commersonnii by Lacépède with the type locality given as Grand golfe de l'Inde, interpreted as rivers of Madagascar. The specific name honors Commerçon, whose name is sometimes spelled Commerson, Lacepède used Commerçon's drawings and notes to base his description on. The specific name argenteus means “silver” and refers to the main colour of this species. Also in 1801, Scomberoides commersonnianus was formally described by the French zoologist Bernard Germain de Lacépède with the type locality given as Fort Dauphin in the Toliara Province of Madagascar. The specific name uses the Latin suffix ianus meaning "belonging to" and adds this to the surname of Commerçon, this also being spelled as Commerson, whose notes and illustration were used by Lacépède as the base for his description of the species. In 1803, Lacépède named a species of North American freshwater fish Catostomus commersonii in his honour. Also in 1803, Lacépède named a species of anchovy Stolephorus commersonnii after Commerson. In 1804, The dolphin Commerson's dolphin (Cephalorhynchus commersonii) is named by Lacépède after the French naturalist Commerson, who first described them in 1767 after sighting them in the Strait of Magellan. which is a species of bat endemic to Madagascar. It is named after French naturalist Philibert Commerson (1727 1773). In 1836, Achille Valenciennes named Hypostomus commersoni which is a species of catfish in the family Loricariidae. It is native to South America, where it occurs in the Paraná River drainage, including the Iguazu River, the Paraguay River, the Río de la Plata, and the Dulce River. It is typically found in rivers with muddy substrates and moderate currents. In 1838, Eduard Rüppell named the Bluespotted Cornetfish (Fistularia commersonii), also known as Smooth Cornetfish or Smooth Flutemouth, which is a marine fish which belongs to the family Fistulariidae after Commerson. This very long and slender reef dweller belongs to the same order as the pipefishes and seahorses, called Syngnathiformes. Synaptura commersonnii, Commerson's sole is named after him. Cylindrocline commersonii is a species of flowering plant in the family Asteraceae, named after Commerson. It is found only in Mauritius. Its natural habitat is subtropical or tropical dry forests.

Басқа марапаттар

Реюньон аралының тауларындағы Коммерсон кратері – жанартау кратері, оның құрметіне аталған.