18 ғасырдағы француз натуралисі Луи Жан Мари Добетон

Кіріспе

XVIII ғасырдағы француз натуралисі Луи Жан Мари Добентон (1716 жылдың 29 мамырында дүниеге келген, 1800 жылдың 1 қаңтарында қайтыс болған) – француз натуралисі және «Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers» энциклопедиясына үлес қосушы.

Өмірбаян

Добентон Монбард қаласында дүниеге келді. Оның әкесі, Жан Добентон, нотариус, оны дін қызметкері болуға ниеттеніп, теологияны оқуға Парижге жіберді, бірақ Луи Жан Мари медицинаға көбірек қызығушылық танытты. 1736 жылы әкесінің қайтысы ұлын өз жолын өзі таңдауға мүмкіндік берді. 1741 жылы ол Реймсте медицинаны бітіріп, туған қаласына оралды, дәрігер болып жұмыс істеуді жоспарлады. Осы шамада Жорж Луи Леклер де Буффон, сондай-ақ Монбардтың тумасы, табиғат тарихы бойынша көп томдық еңбек – «Histoire naturelle, générale et particulière» шығаруға дайындалып жатқан еді. 1742 жылы ол Добентонды анатомиялық сипаттамалар беру арқылы көмектесуге шақырды. Көп жағынан екеуі мүлдем қарама-қарсы болғанмен, олар тиімді серіктес болды. 1744 жылы Добентон француз Ғылым академиясының мүшесі болды, ол көмекші ботаник ретінде тағайындалды, ал Буффон оны корольдік кабинеттің сақтаушысы және демонстраторы етіп тағайындады. «Табиғат тарихы» еңбегінің бірінші бөлімінде Добентон 182 төрт аяқты жануардың тінді кесу сипаттамаларын және егжей-тегжейін берді, осылайша салыстырмалы анатомия бойынша белгілі бір беделге ие болды. «Табиғат тарихының» оқуға қолайлылығы және пайдалылығы туралы алаңдаған Буффон, кейінгі басылымдардан, сондай-ақ құстар туралы сериядан Добентонның анатомиялық сипаттамаларын алып тастады, бірақ Добентон Буффонмен Жан-Дю-Ройде тығыз жұмыс істеуін жалғастырды. Добентон Париж Корольдік ғылым академиясының естеліктерінде көптеген мақалалар жариялады, онда жануарлар туралы зерттеулері, қазіргі және қазба жануарлардың салыстырмалы анатомиясы, өсімдік физиологиясы, минералогия, егіншілік және Францияға сәтті әкелген мерино қойы туралы мәліметтер келтірді. 1775 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1775 жылдан бастап Добентон Медицина колледжінде табиғат тарихынан, ал 1783 жылы Альфорт мектебінде ауыл шаруашылығынан дәріс берді. Ол сондай-ақ Корольдік бақта минералогия профессоры болды. Лектор ретінде ол жоғары беделге ие болды және соңғы күндеріне дейін танымал болды. 1799 жылдың желтоқсанында ол сенат мүшесі болып тағайындалды, бірақ ол қатысқан алғашқы отырыста орындықтан құлап, қысқа аурудан кейін Парижде қайтыс болды. Добентонның есімі бірнеше түрдің атында сақталған, ең танымалдары – мадагаскарлық ай-ай (Daubentonia madagascariensis) деген ерекше лемур. Еуропада Даубентонның жарғанаты (Myotis daubentoni) және Даубентонның капустасы деп аталатын капуста да бар.

Daubenton was born at Montbard, Côte d'Or. His father, Jean Daubenton, a notary, intended him for the church, and sent him to Paris to study theology, but Louis Jean Marie was more interested in medicine. Jean's death in 1736 set his son free to choose his own career, and in 1741 he graduated in medicine at Reims and returned to his hometown, planning to practice as a physician. At about this time, Georges Louis Leclerc de Buffon, also a native of Montbard, was preparing to bring out a multi volume work on natural history, the Histoire naturelle, générale et particulière, and in 1742 he invited Daubenton to assist him by providing anatomical descriptions. In many respects, the two men were complete opposites, but they worked well in partnership. In 1744, Daubenton became a member of the French Academy of Sciences as an adjunct botanist, and Buffon appointed him keeper and demonstrator of the king's cabinet in the Jardin du Roi. In the first section of the Histoire naturelle, Daubenton gave descriptions and details of the dissection of 182 species of quadrupeds, thus securing himself a high reputation as a comparative anatomist. Concerned about the readability and profitability of the Histoire naturelle, Buffon dropped Daubenton's anatomical descriptions from later editions as well as from the series on birds, but Daubenton continued to work closely with Buffon at the Jardin du Roi. Daubenton published many articles in the memoirs of the Parisian Académie Royale des Sciences, presenting his research on animals, the comparative anatomy of extant and fossil animals, vegetable physiology, mineralogy, agriculture, and the merino sheep that he successfully introduced into France. He was elected as a member to the American Philosophical Society in 1775. From 1775 onwards, Daubenton lectured on natural history in the College of Medicine, and in 1783 on rural economy at the Alfort school. He was also professor of mineralogy at the Jardin du Roi. As a lecturer he was in high repute, and to the last retained his popularity. In December 1799 he was appointed a member of the senate, but at the first meeting which he attended he fell from his seat in an apoplectic fit and, after a short illness, died at Paris. Daubenton's name is commemorated in several species names, most notably the bizarre lemur the aye aye (Daubentonia madagascariensis). We also have Daubenton's bat (Myotis daubentoni) in Europe, and a kale known as Daubentons Kale

Туыстары

Оны туысы Эдме Луи Добентонмен қатыстырып жібермеу керек, ол да табиғатты зерттеуші болған.