Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз натуралисі, энтомологы және жазушысы Жан Анри Казимир Фабр (21 желтоқсан 1823 – 11 қазан 1915) – жәндіктердің өмірі туралы жазылған танымал кітаптарының көркем әрі қызықты стилімен әйгілі француз натуралисі, энтомологы және жазушысы.
French naturalist, entomologist and author
Jean Henri Casimir Fabre (21 December 1823 – 11 October 1915) was a French naturalist, entomologist, and author known for the lively style of his popular books on the lives of insects.
Өмірбаян
Фабр 1823 жылғы 21 желтоқсанда Францияның Авейрон департаментіндегі Сен-Леон қаласында дүниеге келді. Отбасының кедейлігіне байланысты Фабр көбінесе өздігінен білім алды. Дегенмен, ол 19 жасында бастауыш мектеп мұғалімі куәлігін алып, Карпентра қаласында мұғалімдік қызметін бастады, сонымен қатар білімін жетілдіре берді. 1849 жылы ол Аяччода (Корсика) оқытушы болып тағайындалды, ал 1853 жылы Авиньон лицейіне ауысты. Фабр – танымал ұстаз, физик, химик және ботаник болды. Алайда, ол ең алдымен энтомология саласындағы зерттеулерімен, яғни жәндіктерді зерттеумен белгілі. Көптеген ғалымдар оны қазіргі энтомологияның негізін қалаушы деп санайды. Оның ұзақ жылдар бойы сақталған танымалдығының көп бөлігі оның керемет оқыту қабілетіне және жәндіктердің өмірін біографиялық стильде жазу әдісіне байланысты, ол мұндай жазу тәсілін клиникалық, журналистік стильге қарағанда артық көреді. Осылайша ол «ғылыми шындыққа деген құштарлығын» өткір байқаулармен және тартымды, әдемі тілмен үйлестірді. Фабр (аудармада) былай деп жазды:
Fabre was born on 21 December 1823 in Saint Léons in Aveyron, France. Fabre was largely an autodidact, owing to the poverty of his family. Nevertheless, he acquired a primary teaching certificate at the young age of 19 and began teaching in Carpentras whilst pursuing further studies. In 1849, he was appointed to a teaching post in Ajaccio (Corsica), then in 1853 moved on to the lycée in Avignon. Fabre was a popular teacher, physicist, chemist and botanist. However, he is probably best known for his findings in the field of entomology, the study of insects, and is considered by many to be the father of modern entomology. Much of his enduring popularity is due to his marvellous teaching ability and his manner of writing about the lives of insects in biographical form, which he preferred to a clinically detached, journalistic mode of recording. In doing so he combined what he called "my passion for scientific truth" with keen observations and an engaging, colloquial style of writing. Fabre (translated) wrote:
Басқалар да мені мектептердің салтанаттылығынан, тіпті құрғақтығынан айырып жатыр. Олар шаршамай оқылатын бет әрқашан шындықты білдірмейді деп қорқады. Егер олардың сөзіне құлақ қойсам, онда біз тек түсініксіз болғанда ғана терең ойлы боламыз. Оның «Энтомологиялық естеліктері» – жәндіктер мен кенелер туралы мәтіндер жинағы. Ол Чарльз Дарвиннің кейінгі еңбектеріне әсер етті, ол Фабрды «теңдесі жоқ байқаушы» деп атады. Алайда Фабр – христиан болғандықтан, Дарвиннің эволюция теориясына күмәнмен қарады, себебі ол барлық теориялар мен жүйелерден сақтанды. Оның ерекше қабілеті – нақты және егжей-тегжейлі байқау, далалық зерттеулер, және ол өз байқауларынан әдетте жалпы қорытынды жасаудан аулақ болды, оны әлдеқайда ерте деп есептеді. Фабрдің ең танымал тәжірибелерінің бірінде ол қарағай процессиялық гусеницаларын ыдыстың шетіне тізбектей орналастырды. Әр гусеница алдындағы гусеницаның жібек іздерін инстинктивті түрде ұстана отырып, топ жеті күн бойы шеңбермен айналып өтті. Сонымен қатар, ол гусеницалардың мінез-құлқын бақылап, атмосфералық қысымның төмендеуін болжады. Ол 1915 жылғы 11 қазанда қайтыс болды. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде ол Александр Тейшейра де Маттостың 1912 жылдан 1922 жылға дейін жасаған кең аудармалары арқылы танылды.
Others again have reproached me with my style, which has not the solemnity, nay, better, the dryness of the schools. They fear lest a page that is read without fatigue should not always be the expression of the truth. Were I to take their word for it, we are profound only on condition of being obscure. His Souvenirs Entomologiques is a series of texts on insects and arachnids. He influenced the later writings of Charles Darwin, who called Fabre "an inimitable observer". Fabre, however, was a Christian who remained sceptical about Darwin's theory of evolution, as he always held back from all theories and systems. His special force was exact and detailed observation, field research, always avoiding general conclusions from his observations, which he considered premature. In one of Fabre's most famous experiments, he arranged pine processionary caterpillars to form a continuous loop around the edge of a pot. As each caterpillar instinctively followed the silken trail of the caterpillars in front of it, the group moved around in a circle for seven days. He further was able to forecast low atmospheric pressure events by observing the behaviours of the caterpillars. He died on 11 October 1915. In the English speaking world, he became known through the extensive translations of his work by Alexander Teixeira de Mattos, carried out from 1912 to 1922.
Мұра
Оның туған жері, Миллоға жақын жердегі Сент-Леонс қазір Микрополис орналасқан жер, энтомологияны насихаттауға арналған туристік орталық және оның өміріне арналған мұражай. Оның соңғы үйі мен кеңсесі, Прованстағы Хармас де Фабр, оның өмірі мен еңбектеріне арналған мұражай болып сақталған. Оның жәндіктер коллекциясы Авиньондағы Рекьен мұражайында сақтаулы. 1956 жылы француз почтасы оның портреті бейнеленген марка шығарып, Фабрды еске алды. 1951 жылы түсірілген "Месье Фабр" тамыр тарихтық фильмі оның өміріне толық арналған. Британдық автор Адриан Тчайковскийдің 2009 жылғы "Көкбағаның қаны" атты фантастикалық романы Фабрға арналған. Фабр Мэтью Беннардоның "The Famous Fabre Fly Caper" атты әңгімесінде оның меншігіндегі жерде орын алған Капер оқиғасының пародиасындағы жалғыз маңызды адам кейіпкері ретінде бейнеленген.
The site of his birth, at St Léons, near Millau is now the site of Micropolis, a tourist attraction dedicated to popularising entomology and a museum on his life. His last home and office, the Harmas de Fabre in Provence is similarly a museum devoted to his life and work. His insect collection is preserved in the Musée Requien in Avignon. The French post office commemorated Fabre in 1956 with a stamp depicting a portrait of him. The 1951 biographical film Monsieur Fabre is devoted to his life. Blood of the Mantis, a 2009 fantasy novel by the British author Adrian Tchaikovsky is dedicated to Fabre. Fabre appears as the only major human character in a Caper story parody set on his property in Matthew Bennardo's short story "The Famous Fabre Fly Caper".