Кіріспе
АҚШ-тың 1862 жылғы азамат соғысы шайқастары
Жеті күндік шайқастар – АҚШ Азамат соғысы кезінде Вирджиния штатының Ричмонд қаласы маңында 1862 жылдың 25 маусымынан 1 шілдесіне дейін жеті күнге созылған жеті шайқастың сериясы. Конфедерация армиясының генералы Роберт Ли, генерал-майор Джордж Б. Макклеллан басқаратын Потомак армиясын Ричмондтан ығыстырып, Вирджиния түбегінен кері шегіндірді. Бұл шайқастар сериясы кейде қате түрде «Жеті күндік науқан» деп аталады, бірақ шындығында ол жартылай арал науқанының кульминациясы болды, жеке науқан емес. Жеті күндік шайқастар 1862 жылдың 25 маусымында Оук Гроув шайқасында одақтың шабуылымен басталды, бірақ Лидің 26 маусымда Бивер Дам Крикке (Механиксвилл) жасаған шабуылынан кейін Макклеллан бастаманы жоғалтты. Содан кейін 27 маусымда Гейнс Милл, 27 және 28 маусымда Гарнетт және Голдинг фермаларындағы шағын қақтығыстар, ал 29 маусымда Савидж станциясында одақтың тыл күзетіне шабуыл жасалды. Макклелланның Потомак армиясы Джеймс өзеніндегі Харрисонның қонысына қарай қауіпсіздікке қарай шегінуін жалғастырды. Лидің одақ армиясын тоқтату мүмкіндігі 30 маусымда Глендейл шайқасында болды, бірақ нашар орындалған бұйрықтар және Стоунволл Джексон әскерлерінің кешігуі оның жауының Малверн төбесіндегі берік қорғаныс позициясына қашуына мүмкіндік берді. 1 шілдедегі Малверн төбесіндегі шайқаста Ли сәтсіз майдандық шабуылдар жасады және күшті жаяу әскер мен артиллерия қорғанысына қарсы ауыр шығынға ұшырады. Жеті күндік шайқастар Макклеллан армиясы Джеймс өзенінің жанында салыстырмалы түрде қауіпсіздікте болған кезде аяқталды, кері шегіну кезінде шамамен 16 000 адам қаза тапты. Ли армиясы, Жеті күндік шайқастар кезінде шабуылда болғандықтан, 20 мыңнан астам сарбазын жоғалтты. Ли Макклелланның Ричмондқа қарсы қаупін жаңарта алмайтынына көз жеткізген соң, солтүстік Вирджиния және Мэриленд науқандары үшін солтүстікке қарай жылжыды.
Жарым аралдағы науқан
Жарым арал науқаны – Макклелланның Конфедерацияның астанасы Ричмондты басып алып, соғысты аяқтауға жасаған сәтсіз әрекеті. Бұл 1862 жылдың наурыз айында Макклеллан әскерін Монро фортына түсіргенде және сәуір айының басында Вирджиния түбегінен солтүстік-батысқа қарай жылжығанда басталды. Конфедерацияның бригада генералы Джон Б. Магрудердің Уорвик желісіндегі қорғаныс позициясы Макклелланды күтпеген жағдайға түсірді. Жедел шабуылға үміттері күйреген Макклеллан әскеріне Йорктаунды қоршауға дайындалуға бұйрық берді. Қоршауға дайындықтар аяқталмас бұрын, Джонстонның тікелей басқаруымен Конфедерация әскерлері Ричмондқа қарай шегінуді бастады. Науқанның алғашқы ауыр шайқасы Уильямсбург шайқасында (5 мамыр) болды, онда одақтық әскерлер бірнеше тактикалық жеңістерге қол жеткізді, бірақ конфедераттар шегінуді жалғастырды. Элтам жеріне жасалған (7 мамыр) амфибиялық флангалық қимыл конфедераттардың шегінуін тоқтатуға жеткіліксіз болды. Дрюридің Блаф шайқасында (15 мамыр) АҚШ Әскери-теңіз күштері Джеймс өзені арқылы Ричмондқа жетіп алуға тырысты, бірақ оларға жол берілмеді. Соғыстың басында сақтыққа бейімділігімен танылған Ли, Макклелланнан сандық артықшылығы жоқ екенін білді, бірақ ол соғыстың қалған бөлігінде көрсететін агрессивті мінез-құлқының алғашқы белгісі болған шабуылдық науқан жоспарлады. Ли Джексонға 26 маусым күні таңертең Портердің оң фланкіна шабуыл жасауды, ал А.П. Хилл Медоу көпірінен Чикахоминиге құятын Бивер Дам ағысына қарай жылжуды көздеді, бұл олардың Федералдық бекіністерге шабуыл жасауына мүмкіндік беретін еді. (Ли Портердің қысымға ұшырап, окоптарын тастап кетуін үміттенеді, бұл тікелей шабуыл қажеттілігін жояды.) Одан кейін Лонгстрит пен Д.Х. Хилл Механиксвиллден өтіп, шайқасқа қосылуы керек еді. Хьюгер мен Магрудер Лидің нағыз ниетін жасыру үшін өз майдандарында алаңдатуды қамтамасыз етуге тиіс болды. Ли Портерді 65 000 адамнан тұратын күшпен екі жақтан қоршап алуды, ал екі жетекші конфедерат дивизиясы Колд-Харборға жылжып, Макклелланның Ақ үйге қатынасын үзуді көздеді. Макклеллан да шабуыл жоспарлаған. Ол Лидің қозғалысқа дайын екенін және генерал-майор Томас Дж. "Стоунволл" Джексоннің Шенноа аңғарынан келген күштерінің жақын арада келуі мүмкін екенін білді (Макклеллан Джексонның Эшленд станциясында екенін білген, бірақ Портердің өзеннің солтүстігіндегі осал корпусын нығайтуға ештеңе жасамады). Ол Лиге дейін шабуылды қайта бастауға шешім қабылдады. Джексонның солтүстіктен күштерін күтіп, ол ықтимал бағыттарда атты әскерлерді күшейтті. Ол қалаға шамамен 1,5 шақырымға жақындап, Олд-Таверннің маңындағы Nine Mile Road-тағы биік жерді басып алуды жоспарлады. Оған дайындалу үшін Олд-Таверннің оңтүстігіндегі Оук-Гроувке және Ричмонд пен Йорк өзені темір жолына шабуыл жасауды жоспарлады, бұл оның әскерін Олд-Тавернге екі бағыттан шабуыл жасауға мүмкіндік беретін еді.
Қарсылас күштер
Жеті күндік шайқаста соғысқан әскерлер шамамен 200 000 адамнан тұрды, бұл соғыстың ең ірі шайқастарына мүмкіндік берді. Дегенмен, қатысқан генералдардың тәжірибесіздігі немесе сақтығы, көбінесе, шешуші тактикалық жеңіске қажетті күштерді тиімді шоғырландыруға кедергі келтірді. Конфедерация армиясы Потомак армиясы сияқты біртұтас қолбасшылық құрылымға ие болған жоқ, ол тек Ричмондты қорғау үшін жиналған әскерлердің жиынтығы болды. Бұл шайқастарда армияның нашар үйлесімдігіне және Роберт Лидің Одақ армиясын талқандауға мүмкіндік таппауына себеп болды. Потомак армиясындағы дивизияның орташа құрамы 9000 адамды (жауынгер емес қызметкерлерді қоса алғанда) құрады, мұнда Кейси дивизиясы шамамен 7000 адаммен ең кішкентай, ал Морелл дивизиясы 11000 адаммен ең ірі болды. Конфедерация дивизияларының орташа құрамы 12000 адамнан (А.П. Хилл дивизиясы) 5000 адамға дейін (Теофилус Холмс дивизиясы) ауысып отырды. Конфедерация есептерінде тек жауынгерлік құрамы бар әскерлер тіркелді, ал курьерлер, штаб офицерлері және керуеншілер сияқты жауынгер емес қызметкерлер ескерілмеді. Джексон жасағы Аңғардағы науқаннан кейін күшін жоғалтқан еді, ал оның дивизиясында 2000-нан аспайтын адам болды, олардың көп бөлігі Стоунволл бригадасында қызмет етті. Сэмюэл Фулкерсон мен Джон Р. Джонстың бригадалары полк деңгейіне дейін азайды және Жеті күндік шайқастардың көп бөлігінде резервте ұсталды. Эуэллдің үш бригадасының жалпы саны 3000 адамды құрады. Джексонға жақында Джорджиядан келген Александр Лоутон бригадасы қосылды, онда 3500 адам болды. Бұл оның жалпы күшін 8000-ға жеткізді. Д. Хилл дивизиясының құрамы 7700 адамды құрады, Семиз сосны шайқасындағы ауыр шығындарға дейін олардың саны 10000-ға жуық болған. Оларға Солтүстік Каролинадан келген Розуэлл Рипли бригадасы қосылды, онда 2300 адам болды, бұл Хилл жасағының жалпы күшін 10000 адамға жеткізді. 25 маусымдағы мәліметтерге сәйкес, Джеймс Лонгстрит дивизиясының құрамы 9050 адамды құрады, бұл туралы армияның қару-жарақ басшысы Эдвард П. Александр хабарлады. Семиз сосны шайқасындағы шығындарға дейін олардың саны 12000-ға жуық болған. Бенджамин Гугер дивизиясында шамамен 8600 адам болды. Уильям Уайтингтің екі бригадасында 4000-ға жуық адам болды. Джон Магрудердің үш дивизиясының жалпы саны 13000 адамды құрады.
Оак Гров
Макклеллан батысқа қарай, Уильямсбург жолының бағытымен Ричмондқа қарай жылжуды жоспарлады. Екі армияның арасында ақ қайың батпағының бастауымен екіге бөлінген шағын, тығыз орман болды. Шабуылға III корпустың екі дивизиясы таңдалды, оларға бригада генералдары Жозеф Хукер мен Филип Керни басшылық етті. Оларға қарсы Конфедерация генерал-майоры Бенджамин Хугердің дивизиясы тұрды. 25 маусымда таңғы сағат 8-ден кейін, Хукер дивизиясынан бригада генералдары Дэниел Э. Сиклс (Экселсиор бригадасы), Кувье Гровер және Джон С. Робинсон бригадалары алға жылжыды. Робинсон мен Гровер сол жақта және орталықта сәтті ілгерілегенімен, Сиклстың Нью-Йорк бригадасы өздерінің абатистерінен, содан кейін өзеннің жоғарғы ағысынан өтуде қиындықтарға тап болды, және соңында Конфедерация әскерлерінің қатты қарсылығына ұшырады, бұл Федералдық қатарды бұзды. Хугер осы жағдайды пайдаланып, Гровер бригадасына қарсы бригада генералы Амброуз Р. Райт бригадасымен қарсы шабуыл жасады. Шайқастың шешуші сәтінде, бригада генералы Роберт Рэнсомның бригадасы, өздерінің алғашқы ұрысқа қатысуында, Сиклс бригадасына қарсы толық синхронды мылтық атысын жасады, оның кешіккен шабуылын тоқтатып, 71-ші Нью-Йорк бригадасын үрейлі түрде шегінуге мәжбүр етті, Сиклс бұл жағдайды «ұятты шатасу» деп сипаттады. Хайнцельман күштерді нығайтуға бұйрық берді және сонымен қатар 5 шақырым қашықтықта телеграф арқылы шайқасты басқаруға тырысқан армия командирі Макклелланды хабардар етті. Макклеллан өз әскерлеріне бекіністеріне қайтуға бұйрық берді, бұл оқиға орнындағы қолбасшыларын таң қалдырды. Сағат 13:00-де майданға келген Макклеллан жағдайдың күрделі емес екенін көріп, сол күні бір рет шайқасқан жерді қайтарып алуға бұйрық берді. Шайқас түнгі уақытқа дейін жалғасты. Бұл шағын шайқас Макклелланның Ричмондқа қарсы жалғыз тактикалық шабуылы болды. Оның шабуылы екі тараптан 1000-нан астам жарақатты талап етті және Роберт Ли жоспарлаған шабуылды тоқтатуға жеткіліксіз болды, ол бұрыннан басталған еді.
Бобвер Дам Крик (Механикавилл)
Лидің жоспары бойынша Джексон 26 маусымда Портердің солтүстік қанатына шабуылды бастауға тиіс болды. А. П. Хиллдің жеңіл дивизиясы Джексонның оқ атысын естігенде Meadow Bridge-тен ілгері жылжуы, Mechanicsville-дегі одақтың күзетін тазартуы және содан кейін Beaver Dam Creek-ке қарай жылжуы керек еді. Д. Х. Хилл мен Лонгстрит Mechanicsville арқылы өтіп, Джексон мен А. П. Хиллге қолдау көрсетуге тиіс болды. Өзеннің оңтүстігінде Магрудер мен Хугер өздерінің алдындағы төрт одақтық корпусты жаңылыстыру үшін демонстрациялық қимылдар жасады. Лидің күрделі жоспары бірден дұрыс орындалмады. Жақындағы науқаннан және ұзақ жолдан шаршаған Джексонның әскері жоспардан кем дегенде төрт сағатқа қалып қойды. Сағат 3-ке қарай А. П. Хилл шыдамсыздықтан, бұйрықсыз 11 000 адаммен шабуылға кірісті. Портер оң қанатын кеңейтіп, нығайтты және Beaver Dam Creek және Ellerson's Mill бойында шоғырлану үшін кері шегінді. Мұнда 14 000 жақсы бекінілген әскер, алты батареядағы 32 зеңбірекпен бірге, конфедераттардың қайта-қайта шабуылдарын ауыр шығындармен тойтарды. Джексон және оның әскері кешке қарай жетіп келді және ол әскерлеріне түнеуге бұйрық берді, ал шайқас дыбысы естіліп тұрды. Портердің қанатына жақындығынан Макклеллан Портерге қараңғыда Boatswain's Swamp-ының артына, шығысқа қарай 8 шақырымға (км) шегінуге бұйрық берді. Макклеллан оң қанатында конфедераттардың күш жинауы оның жабдықтау желісіне, Chickahominy-ден солтүстікке қарай Ричмонд және Йорк өзенінің темір жолына қауіп төндіре бастады деп алаңдады және ол жабдықтау базасын Джеймс өзеніне көшіруге шешім қабылдады. Ол сондай-ақ, өзеннің оңтүстігінде Хугер мен Магрудердің жасаған алдауы оның күштерінің санын азайтып көрсеткенін сенді. (Ол Вашингтонға 200 000 конфедератқа қарсы тұрғанын хабарлады, бірақ шындығында 85 000 адам болды.) Бұл стратегиялық маңызды шешім болды, өйткені темір жолсыз әскерін жабдықтау мүмкін болмай, Ричмондты қоршаудан бас тартуға мәжбүр болар еді. А. П. Хилл, енді Лонгстрит пен Д. Х. Хилл оның артында болды, Лидің орнында тұруға берген бұйрығына қарамастан, шабуылды жалғастырды. Оның шабуылы ауыр шығындармен кері қайтарылды. Жалпы алғанда, шайқас одақтың тактикалық жеңісі болды, онда конфедераттар ауыр шығындарға ұшырады және Лидің жоспарының нашар орындалуына байланысты ешқандай мақсатына жете алмады. Жаудың қанатын қиратуға тиіс 60 000-нан астам әскердің орнына, шамамен 15 000 адамнан тұратын бес бригада ғана шайқасқа қатысты. Олардың шығындары 1484 адамды құрады, ал Портердің шығыны 361 адамды құрады. Алайда, одақтың қысқа мерзімді табысына қарамастан, бұл стратегиялық сәтсіздіктің бастамасы болды. Макклеллан әскерін оңтүстік-шығысқа қарай кері шегере бастады және бастамашылықты қайтару мүмкін болмады.
Гейнс-мылтық
27 маусым таңында Одақ күштері жартылай шеңберге шоғырландырылды. Портер өзеннің солтүстігіндегі желісін шығыс-батыс бағытында жиырып, өзеннің оңтүстігіндегі төрт корпусты бастапқы орналасқан жерлерінде қалдырды. Макклеллан Портерге армияның жабдықтау базасын Джеймс өзеніне көшіру үшін Гейнс Миллді қандай да бір құнмен ұстап тұруға бұйрық берді. Макклелланның бірнеше қолбасшылары оны өзеннің оңтүстігіндегі Магрудер дивизиясына шабуыл жасауға көндіруге тырысты, бірақ ол өзінің алдында зор конфедерат әскерлері бар деп ойлап, сол бағыттағы айқын басымдығын пайдаланбауға шешім қабылдады. Ли 27 маусымда шабуылға көшті, бұл соғыстың ең ірі Конфедерация шабуылы болды, онда алты дивизияда 57 000 сарбаз қатысты. А.П. Хилл таңертең ерте Бобер Дам арығынан қайта шабуыл жасады, бірақ желі әлсіз қорғалған еді. Түске дейін ол Портердің Боутсвайн ағысы бойында орналасқан жерінде күшті қарсылыққа тап болды, ал батпақты жер шабуылға үлкен кедергі келтірді. Лонгстрит А.П. Хиллдің оңтүстігіне жеткенде, мұндай жерде шабуыл жасаудың қиындығын байқап, Стоунволл Джексон Хиллдің сол жағынан шабуылдайтынша күтті. Алайда, Джексон "Жеті күн" шайқасының алғашқы күнінде де кешікті. Д. Хилл Одақтың оң жағына шабуыл жасады және Бриг. генерал Джордж Сайкс дивизиясы оны тоқтатты, ол Джексон келгенше шегінді. Лонгстритке Джексон солтүстіктен шабуыл жасағанша, желіні тұрақтандыру үшін диверсиялық шабуыл жасау бұйырылды. Лонгстриттің шабуылында Бриг. генерал Джордж Пикеттің бригадасы майданға тікелей шабуыл жасауға тырысты, бірақ ауыр шығындарға ұшырап, кері шегінді. Джексон ақыры Д. Хиллдің позициясына сағат 15:00-де жетіп, шабуылды 16:30-да бастады. Портердің желісін Бриг. генерал Генри У. Слокум дивизиясы нығайтып, құтқарды. Қараңғы түскеннен кейін конфедераттар нашар үйлестірілген тағы бір шабуыл жасады, бірақ бұл жолы Одақтың желісі бұзылды. Бриг. генерал Джон Белл Худтың Техас бригадасы, сондай-ақ Пикеттің бригадасы күнінің екінші әрекетінде желіде жарық жасады. 28 маусымда таңғы сағат 4-те Портер Чикахоминиден өтіп, артындағы көпірлерді өртеп жіберді. Екінші күні Магрудер өзеннің оңтүстігіндегі шағын шабуылдар арқылы Макклелланды алдауды жалғастырды. Ол 60 000 Одақ әскерін ұстап тұрды, ал негізгі шайқас өзеннің солтүстігінде болды. Гейнс Милл жарым аралдағы науқандағы Конфедерацияның жалғыз нақты тактикалық жеңісі болды. 34 214 сарбазға дейін шайқасқа қатысқан Одақтың шығындары 6 837 адамды құрады (894 қаза тапты, 3 107 жараланды, 2 836 тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті). 57 018 конфедерат сарбазының арасындағы шығын 7 993 адамды құрады (1 483 қаза тапты, 6 402 жараланды, 108 жоғалып кетті немесе тұтқынға алынды). Конфедерат шабуылы Одақ армиясының шағын бөлігіне (армияның бестен бір бөлігі – V корпусы) қарсы бағытталғандықтан, армия жалпы алғанда салыстырмалы түрде жақсы жағдайда болды. Алайда, Макклеллан жабдықтау базасын Джеймс өзеніне көшіруді жоспарлағанмен, жеңіліс оны алаңдатты және ол Ричмондқа шабуылды тоқтатуға шешім қабылдады.
Porter's line was saved by Brig. Gen. Henry W. Slocum's division moving into position to bolster his defense. Shortly after dark, the Confederates mounted another attack, poorly coordinated, but this time collapsing the Federal line. Brig. Gen. John Bell Hood's Texas Brigade opened a gap in the line, as did Pickett's Brigade on its second attempt of the day. By 4 a. m. on June 28, Porter withdrew across the Chickahominy, burning the bridges behind him. For the second day, Magruder was able to continue fooling McClellan south of the river by employing minor diversionary attacks. He was able to occupy 60,000 Federal troops while the heavier action occurred north of the river. Gaines's Mill was the only clear cut Confederate tactical victory of the Peninsula Campaign. Union casualties from the 34,214 engaged were 6,837 (894 killed, 3,107 wounded, and 2,836 captured or missing). Of the 57,018 Confederates engaged, losses totaled 7,993 (1,483 killed, 6,402 wounded, 108 missing or captured). Since the Confederate assault was conducted against only a small portion of the Union Army (the V Corps, one fifth of the army), the army emerged from the battle in relatively good shape overall. However, although McClellan had already planned to shift his supply base to the James River, his defeat unnerved him and he precipitously decided to abandon his advance on Richmond.
Одақтың шығуы
27 маусым күні түнде Макклеллан бүкіл әскеріне Джеймс өзеніндегі Харрисон қонысы орналасқан қауіпсіз жерге шегінуге бұйрық берді. Оның бұл әрекеті содан бері әскери тарихшыларды қызықтырып келеді. Одақ әскері жақсы жағдайда болды, күшті Конфедерация шабуылдарына тойтарыс беріп, шайқасқа бес корпусының тек біреуін ғана жұмылдырған еді. Портер ауыр жағдайларда жақсы өнер көрсетті. Сонымен қатар, Макклеллан Соғыс департаментінің Вирджиния армиясын жаңадан құрғанын және оны жарым аралға күшін нығайту үшін жіберуге бұйрық бергенін білген. Бірақ Ли оны ойыннан шығарып, бастаманы жоғалтты. Ол әскери министрге телеграмма жіберіп, онда: "Егер мен осы әскерді сақтап қалсам, сізге де, Вашингтондағы ешкімге де алғыс айтпаймын – сіздер осы әскерді құрбан ету үшін бар күшіңізді салдыңыздар" деп жазды. (Әскери телеграф басқармасы бұл сөйлемді министрге жіберілген телеграммадан алып тастады.) Макклеллан Киздің IV корпусына Глендейлдің батысына жылжуға және әскердің шегінуін қамтамасыз етуге бұйрық берді, ал Портер Малверн төбесіндегі биік жерге қорғаныс позицияларын дамыту үшін жіберілді. Жабдықтау пойыздарына өзенге қарай оңтүстікке қарай жылжуға бұйрық берілді. Макклеллан шегінудің нақты бағыттарын көрсетпей және екінші қолбасшыны тағайындамай Харрисон қонысына аттанды. Жеті күннің қалған бөлігінде ол тікелей шайқастарға қатыспады. Гинес Миллден кейін Чикахомини арқылы Одақтың шегінуі Конфедерация үшін психологиялық жеңіс болды, Ричмонд қауіпсіздікте екенін көрсетті. Лидің кавалериясы Одақ әскерлерінің Ричмонд және Йорк өзені темір жолын, сондай-ақ Йорк өзеніндегі Ақ үйдің жабдықтау қоймасын тастағанын хабарлады. Бұл ақпарат, сонымен қатар Чикахомини өзенінің оңтүстігіндегі үлкен шаң бұлттарын көру, Лиді Макклелланның Джеймс өзеніне қарай бет алғанына толық сендірді. Осыған дейін Ли Макклелланның Йорк өзеніне жабдықтау желісін қорғау үшін шығысқа қарай шегінетінін күткен және оның ниетіне қатысты нақты мәліметтер күткендіктен, шешімді әрекет ете алмады.
Гарнет пен Голдингтің фермасы
Лидің Гайнс-Миллдегі негізгі шабуылы 27 маусымда қарқынды жүріп жатқанда, Чиккахоминиден оңтүстікке қарай Конфедерация әскерлері Макклелланның шегініп бара жатқан әскерінің орнын анықтау үшін күшпен барлау жүргізді. Магрудер Бригада генералы Роберт А. Тумбстің бригадасын "жауды сезінуге" алға жылжытты. Кәсіби офицерлерді жек көретін Джорджия саясаткері Тумбс, оның орнына кешкісін Джеймс М. Гарнеттің қожалығындағы Олд Таверн маңында Балди Смиттің VI корпусы дивизиясына қарсы күшті шабуыл жасады. Шабуылды Бригада генералы Винфилд С. Хэнкоктің бригадасы жеңілдетті. 28 маусымда Тумбске тағы да барлау жүргізуге бұйырылды, бірақ ол оны сол жердегі шабуылға айналдырып, Симон Гулдиннің (сонымен қатар Голдинг деп те аталады) қожалығында жаумен кездесті. Тумбс өз еркімен бригада командирі, полковник Джордж Т. Андерсонға шабуылға қосылуға бұйрық берді. Андерсонның екі полкі – 7-ші және 8-ші Джорджия, Тумбс бригадасы шабуылға шығудан бұрын 49-шы Пенсильвания және 43-ші Нью-Йорк полктерінен күшті қарсы шабуылға ұшырады, нәтижесінде 156 адам қаза тапты. Бұл Гайнс-Миллмен байланысты Чиккахомини өзенінің оңтүстігіндегі жалғыз шабуыл болды, бірақ ол Макклелланды барлық бағыттан шабуылға ұшырағанына көндірді, оның алаңдауын арттырып, әскерін Джеймс өзеніне қауіпсіз жерге жеткізуге деген ниетін күшейтті.
Савидж станциясы
29 маусымда, жексенбі күні, Макклеллан әскерінің көп бөлігі Ричмонд және Йорк өзені темір жолындағы Савидж станциясының маңына жиналды. Бұл станция Жеті қарағай шайқасынан бұрын федералдық жабдықтау пункті болып келген еді. Олар Ақ емен батпағы арқылы және оның айналасында қиын өтуге дайындалып жатты. Бұл дайындық орталықтандырылған басшылықсыз жүргізілді, себебі Макклеллан Гейнс Милл шайқасынан кейін Мальверн төбесінің оңтүстігіне өзі көшіп кеткен еді және корпустардың қозғалысына ешқандай нұсқау бермеді, сондай-ақ екінші қолбасшыны да тағайындамады. Одақ әскерлері өздерімен бірге ала алмайтын барлық нәрсені өртеуге бұйрық алғанда, ауа қалың қара түтінге толып кетті. Одақтың әскерлік рухы төмендеді, әсіресе жарақат алғандардың арасында, олар Савидж станциясынан армияның қалған бөлігімен бірге эвакуацияланбайтынын түсінді. Ли Макклеллан әскерін қуу және жою үшін күрделі жоспар жасады. Лонгстрит және А.П. Хилл дивизиялары Ричмондқа қайтып, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай Глендейлдегі торапқа, Холмс дивизиясы Мальверн төбесінің жанына, ал Магрудер дивизиясы федералдық тылға шабуыл жасау үшін шығысқа қарай қозғалуға бұйрық берді. Үш дивизияға қолбасшылық еткен Стоунволл Джексон Чикахомини өзенінен көпір салып, оңтүстікке қарай Савидж станциясына бағытталды. Онда ол Магрудермен қосылып, Одақ армиясын кері шегіну кезінде шайқасқа мәжбүр ететін күшті соққы беруі керек еді. Макклелланның Савидж станциясындағы тыл күзеті Самнердің II корпусынан, Хайнцелманның III корпусынан және Франклиннің VI корпусынан құралған бес дивизиядан тұрды. Макклеллан өзінің аға корпус командирі Самнерді қабілетсіз деп есептеді, сондықтан тыл күзетіне ешкімді тағайындамады. Әскерлер арасындағы алғашқы қақтығыс 29 маусымда сағат 9-да Савидж станциясының батысынан шамамен 3 шақырым жерде болды. Төрт полк шайқасты екі сағатқа жуық уақытқа дейін жалғастырып, содан кейін шегінді. Осы уақытта Джексон Ли жоспарлағандай алға жылжуда емес еді. Ол Чикахомини өзенінен көпірлерді қайта құруға уақыт жұмсады және Ли штабының бастығынан келген шатасқан бұйрық өзеннің солтүстігінде қалып, өткелдерді күзету керектігіне сендірді. Алайда, Конфедерация жоспарының осы сәтсіздіктері Одақ тарапынан да теңестірілді. Хайнцелман өзінің корпусының Савидж станциясын қорғауға қажеті жоқ деп шешті және басқа генералдарға хабарламай армияның қалған бөлігімен бірге жүруге көшті. Магрудер Самнердің 26 600 әскеріне қарсы 14 000 әскерімен шабуыл жасау мәселесіне тап болды. Ол сағат 17:00-ге дейін күдікпен қарады, содан кейін екі жарым бригаданы ғана алға жіберді. Одақтың артиллериясы атыс ашты және шабуылға қарсыласу үшін тыңшылар жіберілді. Кершоу және Семмстің екі бригадалық тобы Седжвиктің бригадаларының бірінің тар қорғаныс шебін бұзуға көшті. Самнер шайқастың бұл бөлігін ерсілі-қарсылы жүргізді, бірнеше бригададан шайқасқа полктерді кездейсоқ таңдады. Осы бөлімдер майданға жеткен кезде екі тараптың күштері шамамен тең болды – әрқайсысы екі бригададан. Магрудер шабуылда сақтық танытса да, Самнер одан да сақтықпен әрекет етті. Оның корпусындағы 26 полкіден Савидж станциясында тек 10-ы ғана қатысты. Қақтығыс қараңғы түскенде және қатты дауылдар басталғанда қанды тұраққа айналды. "Лэнд Мерримак" – жауынгерлік қолданылған алғашқы бронетранспортерлік теміржол батареясы – Одақ әскерлеріне оқ жаудырды, оның кейбір снарядтары далалық госпитальға дейін жетті. Кешкі соңғы оқиға – Вильямсбург жолының оңтүстігіндегі флангты ұстауға тырысқан Вермонт бригадасы орманға шабуыл жасап, қастандықпен атылды және сол күні майдандағы кез келген бригададан көп шығынға ұшырады. Екі тараптан да шамамен 1500 адам қаза тапты, сонымен қатар далалық госпиталь эвакуацияланған кезде тұтқындауға қалдырылған 2500 бұрын жарақат алған Одақ сарбазы болды. Стоунволл Джексон 30 маусымда сағат 02:30-да өзеннен өтті, бірақ Ли үміттенгендей, Одақ армиясын талқандау үшін тым кеш болды. Ли Магрудерді сөккенімен, жоғалтқан мүмкіндік үшін кінә Ли штабындағы нашар жұмыс және Джексонның жеткіліксіз агрессивтілігімен тең бөлісуі керек.
Глендейл және Ақ дуға батпағы
Одақ армиясының көп бөлігі 30 маусым күні сағат 12-ге дейін Ақ емен батпағы арқылы өте алды. Армияның шамамен үштен бірі Джеймс өзеніне жетті, ал қалғаны Ақ емен батпағы мен Глендейл арасында әлі де жол жүріп жатты. Макклеллан сол күні таңертең марш бағытын тексергеннен кейін оңтүстікке қарай жылжып, Джеймс өзеніндегі «Галена» бронекемесіне отырды. Ли өз армиясына кері шегініп келе жатқан Одақ әскеріне шабуыл жасауға бұйрық берді, олар нашар жол желісінде қиын жағдайға түсіп қалды. Жалпы басшылық үйлесімсіздігінен Потомак армиясы үздіксіз және шашыраңқы қорғаныс шебін ұсынды. Стоунволл Джексонға Ақ емен батпағы арқылы өтетін Одақ артынан қудалаушыларын ұстап тұруға бұйрық берілді, ал Ли армиясының ең ірі бөлігі, шамамен 45 000 сарбаз, Глендейл маңында, оңтүстік-батысқа қарай 3 шақырым жерде кері шегініп келе жатқан Потомак армиясына шабуыл жасап, оны екіге бөлуі керек еді. Хугер дивизиясы Чарльз-Сити жолымен 5 шақырымдық сапардан кейін алғашқы шабуылды жасады, оған Лонгстрит пен А.П. Хилл қолдау көрсетті, олардың дивизиялары батысқа қарай 11 шақырымдай жерде орналасқан. Холмсқа Малверн төбесін басып алуға бұйрық берілді. Конфедерация жоспары тағы да нашар орындалды. Хьюгердің әскері Чарльз-Сити жолын бөгеген құлаған ағаштарға кедергі келді, қалың орманды аралап өту үшін бірнеше сағат жұмсады. Хьюгер басқа жол іздемеді және қарсы шабуылдан қорқып, шайқасқа қатыспады. Магрудер мақсатсыз жүріп, Лонгстритке немесе Холмске көмектесуге шешім бере алмады; сағат 16:00-де Ли Магрудерге Холмсқа Ривер Роудта қосылып, Малверн төбесіне шабуыл жасауға бұйрық берді. Стоунволл Джексон баяу жылжыды және күні бойы арықтың солтүстігінде болып, Фрэнклиннің VI корпусына шабуыл жасауға және қираған көпірді қайта құруға тырысты (жақын маңда жеткілікті су өткізгіштер болғанымен), сондай-ақ нәтижесіз артиллериялық атысуға қатысты. Джексонның белсенсіздігі кешке Фрэнклин корпусынан бірнеше бөлімдерді Глендейлдегі Одақ әскерін нығайту үшін бөліп алуға мүмкіндік берді. Холмстің салыстырмалы түрде тәжірибесіз әскері Малверн төбесіндегі Түркия көпірінде Портерге қарсы ешқандай жетістікке жете алмады, тіпті Магрудердің күшейтеруіне қарамастан, тиімді артиллерия атысымен және Джеймстегі Одақтың канонерлік кемелерімен кері қайтарылды. Сағат 14:00-де, Хьюгердің күтілетін шабуылын күтіп тұрған Ли, Лонгстрит және Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис ат үстінде кеңес өткізіп жатқанда, оларға қатты артиллерия атысы тиді, екі адамды жаралады және үш жылқыны өлтірді. Сол сектордың қолбасшысы А.П. Хилл президентке және жоғары шенді генералдарға артқа шегінуге бұйрық берді. Лонгстрит өзіне бағытталған Одақтың алты артиллериялық батареясын үнсіздендіруге тырысты, бірақ алыс қашықтықтан атылған артиллерия жеткіліксіз болды. Ол полковник Майка Дженкинске батареяларды шабуылдауға бұйрық берді, бұл сағат 16:00 шамасында жалпы ұрысқа әкелді. Кешіккен және жоспарланғандай басталмаса да, А.П. Хилл мен Лонгстриттің дивизияларының шабуылдары Лидің негізгі Одақ күштеріне шабуыл жасау туралы бұйрығын орындаған жалғыз шабуылдар болып шықты. Лонгстриттің 20 000 сарбазына Хугер мен Джексонның басқа Конфедерация дивизиялары қолдау көрсетпеді, олар 5 шақырымдық радиуста шоғырланған болса да. Олар Глендейл қиылысынан солтүстік және оңтүстікке қарай 3 шақырымдық доғада орналасқан 40 000 сарбаздық Одақтың шашыраңқы шебіне шабуыл жасады, бірақ шайқастың ең қызыу бөлігі V корпустың Пенсильвания резервтерінің ұстаған позициясына бағытталды, 6 000 сарбаз Бриг. Генерал Джордж А. Макколл басқаруымен, Нельсон фермасының батысында. (Ферма Р.Х. Нельсонға тиесілі болды, бірақ оның бұрынғы иесінің аты Фрейзер болды және жергілікті тұрғындардың көпшілігі оны Фрейзердің немесе Фрейзердің фермасы деп атады.) Үш Конфедерация бригадасы шабуыл жасады, бірақ Лонгстрит оларды бірнеше сағат бойы бөліп-бөліп алға жылжытты. Бриг. Генерал Джеймс Л. Кемпердің вирджиниялықтары алғашқы болып қалың орманды басып өтіп, Макколлдың артиллериясының бес батареясының алдына шықты. Бірінші жауынгерлік тәжірибесінде бригада тәртіпсіз, бірақ ынталы шабуыл жасады, олар қару арқылы өтіп, Дженкинстің қолдауымен Макколлдың негізгі шебін бұзып, бірнеше сағаттан кейін Бриг. Генерал Кадмус М. Вилкокстың алабамалықтарымен күшейді. Конфедерация бригадалары кейде қолға-қо�...
Although belated and not initiated as planned, the assaults by the divisions of A. P. Hill and Longstreet, under Longstreet's overall command, turned out to be the only ones to follow Lee's order to attack the main Union concentration. Longstreet's 20,000 men were not reinforced by other Confederate divisions of Huger and Jackson, despite their concentration within a three mile (5 km) radius. They assaulted the disjointed Union line of 40,000 men, arranged in a two mile (3 km) arc north and south of the Glendale intersection, but the brunt of the fighting was centered on the position held by the Pennsylvania Reserves division of the V Corps, 6,000 men under Brig. Gen. George A. McCall, just west of the Nelson Farm. (The farm was owned by R. H. Nelson, but its former owner was named Frayser and many of the locals referred to it as Frayser's, or Frazier's, Farm.) Three Confederate brigades made the assault, but Longstreet ordered them forward in a piecemeal fashion, over several hours. Brig. Gen. James L. Kemper's Virginians charged through the thick woods first and emerged in front of five batteries of McCall's artillery. In their first combat experience, the brigade conducted a disorderly but enthusiastic assault, which carried them through the guns and broke through McCall's main line with Jenkins's support, followed up a few hours later by Brig. Gen. Cadmus M. Wilcox's Alabamians. The Confederate brigades met stiff resistance in sometimes hand to hand combat. On McCall's flanks, the divisions of Brig. Gen. Joseph Hooker (to the south) and Brig. Gens. Philip Kearny and Henry W. Slocum (to the north), held against repeated Confederate attacks. Brig. Gen. John Sedgwick's division, which had units both in reserve and around White Oak Swamp, came up to fill a gap after a brutal counterattack. Heavy fighting continued until about 8:30 p. m. Longstreet committed virtually every brigade in the divisions under his command, while on the Union side they had been fed in individually to plug holes in the line as they occurred. The battle was tactically inconclusive, although Lee failed to achieve his objective of preventing the Federal escape and crippling McClellan's army, if not destroying it. Union casualties were 3,797, Confederate about the same at 3,673, but more than 40% higher in killed and wounded. Although Jackson's wing of the army and Franklin's corps comprised tens of thousands of men, the action at White Oak Swamp included no infantry activity and was limited to primarily an artillery duel with few casualties.
Малверн төбесі
Жеті күндік соғыстың соңғы шайқасы – одақтас әскерінің қолайлы жағдайды алғаш рет басып алған шайқасы болды. Малверн төбесі жақсы бақылау және артиллериялық позициялар ұсынды, оны күні бұрын Портердің V корпусы дайындаған еді. Макклелланның өзі шайқас алаңында болған жоқ, ол әскерінен бұрын Джеймс өзенінің жағасындағы Харрисон қонысына жеткен, ал Портер – корпус командирлерінің ең жоғары дәрежелісі болды. Төбелерден ағаштар тазартылып, жақсы көрініс ашылды, ал солтүстікке қарайғы ашық далалар полковник Генри Дж. Хант, Макклелланның артиллерия басшысы, орналастырған 250 зеңбірекпен бақыланатын болды. Бұл жердің арғы жағында батпақты, тығыз орманды аймақтар жатты. Потомак армиясының көбі төбеге орналасты, ал желі Харрисон қонысынан басталып, генерал Джордж В. Мореллдің Портер корпусының дивизиясына дейін кең жартышеңбер пішіндес созылды, ол төбенің солтүстік-батыс беткейіндегі географиялық тұрғыдан тиімді жағдайды иеленді. Ли позицияны айналып өтудің орнына, тікелей шабуыл жасады, өйткені оның артиллериясы сәтті жаяу әскер шабуылына жол ашады деп үміттенеді. Оның жоспары – Квакер жолы арқылы төбені солтүстіктен шабуылдау, Стоунволл Джексон, Ричард С. Юэлл, Д. Хилл және генерал Уильям Х. К. Уайтинг дивизияларын қолдану еді. Магрудер Джексонның соңынан еріп, шайқас алаңына жеткен соң оның оң жағына орналасуы керек еді. Хьюгер дивизиясы да соңынан еріп келуі тиіс еді, бірақ Ли жағдайдың қалай дамуына байланысты оны орналастыру құқығын өзінде сақтап қалды. Күні бұрын Глендейлде ең көп қатысқан Лонгстрит пен А. П. Хилл дивизиялары резервте қалды. Лидің күрделі жоспары тағы да нашар орындалды. Жақындап келе жатқан әскерлердің жолы ауыр сазды жолдар мен нашар карталардың кесірінен кешікті. Джексон батпақты Батыс Айналымға жетіп, кенеттен тоқтады. Магрудердің жол көрсетушілері оны қателікпен ұрыс алаңынан алыс, оңтүстік-батысқа қарай Ұзақ көпір жолына жіберді. Соңында шайқас желісі Хугер дивизиясымен (генералдар Амброз Р. Райт пен Льюис А. Армистед бригадалары) оң жақта және Д. Хилл дивизиясымен (генерал Джон Белл Худ пен полковник Эвандер М. Лоу бригадалары) Квакер жолынан сол жақта құрылды. Олар конфедераттардың бомбалауын күтіп, шабуылға көшті. Лидің өкінішіне орай, Генри Хант бірінші болып шабуыл жасады, соғыс кезеңіндегі ең ірі артиллериялық шабуылдардың бірін бастады. Одақтас артиллериялықтар жабдықтары мен тәжірибесі жағынан басымдыққа ие болды және конфедераттардың көптеген батареяларын жарамсыз етті. Жеңіліске қарамастан, Ли өзінің жаяу әскерін сағат 15:30-да алға жылжытты, Армистед бригадасы одақтас мергендердің қатарынан өтті. Сағат 16:00-де Магрудер келді, оған Армистедке көмектесу үшін алға жылжуға бұйрық берілді. Оның шабуылдары бөлінген және нашар ұйымдастырылған еді. Осы уақытта Д. Хилл өзінің дивизиясын Уиллис шіркеуінен өтіп, Квакер жолымен алға жылжытты. Соғыс желісінің барлық бойында конфедерат әскерлері одақтас орталыққа жақын жетті және түнгі уақытта ауыр шығындармен кері шегінді. Генерал-майор Д. Хилл: «Бұл соғыс емес, қарақшылық еді», – деген сөзді айтқан. Ли әскері осы сәтсіз әрекетте 5 355 адамнан (одақтастар 3 214 адамнан) зардап шекті, бірақ Харрисон қонысына дейін одақтас әскерін қууды жалғастырды. Эдмунд Раффинге тиесілі Эвелингтон төбелерінде конфедераттар одақтас лагерьлерін бақылауға мүмкіндік алды, бұл олардың Джеймс өзенінің жағасындағы позициясын қауіпті ететін еді. Конфедерат позициясы одақтас теңіз артиллериясының атысына ұшыраса да, төбелер одақтастардың жаяу әскерімен басып алуына өте қиын болатын ерекше күшті қорғаныс позициясы болды. Кавалерия командирі Джеб Стюарт төбелерге жетіп, бір зеңбірекпен бомбалауды бастады. Бұл одақтастарды ықтимал қауіп туралы ескертті, олар конфедерат жаяу әскері оқиға орнына жеткенге дейін төбелерді басып алды.
Мемуарлар және негізгі көздер
АҚШ Соғыс департаменті, Азамат соғысы: Одақ және Конфедерация армияларының ресми тізілімдерінің жинағы. Вашингтон, округ Колумбия: АҚШ Үкіметтік баспаханасы, 1880–1901.