Тай халқы – Вьетнамның солтүстігіндегі екінші ірі этностық топ. 1.7 млн адамды құрайды, негізгі облыстар: Каобанг, Лангшон, Баккан. Тай этносы туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Вьетнамдағы этникалық топ – тай халқы, сонымен қатар түр, то, тай то, нган, пэн, тху лао немесе па ди деп те аталады. 2009 жылғы халық санауы бойынша Вьетнамда 1,7 миллион тай халқы тұрады. Бұл оларды Вьетнамдағы көпшілік құраушы кинь (вьетнамдықтар) этникалық тобынан кейінгі екінші ірі этникалық топ етеді. Олардың көп бөлігі Солтүстік Вьетнамдағы Каобанг, Лангшон, Баккан, Тайнгыен және Куангнинь провинцияларында, аңғарларда және таулардың төменгі бөліктерінде қоныстанған. Олар сондай-ақ Бакнинь және Бакзянг провинцияларының кейбір аймақтарында да тұрады. Олар құнарлы жазықтарда қоныс жасайды және көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысады, негізінен күріш егіп өсіреді. Олар сонымен қатар жүгері, тәтті картоп және басқа да дақылдарды өсіреді.
Ethnic group in northern Vietnam
The Tày people, also known as the Thổ, T'o, Tai Tho, Ngan, Phen, Thu Lao, or Pa Di, are a Central Tai speaking ethnic group who live in northern Vietnam. According to a 2009 census, there are 1.7 million Tày people living in Vietnam. This makes them the second largest ethnic group in Vietnam after the majority Kinh (Vietnamese) ethnic group. Most live in northern Vietnam in the Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái Nguyên, and Quảng Ninh provinces, along the valleys and the lower slopes of the mountains. They also live in some regions of the Bắc Ninh and Bắc Giang provinces. They inhabit fertile plains and are generally agriculturalists, mainly cultivating rice. They also cultivate maize, and sweet potato among other things.
Тарих
Тайлар бастапқыда Ту халқы деп аталатын. Ту сөзі қытай тілінен (土) алынған, ол «жер» және «жергілікті» деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз өзінен-өзі кемсітуші болмаса да, практикада Вьетнам мен Қытайда осы ретінде жиі қолданылды (мысалы, "bumpkin"). Вьетнам Социалистік Республикасы кезінде Ту сөзі кемсітуші деп есептелді және Тай сөзімен ауыстырылды. Тайлар Нгуң және Чжуан халықтарымен тығыз байланысты, олар мәдени және тілдік жағынан бір-бірінен шамалы ғана ажыратады. Олардың бір бөлігінің XI-XII ғасырларда Қытайдан келген болуы мүмкін. Алайда, Нгуңдардан айырмашылығы, олар Кинге жақын болғандықтан, Вьетнамдық мәдениетке көбірек сіңіп, Вьетнамдықтармен ұқсас мәдени амалдарды бөлісті, мысалы, тістерін қараға бояу. 1900 жылға қарай олардың тілінің шамамен 30% Вьетнам тілінен алынған сөздерден тұрды. Тайлардың әдет-ғұрыптары Вьетнамдық және Конфуцийшіл патриархалдық құрылымдардың әсерінен көп өзгерді, бірақ кейбір дәстүрлер сақталды. Бірнеше әйелге үйлену және олардан туған балалардың заңдылығы қабылданды. Некеге тұруды тайпа ішінде жасау қаланған. Жас әйелдер тұңғыш баласын дүниеге келгенге дейін ата-анасымен бірге тұратын. Тай әйелдері, Нгуң және Чжуан әйелдері сияқты, зұлымдыққа ұшырағанда кек алу үшін у қолданған деген әңгіме бар. Әдетте, үйдің орталық бөлігіне ата-бабаларға арналған құрбандық орны қойылады. Алтар бөлмесі қасиетті саналады; қонақтар мен босанған әйелдерге алтардың алдындағы төсекте отыруға рұқсат етілмейді. Кейбір тайлар Вьетнам мен Қытай мәдениетінің ықпалымен Махаяна буддизмін қабылдады. Тай халқы тай тілінде, сондай-ақ Кра–Дай тілдерінің басқа тай диалектілерінде сөйлейді. Тай халқының өз тіліндегі сауаттылығы өте төмен, шамамен 5% немесе одан да аз. Диалектілерге Орталық Тай, Шығыс Тай, Оңтүстік Тай, Солтүстік Тай, Тай Трунг Хан, Тху Лао, Тай Бао Лак, Тай Бинь Лью жатады. Қытайдың оңтүстік Чжуан аймағындағы диалектілердің тізбегі жалғасады.
The Tày were originally known as the Thổ people. Thổ is derived from Chinese (土), which means 'land' and 'local'. Although not inherently a pejorative it was often used as such in practice (cf. "bumpkin") in both Vietnam and China. Under the Socialist Republic of Vietnam, Thổ was deemed a pejorative and substituted with Tày. The Tày are closely related to the Nùng people and Zhuang people, who they are culturally and linguistically almost indistinguishable from. Although they are considered an indigenous group, portions of their population likely originated in China during the 11th and 12th centuries. However unlike the Nùng, they were more heavily Vietnamized due to their closer proximity to the Kinh and shared similar cultural practices with the Vietnamese such as lacquering their teeth black. By 1900 around 30% of their language was made of Vietnamese loan words. Tày customs were altered greatly due to Vietnamese and Confucian patriarchal structures, however some customs persisted. Polygamy with multiple equal wives and legitimacy of issue was practiced. Marriage was preferred to occur within the clan. Young wives lived with their parents until giving birth to their first child. Tày women, like those of the Nùng and Zhuang, were said to have used poison to seek revenge when wronged. An altar for the ancestors is usually placed in a central location in the house. The altar room is considered sacred; guests and women who have given birth are not allowed to sit on the bed in front of the altar. Some Tày have adopted Mahayana Buddhism under the influence of Vietnamese and Chinese culture. ]]The Tày people speak the Tày language, among other Tai dialects of the Kra–Dai languages. Literacy in their own language is quite low among Tày people, probably around 5% or less. Dialects include Central Tày, Eastern Tày, Southern Tày, Northern Tày, Tày Trung Khanh, Thu Lao, and Tày Bao Lac, Tày Binh Lieu. There is a continuum of dialects to southern Zhuang in China.
Фестиваль
Лồng тồng (сөзбе-сөз: "Шалшыққа түсу") - Жаңа ай күнтізбесі бойынша Жаңа жыл мерекесінен кейін жақсы егін тілеу үшін тойланады. Там khảу мảу (сөзбе-сөз: "Жас күріштің дауысы") - күріш пісіп жетілгенде тойланады.
Lồng tồng (literally: "Going down the rice paddy") celebrated after the New Lunar Year Festival to pray for a good harvest. Tăm khảu mảu (literally: "Braying the young rice") celebrated as the rice is ripening.
Музыка
Đàn tính: екі немесе үш ішекті аспап. 2019 жылы Вьетнамдағы Тай, Нунг және Тай тайпаларының «Тен» өнері ЮНЕСКО-ның материалдық емес мәдени мұрасы ретінде мойындалды.
Đàn tính: is a string instrument with two or three strings. In 2019, Practices of Then by Tày, Nùng and Thái ethnic groups in Viet Nam was recognized by UNESCO as a Intangible cultural heritage.
Тайлар арасында тайлық-вьетнамдықтар
Қазіргі Тай халқының бір бөлігі Тай тіліне сіңген вьетнамдықтарды қамтиды, олар негізінен қазіргі Ланг Сон аймағында тұрады. Бұл Тай тіліне сіңген вьетнамдықтардың шығу тегі Оңтүстікке қарайғы Ка, Ма және Қызыл өзендерінің дельталарындағы, мысалы Нге Ан, Нам Дин сияқты аймақтардағы вьетнамдықтарға жетеледі. Анам империялық үкіметтері оларды Қытай-Анам шекарасына үкіметтік шенеуніктер және жергілікті басшылар (phiên thần thổ ty) ретінде қызмет ету үшін жіберген. Кейін осы адамдарға өз туған жерлеріне қайтуға тыйым салынды.
A part of the modern day Tày population encompasses Tày ized Vietnamese who live mainly in what is now Lang Son. These Tày ized Vietnamese have their origins traced back to the Vietnamese living further south in the deltas of the Ca, Ma, and Red Rivers, e. g. Nghe An, Nam Dinh, etc. dispatched to the Sino Annamese border by Annamese imperial governments to serve as governmental officials and local leaders (phiên thần thổ ty). These people were then forbidden to return to their home areas.
Белгілі тай халқы
Хоанг Ван Тху, Индокитай Коммунистік партиясының Бас хатшысы. Нонг Дюк Манг, 22 сәуір 2001 жылдан 19 қаңтар 2011 жылға дейін Вьетнам Коммунистік партиясының Бас хатшысы болды. Хоанг Дюк Триеу, An Định псевдонімімен белгілі, коммунист және ақын, Хо Ши Минмен бірге жұмыс істеді. Хоанг Тхи Туан, Вьетнамның 12-ші Ұлттық Ассамблеясының өкілі. Ле Тхэ Хань, "Cố Hương Từ" өлеңімен қытай тілінде жазған алғашқы вьетнам ақыны болуы мүмкін. Бэ Ван Фунг, Мха әулетінің Тэ Тян Кван Нха Мадарині, Тенг музыкасын императорлық музыканың бір түріне өзгерткен; "Tam Nguyên" lượn-ының авторы. Нонг Квин Вань, "Хонг Нхан Тứ Куй" lượn-ының авторы. Хоанг Дюк Хоу, екінші жолын ешкім жасай алмайтын екі жолды өлеңнің бірінші жолын жазған танымал ақын. Нонг Куок Чан, танымал ақын. Нонг Ван Фах, Ви Лап псевдонімімен белгілі, Камбоджаға қарсы соғыстағы қадірлі батырлардың бірі. Ол Қытайдың Вьетнамға басып кіруіне жол бермес үшін Вьетнамның солтүстік шекарасын қорғаудағы ең табыстылардың бірі болды. Бірақ, оның соғыс және дипломатиядағы шеберлігі күш қолдануды қажет етпеді, және ол Вьетнам-Қытай шекарасын ашық ұстады. Кейін ол аурудан қайтыс болды. Оның өліміне бүкіл Солтүстік Вьетнам халқы қайғырды. Ла Ван Коу, француз отаршылдығына қарсы күрестегі батырлық ерлігі үшін танымал. Бэ Ван Дхан, француз отаршылдығына қарсы күрестегі батырлық ерлігі үшін танымал. Фунг Тхан Тха, танымал стример.
Hoàng Văn Thụ, General Secretary of the Indochina Communist Party. Nông Đức Mạnh, General Secretary of the Communist Party of Vietnam from April 22, 2001 to January 19, 2011. Hoàng Đức Triều, pen name An Định, a communist and poet, who worked with Ho Chi Minh. Hoàng Thị Tuân, representative in the Twelfth Việtnamese National Assembly. Lê Thế Khanh is likely the first Vietnamese poet writing in the Chinese language with his poem "Cố Hương Từ". Bế Văn Phụng, Tư Thiên Quản Nhạc Madarin of the Mạc reign who modified Theng music into a kind of imperial music; author of lượn "Tam Nguyên". Nông Quỳnh Vân, author of lượn "Hồng Nhan Tứ Qúy". Hoàng Đức Hậu, a famous poet composing the first of two parallel line of verse that nobody can't make the second one. Nông Quốc Chấn, a famous poet. Nông Văn Phách alias Vũ Lập, is one of beloved hero during the war against Cambodian. He was one of the most successor to guard the north border of Vietnam to prevent china invade. However, with his skill in battles and diplomacy, he didn't need to use force but he kept the Viet China border clear. He died later because of illness. The whole north region of Vietnam mourns his death. La Văn Cầu, a military hero in the war of resistance against French colonial rule. Bế Văn Đàn, a military hero in the war of resistance against French colonial rule. Phùng Thanh Độ, a famous streamer.