Кіріспе

Британдық грамматик және тіл білімі маманы

Родни Д. Хаддлстон (1937 жылдың 4 сәуірінде туған) – ағылшын тілін зерттеумен және сипаттаумен айналысатын британдық тіл білімі маманы және грамматик. Хаддлстон ағылшын тілінің толық сипаттамалық грамматикасын ұсынатын «The Cambridge Grammar of the English Language» кітабының негізгі авторы.

Ерте өмір және білім

Хаддлстон Англияның Чешир графтығында дүниеге келді және Манчестер грамматикалық мектебінде білім алды. Мектепті бітірген соң, ол екі жыл әскери міндетін өтеді, содан кейін стипендия бойынша Кембридж университетінің Корпус-Кристи колледжіне қабылданады. 1960 жылы ол Жаңа және Ескі тілдер мамандығы бойынша үздік дипломмен бітіреді. Кембриджді бітіргеннен кейін Хаддлстон 1963 жылы Майкл Холлидейдің ғылыми жетекшілігімен Эдинбург университетінде қолданбалы лингвистика саласынан докторлық диссертациясын қорғайды.

Академиялық мансап

Хаддлстон Эдинбург университетінде, Лондон университетінің колледжінде және Рединг университетінде лекция оқыды. 1969 жылы Квинсленд университетіне көшті және өмірінің соңына дейін сол жерде жұмыс істеді. 1988 жылы Квинсленд университетінде "Оқытудағы үлкен жетістіктер" сыйлығының алғашқы иегері атанды. 1990 жылы оған жеке профессорлық қызмет берілді. Қазіргі таңда Квинсленд университетінің зейнеткер профессор болып табылады, онда ол 1997 жылға дейін оқытты.

Халлидейдің тұсында

Бірқашан уақыт бойы Хаддлстон Лондон университетінің Коммуникациялар зерттеу орталығында Хэллидейдің жетекшілігімен "Ғылыми ағылшын тілінің лингвистикалық ерекшеліктері" атты OSTI бағдарламасын іске асырды. (OSTI – Ұлыбритания үкіметінің Ғылыми және техникалық ақпарат кеңсесі.) Хэллидейдің шәкірті болған Хаддлстон жүйелік функционалдық грамматиканы қолдаушы болды.

Өмірбаян

1988 жылы Хаддлстон 1985 жылғы «Ағылшын тілінің толық грамматикасы» кітабына өте сынды пікір жариялады. Ол былай деп жазды: «Оның кейбір аспектілері қате және көңіл көшіретін. Бірқатар маңызды категориялар мен түсініктер жеткілікті түрде зерделенбеген сияқты; нәтижесінде талдау мен грамматиканың құрылымында айқын емес және үйлесімсіздіктер пайда болады. 1989 жылдан 1995 жылға дейін Брисбен мен Сиднейде жылына екі-үш рет семинарлар өткізіліп, аталмыш құрылым мен мазмұнға қатысты идеялар жасалды. Бұл шаралар зихи және шаршатушы болғанымен, олармен бірге өте жағымды әлеуметтік жиындар да болды. Кейбір жағдайларда, осы іс-шаралардың әлеуметтік жағы тілдік талқылаудың егжей-тегжейі ұмытылғаннан кейін ұзақ уақыт бойы есте қалады. Әсіресе Роднидің Саншайн Бичтегі үйінен Александра Бичінде таңертеңгі жүгірістер, бассейндегі волейбол және үстел теннисі ойындары, сондай-ақ Нооса шығанағының үстінде керемет күн батуын тамашалап, Нооса ұлттық паркіндегі серуендерді еске аламыз. Хаддлстон бұл үлкен жобаны іске асырудағы қиындықтарына шағымданып, оның бес жылдан бері жалғасып келе жатқанын айтты».

Жариялану және қабылдау

Кітап 2002 жылы жарық көрді. 2004 жылы Питер Куликовер былай деп жазды: «Ағылшын тілінің Кембридж грамматикасы (CGEL) – ең әсерлі еңбектердің бірі. Осы жұмыстың жарияланған рецензиялары оның артықшылықтарын асыра көрсетпейді: «көрнекті жетістік»; «авторитетті, қызықты, осы көлемдегі кітап үшін бағасы қолжетімді, әдемі безендірілген, мұқият түзетілген және пайдалануға ыңғайлы»; «үлкен сапамен шығарылған және жобаланған»; «ағылшын лингвистикасындағы академиялық зерттеулердің ең тамаша үлгілерінің бірі – ағылшын грамматикасын бүгінгі күнге дейін ең толық және ойландыратын тұрғыдан қарастыратын ескерткіш жұмыс. Осы еңбек ауқымы, тереңдігі және жүйелілігі тұрғысынан теңдессіз». Мен осы пікірлермен толық келісемін. Хаддлстон, Пуллум және олардың серіктестері осы жетістігі үшін марапатқа лайық. Сол жылы кітап Америка Лингвистикалық Қоғамының Леонард Блумфилд атындағы кітап сыйлығын жеңіп алды.

Көзқарастар

Хаддлстонның грамматикалық негіздері, мысалы, «Ағылшын тілінің Кембридж грамматикасы», монотоникалық сөйлем құрылымы грамматикасы болды, бұл X-бароль теориясына ұқсас, бірақ субъект, модификатор және толықтыру сияқты синтаксистік функциялар үшін нақты белгілеулермен жабдықталған. Монотондық сөйлем құрылымы грамматикасы сөйлемдердің құрылымын құрамдас бөліктердің иерархиясы ретінде бейнелеуге негізделген, мұнда иерархияның әр деңгейі грамматикалық ұйымның әртүрлі деңгейіне сәйкес келеді. X-бароль теориясы – бұл барлық фразеологиялық категориялар үшін бірыңғай құрылымды ұсынатын фразеологиялық құрылым грамматикасының ерекше түрі, әр фразада «бас» элементі және міндетті емес спецификатор және/немесе толықтыру болады. Монотондық сөйлем құрылымы грамматикасы мен трансформациялық генеративтік грамматика (ТГГ) сияқты генеративтік грамматиканың арасындағы басты айырмашылық – трансформациялардың немесе орын ауыстыру операцияларының болмауы. Монотондық грамматика сөйлемнің құрылымы бастапқы қалыптасуынан бастап өзгермейтінін, ал генеративтік грамматика сөйлемдердің туынды процесінде түрлі трансформацияларға ұшырауы мүмкін екенін ұсынады. Ол функциялардың бірігуінің кейбір түрлері бас сөзі жоқ зат есімдік тіркестерін түсіндіреді деп санайды.

Басқа

1999 жылы Родни Хаддлстонның грамматикалық теория мен сипаттамасына үздіксіз қосқан еңбегін құрметтеу мақсатында оның бұрынғы және қазіргі әріптестері, достары мен жанкүйерлері "The Clause in English: In Honour of Rodney Huddleston" атты festschrift жинағын жарыққа шығарды. Хаддлстон мен оның әйелі Вивьен қазір Австралияның Квинсленд штатындағы Нуса-Хедс жанындағы Саншайн-Кост аймағында тұрады.

Кітап тізімінің ішінара сипаттамасы

Хаддлстон, Родни Д. (1971). Жазбаша ағылшын тіліндегі сөйлем: ғылыми мәтіндерді талдау негізінде жасалған синтаксистік зерттеу, Кембридж университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д. (1976). Ағылшын тілінің трансформациялық синтаксисіне кіріспе, Лонгман. Хаддлстон, Родни Д. (1984). Ағылшын грамматикасына кіріспе, Кембридж университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д. (1988). Ағылшын грамматикасы: Сызба, Кембридж университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д. және Джеффри К. Пуллум (2002). Ағылшын тілінің Кембридж грамматикасы, Кембридж университетінің баспасы. Хаддлстон, Родни Д.; Пуллум, Джеффри К.; Рейнольдс, Бретт (2022). Ағылшын грамматикасына студенттік кіріспе (2-ші басылым). Кембридж: Кембридж университетінің баспасы. 157-бет.