Кіріспе

Штурмшутц (қысқаша StuG) – екінші дүниежүзілік соғыс кезінде (1939–1945 жж.) Германияның Вермахты және Вафен-СС құрамалары қолданған бронетехникалық машиналар сериясы. Басты StuG түрлері – StuG III және StuG IV, олар Panzer III және Panzer IV орта танктерінің шассилеріне негізделген. Екеуінің арасында ең көп тараған StuG III 1930 жылдардың соңында Panzer III шассиі негізінде жасалды. Алғашқыда "StuG" деп аталған, бірақ 1943 жылы StuG IV өндірісін ұлғайту үшін, екеуін ажырату мақсатында "StuG III" деп қайта аталды. Бастапқыда Вермахт StuG-ды брондалған, өздігінен жүретін жаяу әскерге қолдау көрсету қаруы ретінде пайдалануды жоспарлаған, жаяу әскерге бункерлерді, бекіністерді және басқа да нығайтылған позицияларды жою арқылы жақыннан атыспен қолдау көрсетуді көздеген. Соғыс барысында ол танкіге қарсы қару ретінде де маңызды рөл атқарды. 1941 жылы Кеңес Одағына жасалған шабуылдан кейін маңызды мәселе туындады: жеңіл танктердің қарулары, 37 мм-лік танкіге қарсы зеңбіректер және Panzer III танктерінің қарулары жаңа советтік T-34 орта және KV-1 ауыр танктеріне қарсы тиімсіз болды. Сол кезде әзірленіп жатқан 7.5 см Pak 40 зеңбірегі Panzer III танктерінің мұнарасына сыймады. Бірақ Вермахт мұнарасы жоқ StuG-тардың экипажына 75 мм Pak 40 зеңбірегін орнатуға жеткілікті орын бар екенін анықтады, содан кейін модификацияланған StuG-тар пайда болды. Жаңа үлгі тиімді танк жойғыш болып шықты. Оның негізгі зеңбірегі жаңа советтік танктерді жоюға жеткілікті күшті болды, ал Panzer III шассиі оны жоғары жылдамды және сенімді етті. Күшейтілген бронясы және төменгі силуэті оны жоюды қиын етті. StuG III – екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германияның ең көп өндірілген бронетехникалық машинасы болды, шамамен 10 000 данасы жасалды. StuG машиналары негізінен Sturmartillerietruppe von Wehrmacht und Waffen SS ("өздігінен жүретін артиллерия") құрамында жұмыс істеді, бұл неміс қарулы күштерінің артиллерия тармағының бір бөлімі болды.

Даму тарихы

Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия империясының жеңілісінен кейін Рейхсвердің әскери қолбасшылары жылжымалы бронетехникалық артиллерия бөлімдерінің шабуылдаған жаяу әскер бөлімдеріне қалай қолдау көрсетуі мүмкін екенін қарастыра бастады. 1935 жылы полковник Эрих фон Манштейн бас штаб бастығы генерал Бекке жаяу әскердің Begleitbatterien (эскорт батареялары) концепциясын ұсынды. Манштейн бұл машинаны танктей пайдаланбастан, тікелей атыс арқылы бекіністі нысаналарды жоюға арналған жаяу әскерге көмекші құрал ретінде қолдануды болжады. Оның міндеті – дайындалған қорғаныс құрылыстарын, нығайтылған бекіністерді, пулеметтік орналасқан жерлерді және танктерді жою еді. Ол, Panzertruppen бөлімдеріне жүктелгендей, жаудың тыл аймақтарына ену үшін емес, жарылымды пайдалануға арналмаған.

III оқу тобы

1936 жылғы 15 маусымда Daimler Benz AG компаниясына мұндай қаруды әзірлеу және өндіруге тапсырыс берілді. Олар Panzer III шассиіне негізделген бес прототип жасады, олар тікелей ұрыс операцияларында тиімді болмаса да, жаттығулар үшін пайдалы болды. Алғашқы өндіріс үлгілері, Sturmgeschütz III Ausf A, 1940 жылы 75 мм StuK 37L/24 қысқа ұңғылы зеңбірегімен және алдыңғы корпустың бронясы күшейтіліп (30 мм-ден 50 мм-ге дейін) жеткізілді. Германияның барлық типтегі бронетранспорттық техникаларының жоғалтуы өндірістен басып кеткендіктен, олар осылай қолданылды. StuG-тар қорғаныс шайқастарын жүргізуде тиімді болды, бірақ шабуылда дағдылы танктарды толықтай алмастыра алмады. Сондықтан, Panzer IV және Panther орта танктарымен танк полктері шабуылдық операциялар үшін жабдықталды. Осы аралықта, Jagdpanzer IV және Jagdpanther сияқты, Panther және Tiger II танктарының күшті қаруларын StuG-дің төменгі силуэтімен үйлестіретін, ауыр қаруланған танк жойғыштар жасалды. Дегенмен, StuG III, Panzer III негізгі шайқас танкысы қызметтен шығарылғаннан кейін де ұзақ уақыт бойы тиімді бронетранспорттық құрал болып қала берді.

Соғыстан кейінгі пайдалану

Бірқатар тұтқынға алынған StuG-тер Кеңес Одағында жөнделіп, Сирияға, сондай-ақ бірқатар Panzer IV-термен бірге берілді, онда олар Израильге қарсы қысқа мерзімге қолданылды. Сирияның тұтқынға алынған Panzer IV және StuG III Израильдегі бронетанкілер мұражайында қойылған. StuG соғыстан кейін Финляндияда да пайдаланылды, тіпті бір бөлімше оларды британдық "Charioteer" танк жойғыштарымен бірге қолданды. "Бүркіт қонды" фильмінде неміс машинасы ретінде көрсетілген финляндиялық StuG-ті көруге болады, ал бұрынғы финляндиялық StuG-тер британдық соғыс мұражайларында пайда болды. Дорсеттегі Бовингтон танк мұражайында финляндиялық бояуы бар бір StuG бар. Императорлық соғыс мұражайының Дюксфорд алаңында да Финляндиядан келген StuG бар, бірақ оның белгілері нақты емес. Wheatcroft Collection жинағындағы тағы бір StuG III қалпына келтіруді күтуде.