Кіріспе

Психологияда, аверсивтер – мінез-құлықты өзгертуге әкелетін жағымсыз стимулдар. Жағымсыз стимулды әрекетке дейін немесе кейін қолдану арқылы, осы әрекеттің болашақта қайта орындалу мүмкіндігі төмендеуі мүмкін. Аверсивтер жеңіл жағымсыздықтан бастап, физикалық, психологиялық және/немесе эмоционалдық зиян келтіруге дейін әртүрлі болуы мүмкін.

Шартсыз

Шартсыз қарсылықты ынталандырғыштар табиғи түрде ауырсынуға немесе дискомфортқа әкеледі және көбінесе биологиялық түрде зиянды немесе қауіпті заттармен немесе оқиғалармен байланысты болады. Мысалдарға тым қатты ыстық немесе суық, ащы дәм, электр тогының соққысы, қатты дауыс және ауырсыну жатады. Қарсылықты ынталандырғыштар табиғи жағдайда (мысалы, қызған пешке тию) немесе жасалма жағдайда (мысалы, азаптау немесе мінез-құлқы өзгерту кезінде) қолданылуы мүмкін.

Кондиционерленген

Шартты аверсивті ынталандырғыш – бастапқыда бейтарап ынталандырғыш, ол шартсыз аверсивті ынталандырғышпен қайта-қайта жұптасқаннан кейін жағымсызға айналады. Мұндай ынталандырғыштарға сөзді ескертулер, әрекеттер немесе тіпті ұнамайтын адамды көру сияқты салдарлар жатады.

Жүріс-тұрысты қолданбалы талдау (ABA)

Аверсивтер мінез-құлықты талдау кезінде жазалау немесе теріс нығайту ретінде қолданылуы мүмкін. Бастапқы жылдары аверсивтерді қолдану психиатриялық емдеу орындарында қолданылатын электр тогымен емдеу, гидротерапия, күшпен ұстау және лоботомия сияқты әдістерге қарағанда кемерлі шектеулі балама ретінде ұсынылды. Ловаас әдісінің алғашқы нұсқаларында аверсивтер қолданылған, бірақ Ловаас кейіннен оларды қолданудан бас тартты. Уақыт өте келе аверсивтерді қолдану азайып, 2021 жылға қарай сирек қолданылатын болды. Бірнеше ұлттық және халықаралық мүгедектер құқығын қорғау ұйымдары, соның ішінде TASH және Аутизм ұлттық комитеті (AUTCOM деп белгілі) аверсивті терапияны қолдануға қарсы шықты. Бұл әдіс көбінесе жағымсыз болғанымен, кем дегенде бір мекеме әлі де теріге электр тогын түсіруді аверсив ретінде қолдануда. 2018 жылғы сот шешімі оның қолданылуын жалғастыруды қолдады. АҚШ-тың Азық-дәрілік басқармасы (FDA) оның қолданылуын тоқтатуға уәде берген, бірақ 2019 жылдың қаңтарына дейін бұл уәде орындалмады. Азық-дәрілік басқармасының баяндамасында «зерттеулер көрсетіп тұрғандай, денсаулық сақтау қызметкерлері жазалау шараларын қолданғанда, жазалау шаралары [Позитивті мінез-құлықты қолдау] әдістерінен гөрі тиімдірек болған жоқ» делінген. Мінез-құлықты талдау мамандарын аттестаттау кеңесі ата-ананың немесе қамқоршының келісімімен балаларға аверсивтерді қолдауға қолдау білдірді.