Классикалық шарттау – тәжірибелік оқыну әдісі. Павловтың тәжірибелерінен бастау алған, бейтарап стимул мен биологиялық стимулдың байланысын зерттейді. Психология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оқу процесінің бір қырысы
Aspect of learning procedure
Классикалық кондиционирлеу (сондай-ақ респонденттік кондиционирлеу және Павловтық кондиционирлеу) – бұл мінез-құлық процедурасы, онда биологиялық белсенді стимул (мысалы, тамақ, көзге үрлеу, мүмкін бәсекелес) бейтарап стимулмен (мысалы, музыкалық үшбұрыштың дыбысы) жұптастырылады. Классикалық кондиционирлеу термині белгілі бір стимулмен байланыстырылған автоматты, шартты жауап процесін білдіреді. Ресей физиологы Иван Павлов классикалық кондиционирлеуді иттермен жүргізген егжей-тегжейлі эксперименттер арқылы зерттеді және 1897 жылы эксперименттік нәтижелерін жариялады. Павлов ас қорытуды зерттеген кезде, иттерге қызыл ет бергенде сілекей шығаратынын байқады. Павловтық кондиционирлеу ерікті мінез-құлықтың күшін күшейту немесе жазалау арқылы өзгертетін операнттық кондиционирлеуден (инструменталды кондиционирлеуден) өзгеше. Дегенмен, классикалық кондиционирлеу операнттық кондиционирлеуге әсер ете алады; классикалық кондиционирленген стимулдар операнттық жауаптарды күшейте алады. Классикалық кондиционирлеу – мінез-құлықтың негізгі механизмі және оның нейрондық негіздері қазір ғана түсініле бастады. Классикалық кондиционирлеуді басқа ассоциативтік оқыту түрлерінен (мысалы, инструменталды оқыту және адамның ассоциативтік жадысы) ажырату кейде қиын болғанымен, оларды ерекшелейтін бірнеше байқаулар бар, әсіресе оқытудың қандай жағдайларда болатынына қатысты. Операнттық кондиционирлеумен бірге классикалық кондиционирлеу бихевиоризмнің негізін құрады – бұл психология мектебі 20-шы ғасырдың ортасында үстемдік құрды және қазір де психологиялық терапия тәжірибесі мен жануарлар мінез-құлығын зерттеуге маңызды әсер етеді. Классикалық кондиционирлеу басқа да салаларда қолданылған. Мысалы, ол психоактивті препараттарға организмнің реакциясына, аштықты реттеуге, оқыту мен есте сақтаудың нейрондық негіздерін зерттеуге және жалған консенсус эффектісі сияқты әлеуметтік құбылыстарға әсер етуі мүмкін.
Classical conditioning (also respondent conditioning and Pavlovian conditioning) is a behavioral procedure in which a biologically potent stimulus (e. g. food, a puff of air on the eye, a potential rival) is paired with a neutral stimulus (e. g. the sound of a musical triangle). The term classical conditioning refers to the process of an automatic, conditioned response that is paired with a specific stimulus. The Russian physiologist Ivan Pavlov studied classical conditioning with detailed experiments with dogs, and published the experimental results in 1897. In the study of digestion, Pavlov observed that the experimental dogs salivated when fed red meat. Pavlovian conditioning is distinct from operant conditioning (instrumental conditioning), through which the strength of a voluntary behavior is modified, either by reinforcement or by punishment. However, classical conditioning can affect operant conditioning; classically conditioned stimuli can reinforce operant responses. Classical conditioning is a basic behavioral mechanism, and its neural substrates are now beginning to be understood. Though it is sometimes hard to distinguish classical conditioning from other forms of associative learning (e. g. instrumental learning and human associative memory), a number of observations differentiate them, especially the contingencies whereby learning occurs. Together with operant conditioning, classical conditioning became the foundation of behaviorism, a school of psychology which was dominant in the mid 20th century and is still an important influence on the practice of psychological therapy and the study of animal behavior. Classical conditioning has been applied in other areas as well. For example, it may affect the body's response to psychoactive drugs, the regulation of hunger, research on the neural basis of learning and memory, and in certain social phenomena such as the false consensus effect.
Анықтама
Классикалық шарттау шартты стимулдың (CS) шартты емес стимулмен (US) жұптасу арқылы пайда болады. Әдетте, шартты стимул – бұл бейтарап стимул (мысалы, камертонның дыбысы), ал шартты емес стимул биологиялық тұрғыдан күшті болады (мысалы, тағамның дәмі), және шартты емес стимулға шартты емес жауап (UR) – үйренбеген рефлекстік жауап (мысалы, сілекей шығу) болып табылады. Жұптасу қайталағанда организм шартты стимул ғана ұсынылғанда шартты жауап (CR) көрсетеді. (Шартты жауап бір жұптасудан кейін де пайда болуы мүмкін.) Осылайша, UR-дан айырмашылығы, CR тәжірибе арқылы қалыптасады және UR-ға қарағанда тұрақсыз болады. Әдетте шартты жауап шартты емес жауапқа ұқсас, бірақ кейде ол мүлдем басқаша болуы мүмкін. Осы және басқа да себептерге байланысты көптеген оқу теориялықтары шартты стимул шартты емес стимулды сигналдайды немесе болжайды деген пікірде, және осы сигналдың салдарына талдау жасайды. Роберт А. Рескорла 1988 жылғы «Павловтық шарттау: Сіз ойлағандай емес» деген мақаласында осы ойлаудағы өзгерістің және оның салдарларын нақты түсіндірді. Рескорланың тезисі кеңінен қабылданып бағаланса да, оны қорғау қиын болуы мүмкін. Классикалық шарттау операнттық немесе инструменталдық шарттаудан өзгеше: классикалық шарттауда мінез-құлық жоғарыда сипатталғандай стимулдардың байланысы арқылы өзгертіледі, ал операнттық шарттауда мінез-құлық олардың нәтижесімен (яғни, сыйлық немесе жаза) өзгертіледі.
Classical conditioning occurs when a conditioned stimulus (CS) is paired with an unconditioned stimulus (US). Usually, the conditioned stimulus is a neutral stimulus (e. g., the sound of a tuning fork), the unconditioned stimulus is biologically potent (e. g., the taste of food) and the unconditioned response (UR) to the unconditioned stimulus is an unlearned reflex response (e. g., salivation). After pairing is repeated the organism exhibits a conditioned response (CR) to the conditioned stimulus when the conditioned stimulus is presented alone. (A conditioned response may occur after only one pairing.) Thus, unlike the UR, the CR is acquired through experience, and it is also less permanent than the UR. Usually the conditioned response is similar to the unconditioned response, but sometimes it is quite different. For this and other reasons, most learning theorists suggest that the conditioned stimulus comes to signal or predict the unconditioned stimulus, and go on to analyze the consequences of this signal. Robert A. Rescorla provided a clear summary of this change in thinking, and its implications, in his 1988 article "Pavlovian conditioning: It's not what you think it is". Despite its widespread acceptance, Rescorla's thesis may not be defensible. Classical conditioning differs from operant or instrumental conditioning: in classical conditioning, behaviors are modified through the association of stimuli as described above, whereas in operant conditioning behaviors are modified by the effect they produce (i. e., reward or punishment).
Павловтың зерттеулері
Классикалық шарттану бойынша ең белгілі және толыққанды ерте жұмысты Иван Павлов жасады, бірақ Эдвин Твитмайер бір жыл бұрын осыған қатысты кейбір нәтижелерді жариялаған. Иттердің ас қорыту физиологиясын зерттеу кезінде Павлов жануарлардың ас қорыту процесін ұзақ мерзім бойы зерттеуге мүмкіндік беретін процедураны әзірледі. Ол жануардың ас қорыту сұйықтықтарын организмнен сыртқа бағыттап, оларды өлшеуге болатын жағдай жасады. Павлов иттерінің тамақпен ғана емес, оларды тамақтандыратын техник жанында да сілекей шығара бастағанын байқады. Павлов бұл иттердің күте білуін "психикалық секреция" деп атады. Осы бейресми байқауларды тәжірибелік түрде тексеру үшін Павлов стимулды (мысалы, метрономның дыбысы) ұсынды, содан кейін итке тамақ берді; бірнеше рет қайталағаннан кейін иттер стимулға жауап ретінде сілекей шығара бастады. Павлов итке тамақ берілген кезде оның қоршаған ортасындағы белгілі бір стимул болса, онда ол стимул тамақпен байланысып, өздігінен сілекей шығаруға себеп болуы мүмкін деген қорытындыға келді.
The best known and most thorough early work on classical conditioning was done by Ivan Pavlov, although Edwin Twitmyer published some related findings a year earlier. During his research on the physiology of digestion in dogs, Pavlov developed a procedure that enabled him to study the digestive processes of animals over long periods of time. He redirected the animal's digestive fluids outside the body, where they could be measured. Pavlov noticed that his dogs began to salivate in the presence of the technician who normally fed them, rather than simply salivating in the presence of food. Pavlov called the dogs' anticipatory salivation "psychic secretion". Putting these informal observations to an experimental test, Pavlov presented a stimulus (e. g. the sound of a metronome) and then gave the dog food; after a few repetitions, the dogs started to salivate in response to the stimulus. Pavlov concluded that if a particular stimulus in the dog's surroundings was present when the dog was given food then that stimulus could become associated with food and cause salivation on its own.
Терминология
Павловтың эксперименттерінде шартты емес стимул (СЕ) – тамақ болды, өйткені оның әсері бұрынғы тәжірибеге тәуелді емес. Метрономның дыбысы бастапқыда бейтарап стимул (БС) болып табылады, себебі ол иттің сілекей шығаруын қоздырмайды. Шарттандырудан кейін метрономның дыбысы шартты стимулға (СС) немесе условты стимулға айналады; өйткені оның әсері тамақпен байланысына байланысты. Сол сияқты, иттің реакциялары шартты және шартты емес реттерге сәйкес келеді. Шартты реакция (СР) – шартты стимулға жауап, ал шартты емес реакция (СЕР) – шартты емес стимулға сәйкес келеді. Павлов шарттандыру туралы көптеген негізгі фактілерді хабарлады; мысалы, ол СС пен СЕ пайда болуы арасындағы интервал салыстырмалы түрде қысқа болғанда оқудың жылдам болатынын анықтады. Бұрын айтқандай, шартты реакция шартты емес реакцияның көшірмесі деп жиі есептеледі, бірақ Павлов СС тудырған сілекейдің құрамы СЕ тудырғаннан өзгеше екенін атап өтті. Шындығында, СР – бұрын бейтарап СС-қа жаңа реакция болуы мүмкін, ол СС және СЕ арасындағы шартты қатынас туралы тәжірибемен анық байланысты болуы керек. Алға бағытталған шарттандырудың екі кең таралған түрі – кешіктіру және іздік шарттандыру. Кешіктіру шарттандыру: Кешіктіру шарттандыруда СС ұсынылады және СЕ ұсынылуымен қабаттасады. Мысалы, егер адам бес секундқа қоңырау естісе, осы уақытта көзіне ауа соққысы берілсе, адам көзін жұмып қояды. Қоңырау шалу мен соққының бірнеше рет қайталануынан кейін адам тек қоңыраудың дыбысынан ғана көзін жұмып қояды. Бұл – кешіктіру шарттандыру. Іздік шарттандыру: Іздік шарттандыру кезінде СС және СЕ бірімен-бірі қабаттаспайды. Оның орнына, СС СЕ ұсынылуынан бұрын басталады және аяқталады. Стимулсыз кезеңді із аралығы немесе шарттандыру аралығы деп атайды. Жоғарыдағы қоңырау мысалында, егер қоңыраудың дыбысы тоқтағаннан кейін бір секундтан соң соққы берілсе, онда бұл бір секундтық із немесе шарттандыру аралығы бар іздік шарттандыру болады.
In Pavlov's experiments the unconditioned stimulus (US) was the food because its effects did not depend on previous experience. The metronome's sound is originally a neutral stimulus (NS) because it does not elicit salivation in the dogs. After conditioning, the metronome's sound becomes the conditioned stimulus (CS) or conditional stimulus; because its effects depend on its association with food. Likewise, the responses of the dog follow the same conditioned versus unconditioned arrangement. The conditioned response (CR) is the response to the conditioned stimulus, whereas the unconditioned response (UR) corresponds to the unconditioned stimulus. Pavlov reported many basic facts about conditioning; for example, he found that learning occurred most rapidly when the interval between the CS and the appearance of the US was relatively short. As noted earlier, it is often thought that the conditioned response is a replica of the unconditioned response, but Pavlov noted that saliva produced by the CS differs in composition from that produced by the US. In fact, the CR may be any new response to the previously neutral CS that can be clearly linked to experience with the conditional relationship of CS and US. Two common forms of forward conditioning are delay and trace conditioning. Delay conditioning: In delay conditioning, the CS is presented and is overlapped by the presentation of the US. For example, if a person hears a buzzer for five seconds, during which time air is puffed into their eye, the person will blink. After several pairings of the buzzer and the puff, the person will blink at the sound of the buzzer alone. This is delay conditioning. Trace conditioning: During trace conditioning, the CS and US do not overlap. Instead, the CS begins and ends before the US is presented. The stimulus free period is called the trace interval or the conditioning interval. If in the above buzzer example, the puff came a second after the sound of the buzzer stopped, that would be trace conditioning, with a trace or conditioning interval of one second.
Бір мезгілдегі кондиционирлеу
Бір мезгілде шарттау кезінде шартты стимул (CS) және шартсыз стимул (US) бір уақытта беріліп, бір уақытта тоқтатылады. Мысалы: егер адам қоңырау естіп, сонымен бірге көзіне ауа ұрғызылса, және мұндай қайталама жұптасулар нәтижесінде адам ауа ұрғызылмаған кезде де қоңырау естігенде көзін жұмып жапса, онда бір мезгілде шарттау болғанын көрсетеді.
During simultaneous conditioning, the CS and US are presented and terminated at the same time. For example: If a person hears a bell and has air puffed into their eye at the same time, and repeated pairings like this led to the person blinking when they hear the bell despite the puff of air being absent, this demonstrates that simultaneous conditioning has occurred.
Екінші және жоғары деңгейдегі кондиционирлеу
Екінші немесе одан жоғары деңгейдегі шарттану екі қадамдық процедураны қамтиды. Бірінші қадамда бейтарап ынталандыру ("CS1") алдын ала шарттану арқылы шартты емес ынталандыруға (US) сигнал береді. Содан кейін екінші бейтарап ынталандыру ("CS2") біріншісімен (CS1) жұптасып, өзіндік шартты реакцияны тудырады. Осы жайт – шарттанудың кілті US пен CS жұптасу емес, болжау қабілеті екендігі – кейінгі шарттану зерттеулері мен теориясына зор ықпал етті.
Second order or higher order conditioning follow a two step procedure. First a neutral stimulus ("CS1") comes to signal a US through forward conditioning. Then a second neutral stimulus ("CS2") is paired with the first (CS1) and comes to yield its own conditioned response. This finding – that prediction rather than CS US pairing is the key to conditioning – greatly influenced subsequent conditioning research and theory.
Құрып кету
Жою процедурасында US болмаған кезде CS бірнеше рет көрсетіледі. Бұл CS жоғарыда аталған әдістердің бірі арқылы шартталғаннан кейін жасалады. Мұндай іс-әрекет жасалғанда, CR жиілігі ақырында жаттығудан бұрынғы деңгейге оралады. Дегенмен, жою бұрынғы шартталудың әсерін жоймайды. Бұл өздігінен қалпына келу арқылы көрсетіледі – жоюдан кейін (CR) кенеттен пайда болуы – және басқа да байланысты құбылыстар (төмендегі "Жоюдан қалпына келтіру" бөлімін қараңыз). Бұл құбылыстарды әлсіз стимул ұсынылғанда тежелудің жинақталуын болжау арқылы түсіндіруге болады.
In the extinction procedure, the CS is presented repeatedly in the absence of a US. This is done after a CS has been conditioned by one of the methods above. When this is done, the CR frequency eventually returns to pre training levels. However, extinction does not eliminate the effects of the prior conditioning. This is demonstrated by spontaneous recovery – when there is a sudden appearance of the (CR) after extinction occurs – and other related phenomena (see "Recovery from extinction" below). These phenomena can be explained by postulating accumulation of inhibition when a weak stimulus is presented.
Сатып алу
Сатып алу кезінде шартты стимул (CS) және шартсыз стимул (US) жоғарыда сипатталғандай жұптастырылады. Шарттану деңгейін сынақтар арқылы бақылауға болады. Бұл сынақтарда шартты стимул жеке көрсетіледі және шартты реакция (CR) өлшенеді. Бір CS-US жұптасуы сынақта CR пайда болуына жеткілікті болуы мүмкін, бірақ көбінесе бірнеше жұптасу қажет, және шартты стимулға шартты реакция біртіндеп күшейеді. Осы қайталама сынақтар CR-дің күші мен/немесе жиілігін біртіндеп арттырады. Шарттану жылдамдығы көптеген факторларға байланысты, мысалы, CS мен US-тің сипаты мен күші, бұрынғы тәжірибе және жануардың мотивациялық күйі.
During acquisition, the CS and US are paired as described above. The extent of conditioning may be tracked by test trials. In these test trials, the CS is presented alone and the CR is measured. A single CS US pairing may suffice to yield a CR on a test, but usually a number of pairings are necessary and there is a gradual increase in the conditioned response to the CS. This repeated number of trials increase the strength and/or frequency of the CR gradually. The speed of conditioning depends on a number of factors, such as the nature and strength of both the CS and the US, previous experience and the animal's motivational state.
Құрып кету
Егер шартты стимул шартсыз стимулсыз көрсетілсе және бұл процесс жеткілікті жиі қайталанса, шартты стимул ақырында шартты рефлексті тудыруды тоқтатады. Осы кезде шартты рефлекс "өшкен" деп есептеледі.
If the CS is presented without the US, and this process is repeated often enough, the CS will eventually stop eliciting a CR. At this point the CR is said to be "extinguished."
Сыртқы тежеу
Сыртқы тежелу күшті немесе жаңа ынталандыру шартты тітіркендіргіштен (СТ) бұрын немесе оның бір уақытта берілген жағдайында байқалуы мүмкін. Бұл СТ-ге шарттық реакцияның әлсіреуіне себеп болады.
External inhibition may be observed if a strong or unfamiliar stimulus is presented just before, or at the same time as, the CS. This causes a reduction in the conditioned response to the CS.
Құрып кетуден қалпына келтіру
Бірнеше процедуралар алдымен шартталған, содан кейін жойылған CR-ді қалпына келтіруге әкеледі. Бұл жою процедурасы шартталудың әсерін жоймайтынын көрсетеді. Бұл салыстырмалы түрде қарапайым, бірақ қуатты модель. Модель бірқатар маңызды құбылыстарды болжайды, бірақ маңызды жағдайларда сәтсіздікке ұшырайды, соның салдарынан бірқатар түзетулер мен баламалы модельдерге әкеледі. Дегенмен, соңғы 40 жылда шартталу бойынша жүргізілген теориялық зерттеулердің көп бөлігі осы модельмен немесе оған реакция ретінде басталғандықтан, R–W моделіге қысқаша сипаттама беру қажет. Төменде кейбір теориялық мәселелердің қысқаша шолуы келтірілген. Шартталу жылдамдығы КС-ке жұмсалатын назардың мөлшеріне байланысты, ал бұл назардың мөлшері КС-нің АҚС-ты қаншалықты жақсы болжауына байланысты. Пирс және Холл басқаша назар қағидасына негізделген ұқсас модель ұсынды. Екі модель де кеңінен тестіленді, бірақ екеуі де барлық тәжірибелік нәтижелерді түсіндіре алмайды. Осыған байланысты, әртүрлі авторлар екі назар процесін біріктіретін гибридтік модельдерді жасауға тырысты. Пирс және Холл 2010 жылы өздерінің назар идеяларын біріктірді және тіпті Рескорла-Вагнер теңдеуін біріктірілген модельге қосу мүмкіндігін ұсынды. Біршама оңайлату үшін, салыстыру теориялары шартталу кезінде субъект КС-АҚС және контекст-АҚС байланыстарын қалыптастырады деп есептейді. Тест кезінде бұл байланыстар салыстырылады және КС-қа жауап тек КС-АҚС байланысы контекст-АҚС байланысынан күштірек болған жағдайда ғана пайда болады. КС және АҚС қарапайым қабылдауда бірнеше рет жұптасқаннан кейін, КС-АҚС байланысы күшті, ал контекст-АҚС байланысы салыстырмалы түрде әлсіз болады. Бұл КС күшті CR-ды тудырады дегенді білдіреді. «Нөлдік сәйкестікте» (жоғарыда қараңыз) шартты жауап әлсіз немесе жоқ, өйткені АҚС-тың контексттік байланысы КС-АҚС байланысы сияқты күшті. Блокировка және басқа да нәзік құбылыстарды салыстыру теорияларымен түсіндіруге болады, бірақ олардың барлығын түсіндіре алмайды. Бұл жерде жауап байланыстың күшімен анықталмайды. Оның орнына, организм КС және АҚС басталу және аяқталу уақытын тіркейді және оларды АҚС КС-ті қаншалықты орындау ықтималдығын есептеу үшін пайдаланады. Көптеген эксперименттер адамдар мен жануарлар оқиғаларды уақыт бойынша үйрене алатынын көрсетті (Жануарлардың танымдық қабілеттерін қараңыз), ал Галлистель және Гиббон моделі әртүрлі эксперименттік деректерге өте жақсы сандық сәйкес келеді.
Several procedures lead to the recovery of a CR that had been first conditioned and then extinguished. This illustrates that the extinction procedure does not eliminate the effect of conditioning. is a relatively simple yet powerful model of conditioning. The model predicts a number of important phenomena, but it also fails in important ways, thus leading to a number of modifications and alternative models. However, because much of the theoretical research on conditioning in the past 40 years has been instigated by this model or reactions to it, the R–W model deserves a brief description here. Following are brief summaries of some related theoretical issues. the speed of conditioning depends on the amount of attention devoted to the CS, and this amount of attention depends in turn on how well the CS predicts the US. Pearce and Hall proposed a related model based on a different attentional principle Both models have been extensively tested, and neither explains all the experimental results. Consequently, various authors have attempted hybrid models that combine the two attentional processes. Pearce and Hall in 2010 integrated their attentional ideas and even suggested the possibility of incorporating the Rescorla Wagner equation into an integrated model. To oversimplify somewhat, comparator theories assume that during conditioning the subject acquires both CS US and context US associations. At the time of the test, these associations are compared, and a response to the CS occurs only if the CS US association is stronger than the context US association. After a CS and US are repeatedly paired in simple acquisition, the CS US association is strong and the context US association is relatively weak. This means that the CS elicits a strong CR. In "zero contingency" (see above), the conditioned response is weak or absent because the context US association is about as strong as the CS US association. Blocking and other more subtle phenomena can also be explained by comparator theories, though, again, they cannot explain everything. Here the response is not determined by associative strengths. Instead, the organism records the times of onset and offset of CSs and USs and uses these to calculate the probability that the US will follow the CS. A number of experiments have shown that humans and animals can learn to time events (see Animal cognition), and the Gallistel & Gibbon model yields very good quantitative fits to a variety of experimental data.
Элементтерге негізделген модельдер
Рескорла-Вагнер моделі ынталандыруды бірлік ретінде қарастырады және ынталандырудың ассоциативтік күшін бір санмен көрсетеді, оған қалай қол жеткізілгені туралы ешқандай жазба болмайды. Жоғарыда айтылғандай, бұл модельге көптеген тәжірибелік нәтижелерді түсіндіру қиынға түседі. Егер ынталандыру ішкі элементтер жиынтығымен бейнеленетін болса, онда көбірек икемділік пайда болады, олардың әрқайсысы бір ассоциативтік күйден екіншісіне өзгеруі мүмкін. Мысалы, екі ынталандырудың ұқсастығын олардың ортақ элементтері бар екендігі арқылы көрсетуге болады. Осы ортақ элементтер ынталандыруды жалпылау және жалпылауға байланысты басқа да құбылыстарды түсіндіруге көмектеседі. Сонымен қатар, бір жиынтықтағы әртүрлі элементтер әртүрлі қауымдастыруларға ие болуы мүмкін, ал олардың белсенділігі мен қауымдастырулары әртүрлі уақытта және әртүрлі жылдамдықпен өзгеруі мүмкін. Бұл элементтерге негізделген модельдерге түсіндіруге келмейтін кейбір нәтижелерді өңдеуге мүмкіндік береді.
The Rescorla Wagner model treats a stimulus as a single entity, and it represents the associative strength of a stimulus with one number, with no record of how that number was reached. As noted above, this makes it hard for the model to account for a number of experimental results. More flexibility is provided by assuming that a stimulus is internally represented by a collection of elements, each of which may change from one associative state to another. For example, the similarity of one stimulus to another may be represented by saying that the two stimuli share elements in common. These shared elements help to account for stimulus generalization and other phenomena that may depend upon generalization. Also, different elements within the same set may have different associations, and their activations and associations may change at different times and at different rates. This allows element based models to handle some otherwise inexplicable results.
Стандартты жұмыс істеу тәртібі үлгісі
Элементтік тәсілдің көрнекті мысалы Вагнердің "SOP" моделі болып табылады. Модель енгізілгеннен бері әртүрлі жолдармен дамытылды және қазіргі таңдағы тәжірибелік нәтижелердің өте кең спектрін түсіндіре алады. Қорқыныш пен көзді жұмып алу шартталуы көбінесе бір-бірімен қабаттаспайтын нейрондық тізбектерді қамтиды, бірақ молекулалық механизмдерді бөліседі. Қорқыныш шартталуы базальтеральды миндальда жүзеге асады, ол тікелей таламиялық афференттерден, сондай-ақ префронтальды проекциялардан аралықсыз түрде глутаминергиялық кіріс алады. Тікелей проекциялар кешіктірілген шартталу үшін жеткілікті, бірақ іздік шартталу жағдайында, CS сыртқы стимулдың болмауына қарамастан ішкі түрде ұсынылуы қажет болғанда, аралық жолдар қажет. Алдыңғы цингулятты қабық аралық іздік шартталуға үміткер, бірақ гиппокамп та маңызды рөл атқарады. Пресинаптық протеинкиназа А-ның белсендірілуі және постсинаптық NMDA рецепторларының белсендірілуі және оның сигнал трандукциясы жолы шартталумен байланысты пластикалық өзгерістер үшін қажет. CREB де шартталумен байланысты пластикалық өзгерістер үшін қажет, және ол осыған байланысты қажетті ақуыздардың синтезін тудыруы мүмкін. NMDA рецепторлары пресинаптық кальцийдің артуынан кейін ғана белсендіріледі (соның салдарынан Mg2+ блогы босатылады), сондықтан олар нейрондық импульстің уақытына тәуелді пластикалық өзгерістерді жасайтын потенциалды сәйкестік детекторлары болып табылады. STDP LTP-ні CS US-ты болжасатын жағдайлармен, ал LTD кері жағдайлармен шектейді.
A prominent example of the element approach is the "SOP" model of Wagner. The model has been elaborated in various ways since its introduction, and it can now account in principle for a very wide variety of experimental findings. Fear and eyeblink conditioning involve generally non overlapping neural circuitry, but share molecular mechanisms. Fear conditioning occurs in the basolateral amygdala, which receives glutaminergic input directly from thalamic afferents, as well as indirectly from prefrontal projections. The direct projections are sufficient for delay conditioning, but in the case of trace conditioning, where the CS needs to be internally represented despite a lack of external stimulus, indirect pathways are necessary. The anterior cingulate is one candidate for intermediate trace conditioning, but the hippocampus may also play a major role. Presynaptic activation of protein kinase A and postsynaptic activation of NMDA receptors and its signal transduction pathway are necessary for conditioning related plasticity. CREB is also necessary for conditioning related plasticity, and it may induce downstream synthesis of proteins necessary for this to occur. As NMDA receptors are only activated after an increase in presynaptic calcium(thereby releasing the Mg2+ block), they are a potential coincidence detector that could mediate spike timing dependent plasticity. STDP constrains LTP to situations where the CS predicts the US, and LTD to the reverse.
Әдептік терапия
Классикалық шарттанумен байланысты кейбір терапиялар – аверсиялық терапия, жүйелі десенсибилизация және су басу терапиясы. Аверсиялық терапия – пациенттерді жағымсыз әдеттен бас тартуға мәжбүр ету мақсатында жасалған мінез-құлық терапиясының бір түрі, онда бұл әдет күшті жағымсыз шартты рефлекспен байланыстырылады. Су басу терапиясы – фобиялар мен көңіл сығуыны жоюға бағытталған десенсибилизацияның бір түрі, ол қатты мазасыздық тудыратын стимулдарға қайта-қайта ұшырату арқылы жүзеге асырылады, нәтижесінде қорқыныш реакциясының күшеймеуі оның жойылуына әкеледі.
Some therapies associated with classical conditioning are aversion therapy, systematic desensitization and flooding. Aversion therapy is a type of behavior therapy designed to make patients cease an undesirable habit by associating the habit with a strong unpleasant unconditioned stimulus. Flooding is a form of desensitization that attempts to eliminate phobias and anxieties by repeated exposure to highly distressing stimuli until the lack of reinforcement of the anxiety response causes its extinction.
Шартты дәрілік реакция
Дәрі-дәрмек қабылдау немесе қолдану кезінде болатын стимул ақырында дәрі-дәрмектің әсерін имитациялайтын шартты физиологиялық жауапты тудыруы мүмкін. Мұндай жағдай кофеинмен де кездеседі; әдетте кофе ішетін адамдар кофе иісінен сергектік сезімге ие болуы мүмкін. Басқа жағдайларда шартты жауап – дәрі-дәрмектің әсерін теңестіретін компенсаторлық реакция болып табылады. Мысалы, егер дәрі-дәрмек организмнің ауырсынуға сезімталдығын азайтатын болса, компенсаторлық шартты реакция пайдаланушыны ауырсынуға көбірек сезімтал етуі мүмкін. Бұл компенсаторлық реакция дәріге төзімділікке әкелуі мүмкін. Егер осылай болса, дәрі-дәрмек қолданушы оның әсерін сезіну үшін дәрі мөлшерін арттырып, соңында өте көп мөлшерде қабылдауы мүмкін. Мұндай жағдайда, егер шартты стимул (СС) болмаса, қауіпті дозадан асып кету реакциясы пайда болуы мүмкін, себебі шартты компенсаторлық әсер орын алмайды. Мысалы, егер дәрі-дәрмек әрқашан бір бөлмеде қолданылса, сол бөлмеден алынатын стимулдар шартты компенсаторлық әсерді тудыруы мүмкін; содан кейін, егер дәрі-дәрмек шартты стимулдар жоқ басқа жерде қолданылса, дозадан асып кету реакциясы орын алуы мүмкін.
A stimulus that is present when a drug is administered or consumed may eventually evoke a conditioned physiological response that mimics the effect of the drug. This is sometimes the case with caffeine; habitual coffee drinkers may find that the smell of coffee gives them a feeling of alertness. In other cases, the conditioned response is a compensatory reaction that tends to offset the effects of the drug. For example, if a drug causes the body to become less sensitive to pain, the compensatory conditioned reaction may be one that makes the user more sensitive to pain. This compensatory reaction may contribute to drug tolerance. If so, a drug user may increase the amount of drug consumed in order to feel its effects, and end up taking very large amounts of the drug. In this case a dangerous overdose reaction may occur if the CS happens to be absent, so that the conditioned compensatory effect fails to occur. For example, if the drug has always been administered in the same room, the stimuli provided by that room may produce a conditioned compensatory effect; then an overdose reaction may happen if the drug is administered in a different location where the conditioned stimuli are absent.
Шартты аштық
Тамақ қабылдауға тұрақты түрде алдын ала түсетін сигналдар организмді тамаққа және қорытуға дайындауға қажетті дене реакцияларының шартты стимулына айналуы мүмкін. Осы рефлекстік реакцияларға асқазанға қорыту сөлінің бөлінуі және қан ағымына белгілі бір гормондардың шығуы жатады, олар аштық сезімін тудырады. Шартты аштықтың мысалы – "апетит эффектісі". Тамақ ішуге дейін үнемі қайталанататын кез келген сигнал, мысалы, кешкі ас уақытын көрсететін сағат, адамдарды сигнал алғанға дейін қарағанда одан да аштырақ сезінуіне себеп болуы мүмкін. Тамақ ішуді бастауға бүйірлік гипоталамус (LH) қатысады. Нигростриатальды жол, оның құрамында қара зат (substantia nigra), бүйірлік гипоталамус және базальды ганглиялар бар, аштық мотивациясына қатысты екені дәлелденген.
Signals that consistently precede food intake can become conditioned stimuli for a set of bodily responses that prepares the body for food and digestion. These reflexive responses include the secretion of digestive juices into the stomach and the secretion of certain hormones into the blood stream, and they induce a state of hunger. An example of conditioned hunger is the "appetizer effect." Any signal that consistently precedes a meal, such as a clock indicating that it is time for dinner, can cause people to feel hungrier than before the signal. The lateral hypothalamus (LH) is involved in the initiation of eating. The nigrostriatal pathway, which includes the substantia nigra, the lateral hypothalamus, and the basal ganglia have been shown to be involved in hunger motivation.
Шартты эмоциялық реакция
Классикалық шарттаудың әсерін фобия, жирену, құсу, ашу және жыныстық қозбалаң сияқты эмоционалдық реакцияларда көруге болады. Көрінетін мысал – шартты түрдегі дененің нашарлауы, онда шартты тітіркендіргіш – бұрын асқазанның шартты емес ауруына себеп болған белгілі бір тағамның көрінісі немесе иісі. Сол сияқты, егер шартты тітіркендіргіш – иттің көрінісі, ал шартты емес тітіркендіргіш – шағудың ауырсынуы болса, нәтижесінде итке қатысты шартты қорқыныш пайда болуы мүмкін. Шартты эмоциялық реакцияның мысалы – шартты тежелу. Эмоционалдық шарттау бейімделу механизмі ретінде адамды зияннан қорғайды немесе оны жыныстық белсенділік сияқты маңызды биологиялық оқиғаларға дайындайды. Осылайша, жыныстық қатынасқа дейін пайда болған стимул жыныстық қозбалаңды тудырады, бұл адамды жыныстық қатынасқа дайындайды. Мысалы, адамдарда жыныстық қозбалаңды ақша салынған банканың суреті сияқты стимулмен эротикалық фильм фрагментін жұптастыру арқылы шарттауға болады. Көк гурами балығы мен үйретілген бөденелерді қатыстыратын ұқсас тәжірибелер мұндай шарттау ұрпақтар санын арттыра алатынын көрсетті. Бұл нәтижелер шарттау әдістері бала тудыру мүмкіндігі шектеулі адамдар мен жоғалу қаупі төнген түрлердің өнімділігін арттыруға көмектесе алатынын көрсетеді.
The influence of classical conditioning can be seen in emotional responses such as phobia, disgust, nausea, anger, and sexual arousal. A familiar example is conditioned nausea, in which the CS is the sight or smell of a particular food that in the past has resulted in an unconditioned stomach upset. Similarly, when the CS is the sight of a dog and the US is the pain of being bitten, the result may be a conditioned fear of dogs. An example of conditioned emotional response is conditioned suppression. As an adaptive mechanism, emotional conditioning helps shield an individual from harm or prepare it for important biological events such as sexual activity. Thus, a stimulus that has occurred before sexual interaction comes to cause sexual arousal, which prepares the individual for sexual contact. For example, sexual arousal has been conditioned in human subjects by pairing a stimulus like a picture of a jar of pennies with views of an erotic film clip. Similar experiments involving blue gourami fish and domesticated quail have shown that such conditioning can increase the number of offspring. These results suggest that conditioning techniques might help to increase fertility rates in infertile individuals and endangered species.
Павловтық-инструментальдық көшіру
Павловтық аспаптық трансфер – классикалық шарттану арқылы сыйлықты немесе жағымсыз ынталандырулармен байланыстырылған шартты стимул (CS, сондай-ақ "сигнал" деп те аталады) мотивациялық маңыздылығын және оперативті мінез-құлқын өзгертетін құбылыс. Типик экспериментте егешке дыбыс пен тамақтың бірге берілуі көрсетіледі (классикалық шарттану). Жеке жағдайда егеш тамақ алу үшін тұтқаны басуды үйренеді (оперативті шарттану). Тест сессиялары егештің дыбыс болғанда үнсіздіктегіден гөрі тұтқаны жылдамырақ басқанын көрсетеді, әйтсе де бұл дыбыс ешқашан тұтқаны басумен байланыстырылмаған. Павловтық аспаптық трансфердің ерекше нәтижелер әсерінде маңызды рөл атқаратыны болжанады, бұл процедура стимулдарды нақты нәтижелермен байланыстыру арқылы оперативті ажыратуды күшейтеді.
Pavlovian instrumental transfer is a phenomenon that occurs when a conditioned stimulus (CS, also known as a "cue") that has been associated with rewarding or aversive stimuli via classical conditioning alters motivational salience and operant behavior. In a typical experiment, a rat is presented with sound food pairings (classical conditioning). Separately, the rat learns to press a lever to get food (operant conditioning). Test sessions now show that the rat presses the lever faster in the presence of the sound than in silence, although the sound has never been associated with lever pressing. Pavlovian instrumental transfer is suggested to play a role in the differential outcomes effect, a procedure which enhances operant discrimination by pairing stimuli with specific outcomes.