Жануарлар мінез-құлқы зертханалық жабдығы: Скиннер қорабы. Оперантты және классикалық үйренуді зерттеуге арналған, Б.Ф.Скиннер жасаған құрал. Жануарлар зерттеуі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жануарлардың мінез-құлқын зерттеуге арналған зертханалық құрал
Laboratory apparatus used to study animal behavior
Оперативтік шарттау камерасы (Скиннер қорабы деп те аталады) – жануарлардың мінез-құлқын зерттеуге қолданылатын зертханалық құрал. Оперативтік шарттау камерасын Б.Ф. Скиннер Гарвард университетінде аспирантурада оқып жүрген кезінде жасаған. Бұл камера оперативтік және классикалық шарттауды зерттеу үшін пайдаланылады. Скиннер оперативтік шарттау камерасын Эдвард Торндайк алғаш құрастырған жұмбақ қораптың бір түрі ретінде ойлап тапты. Скиннердің алғашқы зерттеулері егеуқұйрықтармен жүргізілген, бірақ кейіннен ол көгершіндерді зерттеуге көшті. Оперативтік шарттау камерасы мінез-құлықты бақылауға немесе өзгертуге мүмкіндік береді. Жануар қорапқа орналастырылып, сыйлық алу үшін тұтқаларды иеленуге немесе жарық немесе дыбыс сигналына жауап беруді үйренуі керек. Сыйлық – тамақ немесе жағымсыз әсерді, мысалы, қатты дабылдың тоқтатылуы болуы мүмкін. Камера бақыланатын ортада нақты гипотезаларды тексеру үшін қолданылады.
An operant conditioning chamber (also known as a Skinner box) is a laboratory apparatus used to study animal behavior. The operant conditioning chamber was created by B. F. Skinner while he was a graduate student at Harvard University. The chamber can be used to study both operant conditioning and classical conditioning. Skinner created the operant conditioning chamber as a variation of the puzzle box originally created by Edward Thorndike. While Skinner's early studies were done using rats, he later moved on to study pigeons. The operant conditioning chamber may be used to observe or manipulate behaviour. An animal is placed in the box where it must learn to activate levers or respond to light or sound stimuli for reward. The reward may be food or the removal of noxious stimuli such as a loud alarm. The chamber is used to test specific hypotheses in a controlled setting.
Атауы
Скиннердің есімді мәңгі есте қалдырудан бас тартқаны белгілі болды. Кларк Халл және оның Йель студенттері "Скиннер қорапшасы" терминін ойлап тапқан деп саналады. Скиннер өзі бұл терминді қолданбағанын айтқан және тіпті Хауард Ханттан жарияланған еңбекте "Скиннер қорабы" орнына "барыс қорабы" деп жазуын өтінген.
Skinner was noted to have expressed his distaste for becoming an eponym. It is believed that Clark Hull and his Yale students coined the expression "Skinner box". Skinner stated he did not use the term himself, and went so far as to ask Howard Hunt to use "lever box" instead of "Skinner box" in a published document.
Тарих
1898 жылы американдық психолог Эдвард Торндайк «әсер заңын» ұсынды, ол операнттық шартталудың негізін құрады. Торндайк мысықтардың жаңа мінез-құлықтарды қалай үйренетінін анықтау үшін тәжірибелер жүргізді. Оның жұмысы мысықтарды пазл-қораптардан қашып құтылуға тырысқанда бақылаумен айналысты. Бұл қорап жануарларды белгілі бір тұтқаны (рычагты) қозғағанға дейін немесе оларды босатуға түрткі болған әрекетті жасағанға дейін тұтқындады. Торндайк бірнеше сынақ жүргізді және олардың қашу үшін қажетті әрекеттерді орындауға кеткен уақытын тіркеді. Ол мысықтар қоршаған ортаны терең зерттеуден гөрі, сынақ пен қателік процесі арқылы үйренетінін анықтады. Жануарлар өз әрекеттерінің салдарға (әсерге) әкелетінін және осы әсердің түрі мінез-құлықтың қайталануына ықпал ететінін білді. Торндайктің «әсер заңы» операнттық шартталу деп аталатын негізгі ұғымдарды қамтиды. Б. Ф. Скиннер Торндайктің бұрынғы жұмысын кеңейтті. Бұл қораптың екі қабырғасы бар, олар манипуляция үшін пайдаланылады; бір қабырға температураның өзгеруіне ұшырай алады, ал екіншісі өзгермейді. Омыртқасыз жануар температура өзгеруі мүмкін жағына өткенде, зерттеуші температураны көтереді. Соңында омыртқасыз жануар температура өзгермейтін жағында қалуға үйренеді. Үйретілгеннен кейін, тіпті температура ең төменгі деңгейге түсірілгенде де, омыртқасыз жануар қораптың сол жағынан аулақ болады. Күгіздер мен басқа да құстар үшін әдеттегі механизмдер – құс кілтті жеткілікті күшпен шаққанда жабылатын жауап кілттері. Кейбір операнттық шартталу камераларында электрлі торлар немесе едендер де болуы мүмкін, осылайша жануарларға жаза ретінде электр тогы беріледі, сондай-ақ түрлі түсті шамдар да болуы мүмкін, олар оң күшейту ретінде тамақ қашан қолжетімді екені туралы ақпарат береді.
In 1898, American psychologist, Edward Thorndike proposed the 'law of effect', which formed the basis of operant conditioning. Thorndike conducted experiments to discover how cats learn new behaviors. His work involved monitoring cats as they attempted to escape from puzzle boxes. The puzzle box trapped the animals until they moved a lever or performed an action which triggered their release. Thorndike ran several trials and recorded the time it took for them to perform the actions necessary to escape. He discovered that the cats seemed to learn from a trial and error process rather than insightful inspections of their environment. The animals learned that their actions led to an effect, and the type of effect influenced whether the behavior would be repeated. Thorndike's 'law of effect' contained the core elements of what would become known as operant conditioning. B. F. Skinner expanded upon Thorndike's existing work. This box has two walls used for manipulation; one wall can undergo temperature change while the other cannot. As soon as the invertebrate crosses over to the side which can undergo temperature change, the researcher will increase the temperature. Eventually, the invertebrate will be conditioned to stay on the side that does not undergo a temperature change. After conditioning, even when the temperature is turned to its lowest setting, the invertebrate will avoid that side of the box. Typical mechanisms for pigeons and other birds are response keys with a switch that closes if the bird pecks at the key with sufficient force. Some operant conditioning chambers can also have electrified nets or floors so that shocks can be given to the animals as a positive punishment or lights of different colors that give information about when the food is available as a positive reinforcement.
Ғылыми-зерттеу әсері
Оперативті кондиционирлеу камералары түрлі зерттеу салаларында, әсіресе жануарлардың оқуында кеңінен қолданылады. Камералардың құрылымы жануарды оңай бақылауға және белгілі бір мінез-құлықтарды өзгертуге мүмкіндік береді. Бұл бақыланатын ортада дала жағдайында жүргізілмейтін зерттеулер мен тәжірибелер жүргізуге болады. Оперантты кондиционирлеудің көптеген қолданыс аялары бар. Мысалы, баланың мінез-құлқына оның іс-әрекеттеріне деген мақтау, пікірлер, қолдау және қарсылық әсер етеді. Операнттық кондиционирлеудің маңызды ерекшелігі – оның нақты өмірлік жағдайларда оқуды түсіндіру қабілеті. Ата-аналар балаларын ерте жастан бастап, жетістіктерінен (мысалы, жүру немесе алғашқы қадам жасау) кейін сыйлық беру және мақтау арқылы тәрбиелейді, бұл осындай мінез-құлықты нығайтады. Бала қателік жіберсе, оны сөзбен айыптау немесе жеңілдіктерден айыру арқылы сол әрекетті қайталамауына ынталандырады. Скиннердің жануарлар мен олардың мінез-құлқы туралы зерттеулері адамдарға қатысты ұқсас зерттеулер үшін қажетті негіз болды. Оның еңбектеріне сүйене отырып, даму психологтары оң және теріс нығайтудың әсерін зерттей алды. Скиннер ортаның мінез-құлыққа әсер ететінін және орта өзгертілгенде мінез-құлықтың өзгеретінін анықтады. Осыдан бастап даму психологтары балалардағы операнттық оқу туралы теориялар ұсынды. Бұл зерттеулер білім беру және жас балаларды емдеу салаларында қолданылды. Скиннердің операнттық кондиционирлеу теориясы психологтарға мінез-құлықтың қалай оқылатынын түсінуге көмектесетін маңызды рөл атқарды. Ол нығайтудың оқу процесінде неліктен тиімді қолданылатынын және нығайту кестелерінің кондиционирлеу нәтижесіне қалай әсер ететінін түсіндіреді.
Operant conditioning chambers have become common in a variety of research disciplines especially in animal learning. The chambers design allows for easy monitoring of the animal and provides a space to manipulate certain behaviours. This controlled environment may allow for research and experimentation which cannot be performed in the field. There are a variety of applications for operant conditioning. For instance, shaping the behavior of a child is influenced by the compliments, comments, approval, and disapproval of one's behavior. An important factor of operant conditioning is its ability to explain learning in real life situations. From an early age, parents nurture their children's behavior by using reward and praise following an achievement (crawling or taking a first step) which reinforces such behavior. When a child misbehaves, punishment in the form of verbal discouragement or the removal of privileges are used to discourage them from repeating their actions. Skinner's studies on animals and their behaviour laid the framework needed for similar studies on human subjects. Based on his work, developmental psychologists were able to study the effect of positive and negative reinforcement. Skinner found that the environment influenced behaviour and when that environment is manipulated, behaviour will change. From this, developmental psychologists proposed theories on operant learning in children. This research was applied to education and the treatment of illness in young children. Skinner's theory of operant conditioning played a key role in helping psychologists understand how behavior is learned. It explains why reinforcement can be used so effectively in the learning process, and how schedules of reinforcement can affect the outcome of conditioning.
Коммерциялық қолдану
Ойын автоматтары, онлайн ойындар және танысу қосымшалары – белгілі бір әрекеттерді нығайту үшін күрделі оперативтік нығайту кестелері қолданылатын мысалдар. Ойын емес жағдайларда ойын дизайны элементтерін пайдалану, яғни геймификация, қолданушының қажетті әрекеттерін ынталандыру үшін оперативтік шарттау және басқа да мінез-құлықтық техникаларды қолдану ретінде сипатталған.
Slot machines, online games, and dating apps are examples where sophisticated operant schedules of reinforcement are used to reinforce certain behaviors. Gamification, the technique of using game design elements in non game contexts, has also been described as using operant conditioning and other behaviorist techniques to encourage desired user behaviors.