Ұстаздар мен психологтар ұсынатын тәртіптік шара – "time-out". Бұл жазалау емес, баланың дұрыс емес мінез-құлқынан айыру арқылы тәрбиелеу тәсілі. Баланы ойын-сауықтан уақытша шығару арқылы жаман әрекеттерді тоқтатуға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тәртіптік бұзушылықтар үшін адамды қысқа мерзімге шеттету
Short removal of a person for disciplinary reasons
Уақытша шеттету – бұл мінез-құлықты өзгертудің бір түрі, ол адамды қабылдауға болмайтын әрекет орын алған ортадан уақытша бөліп-таратуды қамтиды. Мақсаты – адамды жағымды, қызықты ортадан алып тастау, соның нәтижесінде бұзық әрекеттің тоқтауына жеткізу. Бұл педиатрлар мен даму психологтарының көпшілігі ұсынатын тиімді тәртіп шарасы болып табылатын білім беру және тәрбиелеу әдісі. Уақытша шеттету кезінде адам отыруға немесе тұруға арналған бұрыш немесе осыған ұқсас орын белгіленеді (содан бері пайда болған "бұрышта отыру" деген жалпы термин). Бұл тәртіп шарасы батыс мәдениеттерінде ерекше танымал. Ұлыбританияда бұл жаза "надандық қадамы" немесе "надандық орындығы" деп жиі аталады. АҚШ-та бұл термин "Супернанни" және "Нэнни 911" реалити-шоуларының арқасында кеңінен танылды.
A time out is a form of behavioral modification that involves temporarily separating a person from an environment where an unacceptable behavior has occurred. The goal is to remove that person from an enriched, enjoyable environment, and therefore lead to extinction of the offending behavior. It is an educational and parenting technique recommended by most pediatricians and developmental psychologists as an effective form of discipline. During time outs, a corner or a similar space is designated, where the person is to sit or stand (hence the common term corner time). This form of discipline is especially popular in Western cultures. In the UK, the punishment is often known as the naughty step or naughty chair. This term became popular in the US thanks to two reality TV series, Supernanny and Nanny 911.
Тарих
Уақыт ұғымын Артур В. Штаттс қызымен (кейін ұлымен) жасаған ұзақ жұмысында ойлап тапты, атады және қолданды. Ол 1958 жылдан бастап бала дамуының әртүрлі аспектілерін қарастырған мінез-құлықты талдаудың ұзақ мерзімді бағдарламасының бөлігі болды. Ол кейіннен қолданбалы мінез-құлықты талдау және мінез-құлық терапиясының негізін құрайтын әртүрлі элементтерді енгізді. (Токендік сыйақы жүйесі де оның өнертабысы болды.) Монтроз Вольф, Штаттспен бірнеше зерттеулерде жұмыс істеген аспирант, мектепке дейінгі жастағы балалардың оқуын үйренуіне қатысты, кейін Вашингтон университетіне барғанда осы тәжірибесін пайдаланды, онда ол өзінің шығармашылық зерттеу бағдарламасын бастады. Штатт 1962 жылы екі жасар қызының тәртібін былай сипаттады: "Мен оны кереуетіне қойып, жылауын тоқтағанша сол жерде отыруын айттым. Егер біз қоғамдық жерде болсақ [оның мінез-құлқы орынсыз болғанда], мен оны көтеріп алып, сыртқа шығатынмын". Уақытты іске асыру үшін, күтуші баланың орынсыз мінез-құлқына тосқау салу және проблемалық мінез-құлықтың нәтижесінде баланың ортасындағы нығайту элементтері мен оқиғаларына қол жеткізуінің азаятынын үйрету үшін, әдетте 5-15 минутқа баланың күшейту әрекетінен алыстатады. Уақыт үзілісі орындыққа, сатыға, бұрышқа, жатын бөлмеге, есіктің алдына немесе жанына, немесе алаңдатушы нәрселер жоқ және қызықты заттарға, іс-шараларға және адамдарға қол жеткізуі шектеулі кез келген жерде болуы мүмкін. Бұл әдіс балаға жаман мінез-құлық үшін сөгіс беру, айқайлау немесе сапалау сияқты басқа жазаларға қарағанда артықшылықты. Балаларға арналған уақыт үзілісі әдетте кітап оқу, ойыншықтармен ойнау, музыка тыңдау немесе теледидар көру орнына баланың жасаған орынсыз мінез-құлқы туралы ойлануға мүмкіндік береді. Уақыт үзілісі кезінде баланың өзіне ауыр жарақаттар келтіру, баланың өз бөлмесіндегі заттарды жою немесе кез келген басқа орынсыз мінез-құлықпен айналысу, соның ішінде шамадан тыс жылау сияқты қосымша тәртіптік шараларға әкелуі мүмкін, мысалы, балаға тыйым салу немесе уақыт үзілісіне қосымша уақыт қосу. Баланың кітаптары мен ойыншықтары және басқа да артықшылықтары тайм-аут кезінде жоғарыда көрсетілген кез келген мінез-құлық үшін алынып тасталуы мүмкін. Зерттеулер көрсеткендей, бала 15 минуттан аспауы керек. Алайда, қысқа мерзімді терапия мінез-құлықты өзгертуде де тиімді болуы мүмкін. Бұл әдіс тиімді болу үшін бала бір орында отыра алатын жасқа жетіп, белгілі бір уақыт бойы сол жерде отыруы керек. Сондай-ақ, психологтардың айтуынша, ата-аналар әр жағдайды бағалап, баланың бұрыс мінез-құлқына не себеп болғанын анықтауы керек, мысалы, ойыншық, көңілсіздік, аштық немесе ұйқының жетіспеуі, және жазалау шараларын қолданар алдында осы мәселелерді шешуі керек. Ата-аналар проблемалық мінез-құлықты азайтуға тырысқанда, олар сонымен қатар қажетті ауыстыру мінез-құлығын үйретіп, нығайтатынына көз жеткізуі керек. Ата-аналар балаға уақыт үзілісіне не үшін тоқтатылғанын және балаға күшейтетін ортаға оралу үшін не істеу керектігін түсіндіруі керек (бірақ тым көп түсіндірме "қате назар" нәтижесінде қаламаған мінез-құлықты күшейтуі мүмкін). Сонымен қатар, танымал психолог Кэтлин Стассен Бергер балаға арналған уақыт үзілісін қысқа қалдыруды ұсынады: баланың уақыт үзілісінің ұзақтығы баланың жасына сәйкес болуы керек – баланың әр жылы уақыт үзілісінде бір минутты құрайды. Саналы түрде елемеу немесе жоспарлы түрде елемеу сияқты сол кластағы аз күрделі әдістер, ата-аналардың/күтушінің назары теріс мінез-құлықтың оң күшеюі болып табылатын жағдайларда да тиімді болуы мүмкін. Бұл әдістер балаға жақсы мінез-құлық үшін оң күшейткіш (мақтау, назар аудару) көп мөлшерде берілсе, тиімдірек болады. Барлық жазалау процедуралары басқа да проблемалық мінез-құлықтарды тудыруы мүмкін, қарым-қатынасқа зиян келтіруі мүмкін немесе қашу немесе қашу мінез-құлықтарын тудыруы мүмкін. Осы және басқа да этикалық себептер бойынша мінез-құлық аналитиктері жазалау процедураларын қолдануды қарастырмас бұрын, проблемалық мінез-құлықты азайту үшін дифференциалдық нығайту және/немесе жою процедураларын қолданудың барлық мүмкіндіктерін сарқтайды.
The concept of time out was invented, named, and used by Arthur W. Staats in his extended work with his daughter (and later son), and was part of a long term program of behavioral analysis beginning in 1958 that treated various aspects of child development. He introduced various elements that later composed foundations for applied behavior analysis and behavior therapy. (The token reward system was another invention by him.) Montrose Wolf, a graduate student assistant of Staats on several studies dealing with reading learning in preschoolers, used that background when he went to the University of Washington where he began his creative program of research. Staats described the discipline of his two year old daughter in 1962: "I would put her in her crib and indicate that she had to stay there until she stopped crying. If we were in a public place [where her behavior was inappropriate], I would pick her up and go outside." To implement time out, a caregiver removes the child from a reinforcing activity for a short period of time, usually 5 to 15 minutes, in order to discourage inappropriate behavior and teach the child that engaging in problem behavior will result in decreased access to reinforcing items and events in the child's environment. Time outs may be on a chair, step, corner, bedroom, in front of or beside a door, or any other location where there are no distractions and reduced access to fun items, activities and people. This procedure is preferable to other punishments such as reprimanding, yelling at or spanking the child for their misbehavior, which are type one punishments (positive punishment). Time out time for children is usually a time for a child to think about the unacceptable behavior that he or she engaged in, instead of a time to read books, play with toys, listen to music, or watch TV. Engaging in other unacceptable behaviors during timeout, such as attempting to inflict serious injuries on a child's own body, destroying items in the child's own bedroom, or engaging in any other type of inappropriate behavior, including excessive crying, can result in additional disciplinary action such as a grounding being imposed on a child, or additional time being spent in time out. A child can also have books and toys and other privileges taken away as well for any of the above stated behaviors taking place during a timeout. Research has established that 15 minutes is the maximum time that a child should be kept in time out. However, shorter durations may be just as effective for behavior change. For this disciplinary technique to be most effective and to produce the desired results, the child should be old enough to sit still and is required to remain there for a fixed period. Also, according to developmental psychologists, parents should evaluate each situation to determine what may be causing the misbehavior, such as a toy, frustration, hunger, or lack of sleep, and then address any underlying needs before a punishment contingency should be used. Any time they are trying to reduce a problem behavior, parents should be sure that they are also teaching and reinforcing the desired replacement behavior. Parents should also clearly explain why the child is being put in time out, and what the child needs to do to return to the reinforcing environment/be let out of time out (but too much explanation can reinforce the unwanted behavior as a result of "misplaced adult attention"). Furthermore, the renown developmental psychologist Kathleen Stassen Berger suggests that time out should remain brief, proposing a general guideline: the length of time that the child should remain in time out should correlate with the child's age – each year of the child's age constitutes one minute in time out. Less elaborate methods from the same class like tactical ignoring, or planned ignoring, also can be effective in cases where parental/caregiver attention is the positive reinforcement for negative behavior. This class of methods are more effective if the child gets a significant amount positive reinforcement (praise, attention) for good behavior. All punishment procedures can evoke other problem behaviors, damage rapport, or evoke escape or avoidant behaviors. For this, and other ethical reasons, behavior analysts exhaust all options for using differential reinforcement and/or extinction procedures to reduce problem behavior, before considering the use of punishment procedures.
Тиімділігі
Бірнеше зерттеулер көрсеткендей, уақыт өте келе ата-ананың басқа оң әдістері қолданылғанда, әсіресе тиімді тәртіптік стратегия болып табылады, агрессивті және бағынбайтын мінез-құлықты азайтады. Мета-аналитикалық деректер уақыт өте келе қарсылық танытып, сыншыл мінез-құлықтарын азайтуда және балалардың мойынсұнушылығын арттыруда өте тиімді екенін көрсетеді. Америка Педиатрия Академиясы және Клиникалық балалар мен жасөспірімдер психологиясы қоғамы уақыт үзілісін тәртіптік құрал ретінде қолдауды қолдайтын мәлімдеме жасады. Уақыт өте келе тиімді болуы үшін, уақыт өте келмейтін немесе "уақыт ішінде" ортасы, уақыт өте келу ортасынан айқын түрде артық болуы керек, осылайша уақыт өте келуді жағымсыз тәжірибеге айналдырады. Уақыт өте келуді аяқтау стратегияларында айырмашылықтар бар. Кейбір қолдаушылар уақыт өте келу кезінде баланың үндемеуіне және тыныш отыруына талап етеді, немесе уақыт өте келу аяқталғанда баланың тыныш отыруын талап ететін "босату шартын" қолдануды талап етеді. Алайда, көптеген зерттеулер осы сияқты шарттар уақыт өте келудің тиімділігін арттыратынын тұрақты түрде көрсетпейді, бірақ олардың зиянды екенін көрсететін зерттеулер де жоқ. Уақыт өте келудің тиімділігі де әр балаға, баланың жасына, мінезіне және эмоционалдық денсаулығына байланысты өзгереді.
Several studies show that time out is an especially effective disciplinary strategy, reducing aggressive and non compliant behavior, when other positive parenting methods are also used. Meta analytic evidence suggests time out is highly effective at reducing problem behavior in young oppositional defiant children, and increasing child compliance. The American Academy of Pediatrics and the Society of Clinical Child and Adolescent Psychology have issued statements supporting the use of time outs as a disciplinary tool. In order for time out to be effective, the non time out or "time in" environment must be sufficiently reinforcing in contrast to the time out environment, making time out an unwanted experience. There are differences between strategies for ending time out. Some proponents of time outs insist on silence and stillness from the child during the time out, or the use of a "release contingency," where the child is required to be sitting peacefully at the end of the time out period. However, the majority of research does not consistently suggest that these type of contingencies improve the effectiveness of time outs, though no research suggests that they are harmful. The effectiveness of time out also varies with each individual child, dependent on the child's age, temperament and emotional wellness.
Кемшіліктер
Уақытпен сынауды сынаушылардың қатарында Томас Гордон, Габор Мате, Альфи Кон және Алета Солтер бар, олар бұл тәсілдің қысқа мерзімді мойынұсынуға алып келуі мүмкін, бірақ жазалаудың басқа түрлері сияқты кемшіліктері де бар деп санайды. Осы авторлардың пікірінше, уақытпен сынау балалардың мінез-құлқын жақсартпайды немесе оларды қақтығыстарды шешудің пайдалы дағдыларына үйретпейді және мінез-құлықтың түпкі себебін жоймайды. Сонымен қатар, олар ата-ана мен бала арасындағы байланыстың мәжбүрлі оқшаулау және баланың мінез-құлқына бақылау орнату үшін махаббатты шектеу арқылы зардап шегуі мүмкін екенін, бұл балаларда қауіпсіздіксіздік немесе алаңдаушылық сезімін тудыруы мүмкін, бірақ мұндай жағдайлардың дәлелі жоқ. Нейробиолог Дэниел Сигельдің зерттеулеріне сәйкес, уақытпен сынаудың әлеуетті психологиялық зияны баланың дамитын миына да қауіп төндіреді. "Миді сканерлеу кезінде оқшаулаудан туындаған қарым-қатынас ауырсыны физикалық зорлық-зомбылықтан ажыратылмайды" және "Қайталамалы тәжірибелер мидың физикалық құрылымын өзгерте алады". Клиникалық балалар және жасөспірімдер психологиясы қоғамы Сигельдің мәлімдемелеріне "аса шектен шыққан" және зерттеулермен расталмағандықтарын айтып жауап берді. Жаңа "күшті" оң ата-аналық тәсілдер жазалаудан, соның ішінде уақытпен сынаудан бас тартуды ұсынады. Күшті оң ата-аналық ұстанымның жақтаушылары балалардың жаман мінез-құлқының себебі қарапайым қарсылық емес, жасырын проблемалар болуы мүмкін екенін айтады, ал осы мінез-құлқына жаза беру тек қана проблеманы шешпей, одан қашуға әкеледі. Австралиялық нәресте психикалық денсаулығы қауымдастығы 3 жасқа дейінгі балалар үшін уақытпен сынауды тиімсіз деп санайды және осы жастан асқан балалар үшін "әр баланың жеке тәжірибесі мен қажеттіліктерін ескере отырып, мұқият қарастыру қажет" деген позицияны жариялады. Олар балаларды жағдайдан алып шығуды, бірақ ата-аналардың араласуынан толық оқшауламауды ұсынатын "бірге уақыт өткізу" тәсілін қолдануды ұсынады. Ерекше қиындықтарға тап болған отбасыларда уақытпен сынауды қолдануды мұқият қарастыру керек. Есірткіге тәуелді аналарға арналған ата-аналық бағдарламалардың шолуында зерттеушілер тәртіпке қатысты мінез-құлықтық тәсілдерді (мысалы, уақытпен сынау және сыйлықтар) баса көрсететін бағдарламалардың "ана мен бала арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға немесе баланың дамуын ынталандыруға сәтті болмағанын" анықтады. Ата-ана мен бала арасындағы байланысты нығайтуға бағытталған, сүйіспеншілікке негізделген тәсіл осы отбасыларда балалардың мінез-құлқын өзгертуде мінез-құлықтық тәсілдерге қарағанда тиімдірек болды. Басқа зерттеулер дәстүрлі мінез-құлықтық тәсілдің (мысалы, уақытпен сынау және сыйлықтар) балаларды қабылдауға берген отбасыларда, ерте зорлық-зомбылық немесе жеңілтексіздік салдарынан туындаған байланыс бұзылыстары бар балалармен жұмыс істеуде қиындықтар тудыруы мүмкін екенін көрсетті. Асырап алушы ата-аналар балалардың эмоционалдық мәселелерін және дәстүрлі ата-аналық техникаларды қарастыратын оқытудан пайда көреді. Кейбір мектептерде уақытпен сынауды дұрыс пайдаланбауға және тіпті зорлық-зомбылыққа дейін салуға болады, сондықтан білім беру саласының мамандарын тиісті оқыту маңызды. Балаларды жылауы немесе тапсырманы аяқтамауы сияқты әрекеттері үшін ұзақ уақытқа жабық шкафтарға қамау туралы хабарлар бар. Бұл уақытпен сынауды дұрыс пайдаланудың мысалдары емес.
Critics of time out include Thomas Gordon, Gabor Mate, Alfie Kohn and Aletha Solter, who claim that the approach may lead to short term compliance but has the same disadvantages as other forms of punishment. According to these authors, the use of time out does not enhance moral behavior or teach children useful conflict resolution skills and it fails to address the underlying cause of the behavior. Furthermore, they claim that the parent/child bond can be damaged by forced isolation and withdrawal of love in an effort to control a child's behavior and this can lead to feelings of insecurity or anxiety in children, though there is no evidence that this occurs. In addition to the potential psychological drawbacks resulting from the use of time out, there also appears to be a risk to the child's developing brain, according to research in neuroscience by Daniel J. Siegel. "In a brain scan, relational pain (that caused by isolation during punishment) can look the same as physical abuse," and "Repeated experiences actually change the physical structure of the brain." The Society of Clinical Child and Adolescent Psychology issued a response to Siegel, arguing that his claims were "outrageous" and unsupported by research. New "strong" positive parenting approaches suggest avoiding punishment in general, including time outs. Advocates of strong positive parenting argue that children's misbehavior may be due to underlying issues rather than simple defiance, and punishing these behaviors will only lead to avoidance without fixing the underlying issue. The Australian Association for Infant Mental Health has published a position statement in which the use of time out is considered inappropriate for children under three years of age, and "needs to be carefully considered in relation to the individual child’s experience and needs" for children past this age. They suggest the use of "time in" instead, where children are taken away from the situation but not excluded from parent interaction. The use of time out needs to be carefully considered in families dealing with special challenges. In a review of parenting intervention programs for drug abusing mothers, researchers found that programs emphasizing behavioral approaches to discipline (such as the use of time out and rewards) "were not successful in fostering measurable improvement in mother child interactions or promoting child development." An attachment based approach focusing on strengthening the parent/child relationship was found to be more successful than behavioral approaches in changing children's behavior in these families. Other studies have found that the traditional behavioral approach to discipline (such as the use of time out and rewards) can be challenging with children in foster care with attachment disorders resulting from early abuse or neglect. Foster parents benefit from training that addresses these children's attachment and emotional issues, as wells as traditional parenting techniques. Time out has been misused to the point of becoming abusive in some schools and so proper training for educational professionals is important. There are reported cases of children being locked in closets for extended periods of solitary confinement for behaviors such as crying or failing to finish an assignment. These are not examples of appropriate use of time out.