Кіріспе

Бауырда орналасқан макрофагтар, Купфер жасушалары деп аталады, сондай-ақ жұлдыз тәрізді макрофагтар және Купфер-Брович жасушалары деп те белгілі. Бұл жасушалар бауыр синусоидтарының ішкі кеңістігінде орналасқан және қан тамырлары қабырғасын құрайтын эндотелий жасушаларына жабысады. Купфер жасушалары – организмдегі тіндік макрофагтардың ең көп саны. Ішек бактериялары, бактериялық эндотоксиндер және асқазан-ішек жолынан портальды вена арқылы бауырға жеткізілетін микробтық қалдықтар алдымен бауырдағы бірінші иммундық жасушалар – Купфер жасушаларымен қарым-қатынасқа түседі. Сондықтан Купфер жасушаларының қызметіндегі кез келген өзгеріс алкогольдік бауыр ауруы, вирустық гепатит, бауыр ішіндегі холестаз, стеатогепатит, бауыр трансплантациясы кезінде бауырдың белсенділігі немесе қабылдамауы, сондай-ақ бауыр фиброзы сияқты түрлі бауыр ауруларымен байланысты болуы мүмкін. Олар мононуклеарлы фагоциттер жүйесінің құрамына кіреді.

Орналасуы мен құрылымы

Купфер жасушалары синусоидты эндотелий жасушаларына жабысып, бауыр лобулаларының центрилобулярлық және перипортальды аймақтарында кездеседі. Купфер жасушаларының функциясы мен құрылымы олардың орналасқан жеріне қарай ерекшеленеді. Перипортальды Купфер жасушалары көбінесе ірірек болып, лизосомалық ферменттері мен фагоциттік белсенділігі жоғары, ал центрилобулярлық Купфер жасушалары көбірек супероксид радикалдары түзеді. Купфер жасушалары аммоба тәрізді, олардың беткі қабаттарында микровилли, псевдоподиялар және ламеллиподиялар бар, олардың барлығы да әр бағытта кеңейеді. Микровилли мен псевдоподиялар бөлшектерді эндоцитозға қатысады. Ядросы ойысқан, жұмыртқа тәрізді және лобулалы болуы мүмкін. Ерекше цитоплазмалық элементтеріне рибосомалар, Гольджи аппараттары, центриолалар, микротубулалар және микрофиламенттер жатады. Купфер жасушаларында сондай-ақ эрогенді эндоплазмалық тор, ядролық қабықша және аннулятталған ламеллалар бар, олардың барлығы пероксидаза активтілігін көрсетеді. Маңыздысы, Купфер жасушалары SR AI/II қоқыс жинағыш рецепторын экспрессиялайды. Бұл рецептор липополисахаридтің (LPS) және липотехой қышқылының липидтік А доменін тануға және байланыстыруға қатысады. (Липополисахарид (LPS) – грам-теріс бактериялардың жасуша қабырғасында кездесетін бактериялық эндотоксин, ал липотехой қышқылы грам-оң бактерияларда кездеседі.) Осы анықтау жүйесінің арқасында Купфер жасушалары бауырдың бактериялық инфекциясына қарсы иммундық жауапты бастау және жүзеге асыруда маңызды рөл атқарады. Дегенмен, егер Купфер жасушаларының саны азайса, сүйек кемігіндегі гематопоэтикалық тамыр жасушаларынан туындаған моноциттер, қан айналымы арқылы бауырға жеткізіліп, толыққанды Купфер жасушаларына дифференциациялана алады. Басқа тіндік макрофагтардан айырмашылығы, олар айналымдағы моноциттермен үнемі жаңаруы керек, бұл моноциттерден туындаған Купфер жасушалары популяция құрылғаннан кейін өзін-өзі жаңартуға қабілетті. Купфер жасушаларының жетілуі көптеген өсу факторларымен реттеледі, олардың ішінде макрофаг колониясын стимуляциялайтын фактор (CSF1) маңызды рөл атқарады. II типті қабынуға қатысты цитокиндер, мысалы IL-4, Купфер жасушаларының көбеюін де ынталандыруы мүмкін. Жануарлар зерттеулерінде Купфер жасушаларының толыққанды қалпына келуіне 14-21 күн қажет екені көрсетілген. Моноциттердің көптеп келуіне және жетілуіне қарамастан, бауырдағы Купфер жасушаларының саны қатаң түрде сақталады. Купфер жасушасының орташа өмір сүру мерзімі шамамен 3,8 күн деп есептеледі. Алайда, Купфер жасушаларының *in vivo* соңғы тағдыры әлі толыққанды түсініксіз.

Клиникалық маңызы

Купффер жасушалары – өте икемді жасушалар, олар белгілі бір белсенділік күйлерін поляризациялау қабілетіне ие және әртүрлі микроорталарда әртүрлі функцияларды атқара алады. M1 (классикалық белсенділік) және M2 (балама белсенділік) макрофагтардың поляризациясының екі шегін көрсетеді. M1 поляризацияланған Купффер жасушалары TNF альфа сияқты көп мөлшерде қабынуды күшейтуші цитокиндер шығарады. Ал M2 поляризацияланған Купффер жасушалары, мысалы, IL 10 сияқты көптеген қабынуға қарсы медиаторларды өндіреді.

Тарих

Жасушалар алғаш рет 1876 жылы Карл Вильгельм фон Купфер байқаған. Ғалым оларды "Sternzellen" (жұлдызды жасушалар немесе бауырдың жұлдызды жасушалары) деп атады, бірақ олар бауыр қан тамырларының эндотелийінің құрамдас бөлігі және олардан туындады деп жаңылысты. 1898 жылы бірнеше жылдық зерттеулерден кейін Тадеуш Брович оларды дұрыс түрде макрофагтар деп анықтады.