Кіріспе
19-20 ғасырдағы ағылшын сыншысы және ақыны Теодор Уотс Дантон (12 қазан 1832 – 6 маусым 1914), Хантингдонширдегі Сент-Айвс қаласында дүниеге келген. Ол маңызды мерзімді басылымдарда поэзияны сын тұрғысынан талдаған және өзі де ақын болған. Ол ең әйгілісі Альгернон Чарльз Суинберннің досы және күтушісі ретінде танылған, оны алкоголизм мен есірткіге тәуелділіктен құтқарып, жазуын жалғастыруға ықпал еткен.
Theodore Watts Dunton (12 October 1832 – 6 June 1914), from St Ives, Huntingdonshire, was an English poetry critic with major periodicals, and himself a poet. He is remembered particularly as the friend and minder of Algernon Charles Swinburne, whom he rescued from alcoholism and drug use and persuaded to continue writing.
Туған жері мен білімі
Уолтер Теодор Уоттс сол кездегі Хантингдонширде, Сент-Айвсте дүниеге келді. 1897 жылы ол өзінің тегіне анасының атын – Дунтонды қосты. Бастапқыда ол табиғатты зерттеуші ретінде білім алған, Шығыс Англиядағы цығандармен көп араласқан, олардың наным-сенімдерін және халық ауыз әдебиетін мұқият зерттеген. Табиғат тарихын қалдырып, заң саласына бет бұрған ол заңгер болып жұмыс істеу үшін Лондонға кетіп, бірнеше жыл бойы сол мамандықта қызмет етті, ал бос уақытын сүйіп оқыған әдебиетке арнады. Оның клиенттерінің бірі Суинберн болды, ол 1872 жылы онымен дос болып жақындасты.
Әдеби еңбектері
Уотс Дантон 1874 жылдан бастап "Examiner" газетіне, ал 1875 жылдан 1898 жылға дейін "Athenaeum" газетіне тұрақты түрде мақалалар жазды. Ол одан да көптеген басылымдарға кеңінен жазды және 1885 жылғы "Британ энциклопедиясының" 9-шы басылымына бірнеше мақала жазды, олардың ең маңыздысы – тоғызыншы басылымдағы "Поэзия" мақаласы, онда ол поэзияның негізгі принциптерін зерттеді. (Росетти 1874 жылы Уоттстың пастельмен салған портретін жасаған). 1879 жылы Суинберннің алкогольдік дизентериясы оны қатты алаңдатқандықтан, ол ақынды өзінің жеке үйіне, "The Pines", 11 Putney Hill, Putney мекенжайына көшірді, олар Суинберннің 1909 жылы қайтыс болғанға дейін шамамен отыз жыл бірге тұрды. Уотстың отбасына оның қарындасы Миранда Мейсон, оның күйеуі Чарльз (сондай-ақ заңгер), оның ұлы Берти (1874 жылы туған) және кейін тағы бір қарындасы кірді. Олар сонымен қатар үй шаруасында жұмыс істейтін аспазшы мен үй қызметшісін де жалдады. Уотс Дунтон 1905 жылдың 29 қарашасында Клара Райхқа үйленді, ол отбасымен тез арада жақсы қарым-қатынас орнатты.
Суинберн және Данн
Уоттс Суинберннің өмірін ұзартқаны және оның кейінгі туындыларының ең жақсысы саналған пейзаждық өлеңге деген ынтасын арттырғаны үшін кеңінен мақталып жүрді. Дегенмен, Уоттс Суинберннің эротикалық садомазохистік романы – «Лесбия Брэндонды» аяқтауға кедергі келтіргені үшін де айыпталды. Бірақ ол Суинберннің қамшылауға деген құмарлығынан айыруға күш жеткізбеді. Уоттс Дунтон кейін Россеттидің көмекшілерінің бірі болған Генри Трефри Даннды да қабылдауға бекінді. Суинберн сияқты, Данн да маскүнемдікке бейім болды. Ол 1899 жылы Уотс Дантон мен Суинбернмен бірге тұрып жатқанда қайтыс болды. «Махаббаттың келуі» мен «Айлвин» романдары – бірі поэзияда, екіншісі прозада – цыған өмірінің романтикалық және құштарлық байланыстарын көрсетеді, сонымен қатар Уотс Дунтон жастығында жақсы білген Джордж Борроудың дәстүрін жалғастырады. Олардың ерекшеліктері – қиялдағы сұлулық пен мистика, ал роман, әсіресе, қоғамға таза романтиканы қайта әкелгені үшін марапат алды. Уотс Дантон 1893 жылы Борроудың «Лавенгросын», ал 1903 жылы «Романи Райын» өңдеді. 1903 жылы ол сондай-ақ романтикалық қозғалыс туралы зерттеме – «Ғажайыптың қайта жаңаруы» атты еңбегін жариялады. Оның «Шекспирді зерттеулері» 1910 жылы жарық көрді. Бірақ Уотс Дантонның сол заманғы әдеби өмірге тигізген әсері тек жарияланған еңбектерінде ғана емес, сонымен қатар оның Россетти мен Суинбернмен ұзақ және тығыз байланысы оны әдебиет әлемінде бірегей тұлғаға айналдырды. Оның метрикалық принциптерді және ағылшын поэзиясының тарихи перспективасын түсінуі оған әдеби сыншы ретінде құрмет әкелді. Теодор Уоттс Дантон 1914 жылдың 6 маусымында Путнидегі «Пайнс» үйінде қайтыс болды, одан соң әйелі Клара (құрметті есімі Райх) қалды. Ол Батыс Норвуд зиратында жерленген, онда оның ескерткіші төменгі қақпақты тас. Оның Путнидегі үйін көк тақта белгілеп тұр.
Танымал мәдениетте
Уоттс Дантонның ұзын аты Стивен Поттердің "Ойыншының хитролықтары" кітабында мақталып, онда Дунтон Уоттс суперкомпрессоры қарсыласын басып озуға тырысатын автокөлік ойыншысының амалының бір бөлігі ғана еді. Егер автокөлік шеберімен тең деңгейде кездессе, онда ойыншы сөзсіз артық қуаты бар Уотсон Данн суперкомпрессорымен жауап беруді күтеді.