Кіріспе

Ағылшын жазушысы және кітапханашысы (1922–1985) ирландтық бұрынғы фыргер Филип Артур Ларкин (9 тамыз 1922 – 2 желтоқсан 1985) – ағылшын ақыны, романист және кітапханашы. Оның алғашқы поэзия кітабы «Солтүстік кемесі» 1945 жылы жарық көрді, одан кейін «Джилл» (1946) және «Қыстағы қыз» (1947) атты екі романы жарық көрді. Ол 1955 жылы «The Less Deceived» атты екінші өлеңдер жинағын жариялағаннан кейін танымал болды, содан кейін «Whitsun Weddings» (1964) және «High Windows» (1974) жинақтары жарық көрді. 1961 жылдан 1971 жылға дейін «The Daily Telegraph» газетінде джаз сыншысы ретінде жұмыс істеді, оның мақалалары «All What Jazz: A Record Diary 1961–71» (1985) жинағында топталған және «The Oxford Book of Twentieth Century English Verse» (1973) басылымын редакциялаған. Оның көптеген марапаттарының ішінде поэзия үшін Корольдік алтын медаль бар. 1984 жылы сэр Джон Бетджеманның қайтысынан кейін оған Лауреат ақыны лауазымы ұсынылды, бірақ ол бас тартты. 1943 жылы Оксфорд университетінің ағылшын тілі мен әдебиеті мамандығын бітіргеннен кейін Ларкин кітапханашы болды. Ол Халл университетінің Бринмор Джонс кітапханасында университет кітапханашысы ретінде ерекше еңбек еткен отыз жыл ішінде жарияланған еңбектерінің көп бөлігін шығарды. Оның өлеңдері Эндрю Мошн сезімдер, жерлер және қарым-қатынастар туралы «өте ағылшындық, қараңғы дәлдік» деп сипаттайды, ал Дональд Дэви «түсінік пен күтудің төмендеуі» деп атады. Эрик Хомбергер (Рендалл Джарреллдің сөзін қайталап) оны «соғыстан кейінгі супермаркеттегі ең қайғылы жүрек» деп атады, ал Ларкин өзі үшін депривация «Вордсворт үшін нарцисс болғандай» болды деді. В. Х. Ауден, В. Б. Йейтс және Томас Хардидің ықпалымен оның өлеңдері өте құрылымды, бірақ икемді өлең түрінде жазылған. Оларды Ларкиннің баспашысы Джордж Хартлидің бұрынғы әйелі Жан Хартли «лиризм мен қанағатсыздықтың тартымды қоспасы» деп сипаттады. Ларкиннің қоғамдық бейнесі – атақ-даңқты ұнатпайтын, жалғызбасты ағылшын, әдеби өмірдің әсемдіктеріне шыдамсыздық танытқан адам. Лиза Джардин оны «белгілі бір жағдайда расист және оңай әйелге жек көретін» деп атады, бірақ академик Джон Осборн 2008 жылы «Ларкин туралы ең нашар нәрсе – кейбір қарапайым хаттар және негізгі ойын-сауықтан гөрі жұмсақ порнографияға деген талғам» деп мәлімдеді. Дауларға қарамастан, 2003 жылы Поэзия Кітабы Қоғамының сауалнамасында, ол қайтыс болғаннан кейін екі онжылдықтан соң, Ларкин Ұлыбританияның соңғы 50 жылдағы ең жақсы көретін ақыны болып таңдалды, ал 2008 жылы «The Times» оны Ұлыбританияның соғыстан кейінгі ең ұлы жазушысы деп атады. 1973 жылы «Coventry Evening Telegraph» газетінің сыншысы Ларкинды «Ковентридің барды» деп атады, бірақ 2010 жылы, ол қайтыс болғаннан кейін 25 жыл өткен соң, Ларкиннің туған қаласы Кингстон-апон-Халл оны «Larkin 25» фестивалімен еске алды, бұл Мартин Дженнингстің 2010 жылдың 2 желтоқсанында, оның қайтыс болғандығының 25 жылдығына Ларкиннің мүсінін ашуымен аяқталды. 2016 жылдың 2 желтоқсанында, оның қайтыс болғандығының 31 жылдығында, Вестминстер аббаттығындағы Ақын бұрышында Ларкинге арналған ескерткіш тас ашылды. Ол Сидней Ларкиннің (1884–1948) және оның әйелі Ева Эмилидің (1886–1977) жалғыз ұлы және кіші баласы, бірінші сыныпты акциз қызметкері Уильям Джеймс Дейдің қызы. Сидней Ларкиннің отбасы Кенттен шыққан, бірақ он сегізінші ғасырдан бері Стаффордширдің Личфилд қаласында тұрған, онда олар алдымен тігіншілер, содан кейін көлік және аяқ киім жасаушылар ретінде сауда жасаған. Дей отбасы Эппинг, Эссекс, бірақ 1914 жылы Ланкаширдегі Лиге көшіп барды, онда Уильям Дей зейнетақы мен басқа да тәуелді жәрдемақыларды басқаруға кірісті. Ларкиндер отбасы Ларкин бес жасқа толғанға дейін Ковентридің Радфорд ауданында тұрды, содан кейін Ковентри теміржол вокзалы мен Король Генри VIII мектебінің жанындағы, қызметшілердің бөлмелерімен толықтырылған үш қабатты орта сыныптық үйге көшіп барды. Екінші дүниежүзілік соғыстың бомбалауынан аман қалған олардың Мэнор-роудтағы бұрынғы үйі 1960 жылдары жолды жаңғырту бағдарламасына жол ашу үшін қиратылды. Оның Китти деп аталатын қарындасы Кэтрин одан 10 жас үлкен еді. Оның әкесі, Ковентри қаласының қазынашысы болған, әдебиетке деген сүйіспеншілігін нацизмге деген құлшынысымен біріктірген және 1930 жылдардың ортасында Нюрнбергте өткен екі митингке қатысқан өзін-өзі жасайтын адам. Ол ұлын Езра Паунд, Т. С. Элиот, Джеймс Джойс және ең бастысы Д. Х. Лоуренстің шығармаларымен таныстырды. Оның анасы жүйкелі және пассивті әйел болды, «бір түрлі ақаулы механизм. Оның идеалы – күйеуінің үстемдігімен «жазылып кету» және қамқорлық жасау». Ларкиннің ерте балалық шағы кейбір жағынан ерекше болды: оны анасы мен қарындасы 8 жасқа дейін үйде оқытты, отбасының үйіне ешқандай достары мен туыстары келген емес, және ол сөйлеуде қиындықтарды бастан өткерді. Ковентридің Король Генри VIII мектебіне қабылданғаннан кейін ол бірден үйлесіп, Джеймс «Джим» Саттон, Колин Ганнер және Ноэль «Джош» Хьюз сияқты жақын, ұзақ жылдарға созылған достықтар құрды. Үйдегі өмір салыстырмалы түрде суық болғанымен, Ларкин ата-анасынан қолдау алды. Мысалы, джазға деген оның терең құмарлығы барабан жиынтығы мен саксофон сатып алу арқылы, сондай-ақ «DownBeat» журналына жазылу арқылы қолдау көрсетілді. Орта мектептен ол Король Генри VIII жоғары мектебіне түсті. 16 жасында Мектеп куәлігіне емтихан тапсырғанда ол өте нашар нәтижелер көрсетті. Нәтижелеріне қарамастан, оған мектепте қалуға рұқсат берілді. Екі жылдан кейін ол ағылшын және тарих пәндерінен үздік нәтижелер көрсетті және Оксфордтың Сент-Джон колледжіне ағылшын тілін оқуға қабылданды. Ларкин 1940 жылдың қазанында, Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бір жыл өткен соң Оксфорд университетіне түсті. Университет өмірінің бұрынғы жоғары сыныптық дәстүрлері, кем дегенде, уақытша тоқтатылды және көптеген ер адам студенттері қысқартылған бағдарлама бойынша оқыды. Көзі нашар болғандықтан, Ларкин әскери медициналық комиссиядан өте алмады және әдеттегі үш жылдық оқуды аяқтауға мүмкіндік алды. Оның оқу серігі Норман Айлес арқылы ол Кингсли Эмиспен танысты, ол оның қызық көру және бейтараптық талғамын ынталандырды және Ларкиннің өмірі бойы жақын досы болды. Эмис, Ларкин және басқа да университет достары өздерін «жетілік» деп атаған топ құрды, олар бір-бірінің поэзиясын талқылады, джаз тыңдады және шулы түрде ішті. Осы кезеңде ол әйелдермен алғашқы әлеуметтік байланысқа түсті, бірақ романтикалық жағынан сәттілікке жете алмады. 1943 жылы ол емтихандар тапсырды және көп уақытын өзінің жазуына арнағандықтан, бірінші сыныпты диплом алғанын көріп қатты таң қалды.

Ертедегі мансап және қарым-қатынастар

1943 жылы Ларкин Шропширдің Веллингтон қаласындағы қоғамдық кітапхананың кітапханашысы болып тағайындалды. 1944 жылдың басында ол сол жерде жұмыс істеп жүргенде, алғашқы сүйіктісі, 16 жасар, академиялық амбициялары бар Рут Боуменмен танысты. 1945 жылы Рут Лондон Король колледжінде оқуын жалғастырды; ол келген сапарларының бірінде олардың достығы романтикалық қатынасқа ауысты. 1946 жылдың маусым айында Ларкин Кітапхана қауымдастығының мүшелігіне қабылдануға дайындалып, Лестердегі Университет колледжінде кітапханашының көмекшісі болып тағайындалды. Кингсли Амис Ларкинге Лестерде сапар шегіп, университеттің аға ортақ бөлмесін көргеннен кейін «Бақытты Джим» (1954) романын жазуға шабыттанды, бұл роман Амистің атын шығарды және оның ұзақ дайындығына Ларкин үлкен үлес қосты. 1948 жылдың наурыз айында әкесінен рактан айырылғаннан кейін алты аптадан соң Ларкин Рутқа үйлену ұсынысын жасады, ал сол жазда олар жыл сайынғы демалысын Хардидің туған жерлерін аралап өткізді. 1950 жылдың маусым айында Ларкин Белфаст Король университетінің кітапханашысының орынбасары болып тағайындалды, қыркүйекте лауазымын атқара бастады. Кетуге дайын тұрғанда, ол Рутпен ажырасып кетті. Квинс университетіне тағайындалғаннан кейін және Рутпен қарым-қатынасын аяқтағаннан соң Ларкиннің Лестердегі ағылшын тілі пәнінің оқытушысы Моника Джонспен достығы да романтикалық қатынасқа ауысты. Ол Белфастта бес жыл өмір сүрді, бұл оның өміріндегі ең жайлы жылдары болды. Джонспен қарым-қатынасы дамыған кезде, ол Пэтси Стрэнгпен «өміріндегі ең әсерлі эротикалық тәжірибесін» басынан өткерді, ол сол кезде оның әріптестерінің бірімен ашық некеде болды. Бір кезде ол Ларкинге үйлену үшін күйеуін тастауға ұсыныс жасады. 1951 жылдан бастап Ларкин Джонспен Британ аралдарының әртүрлі аймақтарында демалысқа шықты. Белфастта ол сонымен қатар Уинифред Арнотпен маңызды, бірақ романтикалық жағынан дамымаған достық қарым-қатынас жасады, ол «Жас қыздың фотоальбомына арналған жолдар» поэмасының тууына себеп болды, бұл қарым-қатынас 1954 жылы Арноттың үйленуімен аяқталды. Осы кезеңде ол Кингсли Амиске «Бақытты Джим» романын жазу бойынша кең кеңес берді. 1955 жылы Ларкин Халл университетінің кітапханашысы болып тағайындалды және өмірінің соңына дейін осы лауазымды иеленді. Кітапхана тағайындаған комитеттің төрағасы және оның досы профессор Р. Л. Бретт былай деп жазды: «Бастапқыда оның кеңседе өткізген уақытына таң қалдым, ол ерте келіп, кеш қайтатын. Бірақ кейін ғана оның кабинеті кітапхана жұмысымен қатар жеке жазумен айналысатын орын екенін түсіндім. Содан кейін ол үйге оралып, көптеген кештерде қайтадан жазуға кірісер еді». Бірінші жылы ол жалға алынған пәтерде тұрды. 1956 жылы, 34 жасында, ол Пирсон Паркі, 32 үйдің жоғарғы қабатындағы жеке пәтерді жалға алды, бұл үш қабатты қызыл кірпіштен салынған үй, бұрын Америка консулдығы болған. Бұл көрініс кейіннен «Жоғарғы терезелер» поэмасында бейнеленді. Ларкин қала туралы былай деді: «Мен Халл туралы бұл жерге келгенше ойлаған емеспін. Келгеннен кейін, маған көп жағынан қолайлы. Менің ойымша, тіпті жергілікті тұрғындары да оны шеткі деп айтар еді. Мен жағдайдың шетінде болуды ұнатамын. Адам ешқайда өз қалауымен бармайды, жұмыс іздеп, көшіп-қоныс аударады, басқа жерлерде де тұрдым». Соғыстан кейінгі жылдары Халл университеті британдық университеттерге тән маңызды кеңеюге ұшырады. Ларкин лауазымын атқара бастаған кезде жаңа университет кітапханасын салу жоспарлары қалыптасқан еді. Ол бірнеше ай ішінде оларды Университет гранттары комитетінің қарауына жібергенге дейін танысу үшін көп күш жұмсады; ол бірқатар түзетулерді ұсынды, олардың кейбіреулері ірі және құрылымдық болды, олардың барлығы қабылданды. Ол екі кезеңде салынды, ал 1967 жылы университет вице-канцлері сэр Бринмор Джонстың құрметіне Бринмор Джонс кітапханасы деп аталды. Ларкиннің Халлдағы әріптестерінің бірі оның соғыстан кейінгі британдық кітапхана ісінің көрнекті тұлғасы болғанын айтты. Жаңа кітапхана аяқталғаннан кейін он жыл өткен соң, Ларкин кітапхананың барлық кітап қорын компьютерлік жүйеге енгізді, осылайша ол Geac компьютерлік жүйесін орнатқан Еуропадағы алғашқы кітапхана атанды, бұл автоматтандырылған онлайн айналым жүйесі болды. Ричард Гудман Ларкиннің әкімші, комитет мүшесі және төреші ретінде ерекшеленгенін жазды. «Ол өз қызметкерлеріне әдеппен қарады және оларды ынталандырды», - деді Гудман. «Ол мұны тиімділік, жоғары талаптар, әзіл-қалжың және мейірімділікпен жасады». Ол «Нет-бук» келісімін қабылдамады. 1957 жылдан бастап, ол қайтыс болғанға дейін Ларкиннің хатшысы Бетти Маккерет болды. Оның барлық әріптестері оған оның арқылы қатынасты, ол Ларкиннің өмір салтының көп бөлігін білді. Оның он жылдық қызметі барысында кітапхана қоры алты есе өсті, ал бюджет нақты шамада 4,500 фунттан 448,500 фунтқа дейін өсті, яғни он екі есеге артты.

Кейінгі өмірі

1961 жылдың ақпан айында Ларкиннің әріптесі Мейв Бреннанмен достығы, оның қатаң Рим-католик сенімдеріне қарамастан, романтикалыққа айналды. 1963 жылдың басында Бреннан оны университеттің қызметкерлері үшін биге бірге баруға көндірді, ол кішкентай жиындарды артық көретініне қарамастан. Бұл олардың қарым-қатынасындағы шешуші сәт болған сияқты, ол оны ең ұзақ (және аяқталмаған) "Би" өлеңінде еске алды. Осы уақытта, оның ықпалымен Ларкин көлік жүргізуді үйреніп, өзінің алғашқы "Сингер Газель" көлігін сатып алды. Ал осы арада, 1959 жылы ата-анасы қайтыс болған Моника Джонс, Хексемге жақын Хейдон Бридждегі демалыс үйін сатып алды, оған Ларкин үнемі баратын. Оның "Шоу сенбісі" өлеңі – Солтүстік Тайн аңғарындағы 1973 жылғы Беллингэм көрмесінің сипаттамасы. 1964 жылы "The Whitsun Weddings" жарияланғаннан кейін Ларкин Патрик Гарландтың режиссерлігімен "Monitor" өнер бағдарламасының тақырыбы болды. Бағдарламада ол Халл қаласының маңындағы әртүрлі жерлерде әріптес ақын Джон Бетджеманмен сұхбаттасып отырады. Бұл Ларкинге өзінің қоғамдық бейнесін қалыптастыруға мүмкіндік берді, оның оқырмандарынан қалай көрінуін қалағанын көрсетті. 1968 жылы Ларкинге OBE ордені ұсынылды, бірақ ол одан бас тартты. Кейін өмірінде ол Құрмет серіктері орденінің мүшесі болу ұсынысын қабылдады. Ларкиннің Халл университетінің жаңа Бринмор Джонс кітапханасын құрудағы рөлі маңызды және жауапты болды. 1969 жылы құрылыстың екінші және үлкен кезеңі аяқталғаннан кейін ол күшін басқа бағытқа бұрды. 1970 жылдың қазан айында ол жаңа антологияны құрастыруға кірісті, ол "20 ғасыр ағылшын поэзиясының Оксфорд кітабы" (1973) аталды. Ол екі академиялық семестрге Оксфордтағы All Souls College-да қонақ стипендиясын алды, бұл оған Оксфордтың авторлық құқық кітапханасы – Бодлеан кітапханасымен кеңесуге мүмкіндік берді. Оксфордта болған кезінде ол кітапхана басшылығын өзінің орынбасары Бренда Мунға тапсырды. Ларкин Томас Хардидің поэзиясын қайта бағалауға үлкен үлес қосты, оның романдарымен салыстырғанда бұл поэзиясы назардан тыс қалған еді. Ларкиннің "ерекше" және "даулы" антологиясында Харди ең көп өлеңдерімен ұсынылған ақын болды. Хардидің жиырма жеті өлеңі болды, ал Т.С. Элиоттің тоғызы ғана (бірақ Элиот ұзақ өлеңдерімен танымал); басқа да ең көп ұсынылған ақындар – В.Б. Йейтс, В.Х. Оден және Рудьярд Киплинг. Ларкин өзінің алты өлеңін қосты – Руперт Бруктың өлеңдерінің санымен бірдей. Ол осы жинақты құрастыру барысында модернистердің дауысы дәстүршілдердің дауысын басып тастағанын көрсететін көбірек және жақсы өлеңдерді таба алмағанына көңілі қалды. 1971 жылы Ларкин мектептегі досы Колин Ганнермен қайта байланысқа келді, ол өте қызықты өмір сүрген. Олардың кейінгі хат алмасулары Ларкиннің оңшыл көзқарастарын білдіргені және расистік тіл қолданғаны үшін танымал болды. 1973-1974 жылдар аралығында Ларкин Оксфордтың Сент-Джонс колледжінің құрметті мүшесі болды және Уорвик, Сент-Эндрюс және Сассекс университеттерінің құрметті дәрежелеріне ие болды. 1974 жылдың қаңтарында Халл университеті Ларкинге ол тұрған Пирсон паркіндегі ғимаратты жоюды жоспарлап отырғанын хабарлады. Көп ұзамай ол Ньюленд Парктегі 1950 жылдары салынған екі қабатты үйді сатып алды, оны университеттегі әріптесі Джон Кенион "толыққанды орта таптың артта қалған аймағы" деп сипаттады. Ларкин маусым айында үйге көшіп келді, ол төрт бөлмелі үйді "ешқандай ерекшелігі жоқ" деп ойлады және "Бұл адам рухының асыл тұқымын көрсететін тұрғын үй емес" деп ойлады. 1973 жылдың тамызында Мейв Бреннаннан айырылғаннан кейін көп ұзамай Ларкин Оксфордтағы Крайст шіркеуінде В.Х. Ауденнің ескеру рәсіміне қатысты, оған Моника Джонс ресми серігі ретінде бірге болды. 1975 жылдың наурызында Бреннанмен қарым-қатынас қайта жаңғырды, ал үш аптадан кейін ол 28 жыл бойы оның хатшысы болған Бетти Маккеретпен құпия қарым-қатынас бастады, ол үшін "Кеш соңында кездестік" деген ұзақ уақыт бойы іздестірілген өлең жазды. Бір мезгілде үш қарым-қатынасты жүргізудің қиындықтарына қарамастан, жағдай 1978 жылдың наурызына дейін жалғасты. Сол кезден бастап ол және Джонс моногамды жұбайлар болды. 1976 жылы Ларкин Рой Пломлидің BBC-нің Desert Island Discs бағдарламасында қонақ болды. Оның музыка таңдауына Луи Армстронгтың "Даллас блюзі", Томас Таллистің "Spem in alium" және Эдвард Эльгардың "Ля бемоль мажордағы бірінші симфониясы" кірді. Оның сүйікті әні – Бесси Смиттің "I'm Down in the Dumps". 2010 жылдың желтоқсанында Ларкиннің қайтыс болуының 25 жылдығына арналған мерекелік шаралардың бір бөлігі ретінде BBC "Филип Ларкин және үшінші әйел" бағдарламасын көрсетті, ол Маккеретпен болған қарым-қатынасына арналды, онда ол олардың қарым-қатынасы туралы алғаш рет айтты. Бағдарламада жаңадан табылған құпия өлең, "Dear Jake" оқылды және Маккерет оның жазбаларының шабытының бірі болғаны белгілі болды.

Соңғы жылдары және өлімі

1982 жылы Ларкинге алпыс жас толды. Бұл оқиға Энтони Твейттің редакциялаған және Фабер мен Фабер баспасында жарық көрген «Ларкин» атты эсселер жинағымен ерекшеленді. Сонымен қатар, екі телебағдарлама көрсетілді: Мелвин Брагг ұсынған «The South Bank Show» эпизоды, онда Ларкин камера артында қатысты, және Еңбек партиясы Көлеңке кабинетінің мүшесі Рой Хаттерсли жасаған және ұсынған BBC арнасындағы жарты сағаттық арнайы бағдарлама. 1983 жылы Джонс шел ауруына шалдығып, ауруханаға түсті. Оның симптомдарының, әсіресе көздеріне тигізген әсерінің ауырлығы Ларкинге үлкен уайым келтірді. Денсаулығы нашарлағандықтан, оған тұрақты күтім қажет болды: бір ай ішінде ол Ларкиннің Ньюленд Парктегі үйіне көшіп, өмірінің соңына дейін сол жерде тұрды. 1984 жылдың шілдесінде қайтыс болған Джон Бетджеманның қоштасу рәсімінде Ларкиннен Ақын лауреаты лауазымын қабылдау туралы сұрады. Ол бас тартты, себебі ол өзінің поэзия жазушы екенін ұзақ бұрын тоқтатқанын сезінді. Келесі жылы Ларкин ішек қызылынан (өңештен) рак ауруына шалдығуын байқады. 1985 жылдың 11 маусымында оған операция жасалды, бірақ рак метастаз бергені және операция жасау мүмкін емес екені анықталды. 28 қарашада ол құлап, қайтадан ауруханаға жатқызылды. Төрт күннен кейін, 1985 жылдың 2 желтоқсанында 63 жасында қайтыс болды және Халл қаласының жанындағы Котингем қалалық зиратына жерленді. Ларкин өлім төсегінде күнделіктерін жоюды өтінді. Бұл өтінішті оның өсиетінің негізгі алушысы Джонс және Бетти Маккерет орындады; соңғысы оқылмаған күнделіктерді бет-бетінен кесіп, содан кейін оларды өртеді. Оның өсиеті басқа жеке қағаздары мен жарияланбаған жұмыстарына қатысты қайшылықтарға толы болды; заң кеңесі бұл мәселені әдеби мұрагерлерінің қалауына қалдырды, олар материалды жоюға болмайды деп шешті. 2001 жылдың 15 ақпанында қайтыс болған Джонс өз кезегінде 1 миллион фунт стерлингті Сент-Пол соборына, Хексем аббаттығына және Дарем соборына бөліп, тағы 1 миллион фунт стерлингті Ұлттық сенім қорына (National Trust) қалдырды. Ларкин Кингстон-апон-Халл қаласындағы The Avenues көшесіндегі жасыл тақтамен еске алынады.

Ювенилия және ертедегі шығармалары

Жасөспірім шағынан бастап Ларкин "үзіліссіз жазды", бастапқыда Элиот пен В. Х. Ауденнің үлгісімен өлеңдер мен көркем әдебиеттер жазды: ол бес толық роман жазды, олардың әрқайсысын аяқтағаннан кейін көп ұзамай жойды. Оксфорд университетінде оқып жүрген кезінде "The Listener" журналында оның алғашқы өлеңі "Ultimatum" жарық көрді. Ол осы кезеңде прозасы үшін псевдонимді есім – Брунетт Коулманды пайдаланды. Осы есіммен ол екі повесть – "Трубли в Уиллоу Гейблз" және "Михаэльмас Термин в Сент-Брайдс" (2002), сондай-ақ өзі туралы және "Біз не үшін жазамыз" деген ойдан шығарылған шығармашылық манифест жазды. Ричард Брэдфорд бұл еңбектерде "үш стильді байқауға болады: сақ байқалмаушылық, Лоуренстің ықпалымен жазылған, әрі жазушының еріксіз сезімталдық қозғындығын ашатын проза" деді. Осы еңбектерден кейін Ларкин өзінің алғашқы жарияланған романы "Джилл" (1946) жазуға кірісті. Бұл романды Реджинальд А. Катон баспасы шығарды, ол заң шегінен тыс порнографияны шығаратын, сонымен қатар негізгі қызметін жасыру үшін көркем әдебиеттерді де басып шығарды. "Джилл" романы басылымға дайындалып жатқанда, Катон Ларкиннен ол өлең де жаза ма деп сұрады. Осының нәтижесінде, "Джилл" романынан үш ай бұрын, 1942 және 1944 жылдар аралығында жазылған өлеңдер жинағы "The North Ship" (1945) жарық көрді, ол Йейтстың артуымен бірге өлеңдерге көбірек әсер еткенін көрсетті. "Джилл" романын аяқтағаннан кейін Ларкин "Қыстағы қыз" (1947) романын жазуға кірісіп, оны 1945 жылы аяқтады. Бұл роман Faber and Faber баспасынан шықты және жақсы қабылданып, The Sunday Times оны "тамаша орындалған, дерлік кемшіліксіз" деп бағалады. Содан кейін ол үшінші роман жазуға кем дегенде үш рет белсенді түрде тырысты, бірақ ешқайсысы да жақсы бастамадан әрі дамыған жоқ.

Жетілген шығармалар

Ларкин Белфасттағы бес жыл ішінде ақын ретінде қалыптасты. Оның келесі жарық көрген «The Less Deceived» (1955) өлеңдер жинағының көп бөлігі сол жерде жазылған, алайда жиырма тоғыз өлеңнің сегізі 1940-шы жылдардың соңында жазылған. Осы кезеңде Ларкин прозалық көркем әдебиет жазуға соңғы талпыныстарын жасады және Кингсли Амиске «Lucky Jim» романымен үлкен көмек көрсетті, бұл Амистің алғашқы жарияланған туындысы болды. 1954 жылдың қазан айында «The Spectator» журналында жарияланған мақалада «The Movement» атауы алғаш рет британдық соғыстан кейінгі әдебиеттегі басым бағытты сипаттау үшін қолданылды. Ларкиннің өлеңдері 1953 жылғы ПЕН антологиясына енгізілді, онда Амис пен Роберт Конквесттің өлеңдері де болды, және Ларкин осы топтың бір бөлігі саналды. 1951 жылы Ларкин «XX Poems» деп аталатын жинақты құрастырды, оны жеке басылымда 100 данамен шығарды. Кейіннен оның көптеген өлеңдері келесі жинағында жарық көрді. Осы уақыттан бастап кітаптың даңқы кеңінен тарады және 1956 және 1957 жылдары сатулар өркендеді. Халлдегі алғашқы бес жылында жұмыс күшінің қысымы Ларкиннің өлең шығаруын жылына орташа есеппен екі жарым өлеңге дейін баяулатты, бірақ осы кезеңде оның ең танымал өлеңдерінің кейбіреуі жазылды, мысалы «Арунделдің қабірі», «Уитсонның үйлену тойы» және «Мынау». 1963 жылы «Faber and Faber» «Jill» жинағын қайта шығарды, оған Ларкиннің Оксфорд университетіндегі уақыты және Кингсли Амиспен достығы туралы көптеген ақпаратты қамтитын ұзақ кіріспе қосылды. Бұл келесі жылы оның беделін бекітетін «Уитсон үйлену тойы» басылымының алғышарты болды; Ларкинге Корольдік әдебиет қоғамының стипендиясы дер кезінде берілді. Соңынан Ларкин өзінің ең танымал өлеңдерінің бірнешеуін жазды, ал 1970-ші жылдары «Құрылыс» және «Ескі ақымақтар» сияқты ұзақ және ойлы өлеңдер сериясы пайда болды. Бұлардың барлығы Ларкиннің 1974 жылдың маусымында жарық көрген «Жоғары терезелер» атты соңғы жинағында топтастырылды. Оның тілінің тікелейлігі оған біркелкі мақтау әкелмеді; дегенмен ол алғашқы жылы жиырма мыңнан астам дана сатылды. Кейбір сыншылар үшін бұл оның алдыңғы екі кітабынан қалыс қалуын білдіреді, бірақ онда оның көптеген сүйікті туындылары бар, соның ішінде «Бұл аят» және «Жарылыс», сондай-ақ атау өлеңі. «Annus Mirabilis» (Таңғажайып жыл) кітабында да жиі келтірілетін пікір бар. Брэдфорд Мэйв Бреннанның естеліктеріне сілтеме жасап, өлең Ларкиннің Бреннанмен қарым-қатынасын романтикалықтан жыныстыққа қарай өзгеруін бейнелейді деп болжайды. 1974 жылдың соңында ол өзінің соңғы үлкен «Aubade» өлеңін жазуға кірісті. Ол 1977 жылы аяқталып, 23 желтоқсанда «The Times Literary Supplement» журналында жарияланды. «Aubade»дан кейін Ларкин тек бір өлең жазды, ол сыншылардың қызығушылығын тудырды, ол өлімінен кейін жарық көрген және өте жеке «Love Again» өлеңі.

Поэтикалық стиль

Ларкиннің поэзиясы «әдеттегі, сөйлеу тіліндегі стильді», «анықтықты», «тыныш, ойлы үнді», «ирониялық сырлылықты» және «күнделікті оқиғалармен» «түзу» байланысты біріктіретінімен сипатталады, ал Жан Хартли оның стилін «лирика мен наразылықтың ерекше қоспасы» деп түйіндеді. Ларкиннің ерте туындылары Элиот, Оден және Йейтстің ықпалын көрсетті, ал оның толыққан поэтикалық тұлғасының қалыптасуы 1950 жылдардың басында Томас Хардидің оған күшті әсер етуімен бірге жүрді. Ларкиннің пісіп-жетілген поэтикалық бейнесі «жайлықпен және күмәнданушылықпен» ерекшеленеді. Оның пікірінше, «Кетеді, кетеді» («Going, Going») шығармасының тағы бір қайталанатын ерекшелігі – күрт басталуы және «мұқият құрылымдалған, бірақ икемді өлең формалары». 1972 жылы Ларкин Англияға қатысты романтикалық фатализмді білдіретін «Кетеді, кетеді» өлеңін жазды, бұл оның соңғы жылдарына тән еді. Онда ол ауылдың толығымен құрылыстан жойылатынын болжады және ұлттық бірлік пен ұлттық ерекшелік сезімін идеалдап көрсетті: «Осылайша Англия жоғалады – ол галереяларда сақталады; бірақ бізге қалғаны бетон мен шиналар ғана». Өлең «Менің ойымша, бұл жақын арада болады» деген тікелей мәлімдемемен аяқталады. Ларкиннің стилі оның қайта-қайта соққы беретін тақырыптарымен байланысты, олардың ішінде өлім мен фатализм, оның соңғы маңызды «Обаде» өлеңінде көрінеді. Ақын Эндрю Мошн Ларкиннің өлеңдері туралы: «Олардың ашуы мен жек көруі әрқашан тілдің күшімен және формальды шеберліктің жетістіктерімен тежеледі» деп атап өтті. Мошн оның поэтикалық тұлғасының екі жағын салыстырады – бір жағынан «символистік сәттерге» деген құштарлық және «еркін қиялға толы повестемелер», ал екінші жағынан «күнәсіз фактілік» және «тілдің қарапайымдылығы». Мошн мұны «қарсылықтар арасындағы өмірді жақсартатын күрес» деп сипаттайды және оның поэзиясы көбінесе «екіұшты» екенін қорытындылайды: «Оның үш толыққан жинағы қиялға толы батылдықтың көзқарасын және стилін дамытты: үмітсіздікпен ұзақ пікірсайыстарда олар кең пейіштілікті көрсетеді, жиі асқан сұлулықтың бөліктерін қамтиды және оның әдеби мұрагерлері үшін зор маңызы бар поэтикалық кеңдікке ие».

Прозалық шығармалар

Ларкин заманауи өнер мен әдебиеттегі модернизмді сынаған. Оның күмәнданушылығы Required Writing жинағында, кітаптарына жазған сын-пікірлері мен эсселерінде ең айқын және түсінікті, ал All What Jazz жинағына жазған кіріспесінде, 1961 мен 1971 жылдар аралығында The Daily Telegraph газеті үшін жазған 126 джаз туралы рецензиясынан құралған, ең ызалы және даулы болып көрінеді. Бұл кіріспеде ол заманауи джазды сынап, одан әрі өнердегі модернизмді толығымен сынап жазады. Ларкин (өз еркімен) модернизмнің жауы ретінде танылды, бірақ оның жазбаларын жақында зерттегендерде оларда модернистік ерекшеліктер бар екені анықталды.

Қабылдау тарихы

1945 жылы алғаш жарық көрген «The North Ship» тек бір сынға ие болды, ол «Coventry Evening Telegraph» газетінде жарияланды. Сын авторы: «Ларкин мырзаның ішкі көрісі бар, оны мұқият іздеу керек. Оның жасырын бейнелері айқындығы жетпейтін фразалармен жазылған, бірақ олар бір түрлі сағынышпен суреттелген сұлулық арқасында толықтырылады. Ларкин мырзаның оқырмандары қазіргі уақытта шағын топқа шектелуі мүмкін. Мүмкін, оның дарыны жетілген сайын, оның шығармалары кеңінен таныла бастайды?» Бірнеше жылдан кейін ақын және сыншы Чарльз Мадж осы кітапты көріп, Ларкинге ризашылығын білдіретін хат жазды. 1966 жылы жинақ қайта басылғанда, ол жас кезеңдегі туынды ретінде ұсынылды, ал сын-пікірлер мейірімді және құрметті болды. «The Spectator» газетіндегі Элизабет Дженнингс ең ашық мақтауын білдірді: «Көптеген адамдар «The North Ship» кітабының құндылығын немесе оның қазір қайта басылуының маңыздылығын күмәнданбайды. Ларкиннің жас кезінде осыншалықты жақсы жаза алатынын білу жақсы». «The Less Deceived» кітабын алғаш рет «The Times» газеті байқап, оны 1955 жылғы үздік кітаптар тізіміне енгізді. Одан кейін көптеген сын-пікірлер жарық көрді, «олардың көпшілігі кітаптың эмоционалдық әсеріне және оның күрделі, тапқыр тіліне назар аударды». «The Times Literary Supplement» оны «өте ерекше маңызға ие ақын» деп атады. Америкадағы ақын Роберт Лоуэлл кітапты қарап отырып, былай деп жазды: «Соғыстан кейінгі поэзияның ешқайсысы осы сәтті осылай ұстаған жоқ, және оны күш салмай ұстады. Бұл - күмәнді, ізденіспен толған, тәжірибелі, көркемдік әдістері жағынан кемелді, шеберлікпен ойлап тапқан әуен». Уақыт өте келе, қарсы реакция болды: Дэвид Райт «Encounter» журналында «The Less Deceived» кітабының «қауіпсіздікке тым көп мән беруден» зардап шеккенін жазды. 1962 жылы «Жаңа поэзия» антологиясын құрастырушы А. Альварес Ларкинді «жұртшылдыққа ұмтылу, нео-грузиндік малшылдық және қазіргі өмірдің зорлық-зомбылық аясын жеңе алмау» деп айыптады. Өзінің өмірбаянында Ричард Брэдфорд «Жоғары терезелер» кітабына жазылған сын-пікірлер «нағыз құрметті» болғанын, бірақ олар әдетте «Annus Mirabilis», «Жарылыс» және «Құрылыс» сияқты өлеңдердегі «жұмыстағы жеке дарынды» сипаттауда қиындықтарға тап болғанын жазады, сонымен қатар олардың әрқайсысының «неге осыншалықты өзгеше» екенін түсіндіруге тырысты. Роберт Най «The Times» газетінде бұл мәселені «айырмашылықтарды тұрақты түрде жағымсыз көрінудің әсерсіз маскасы ретінде қарау арқылы» шешті. Бірақ ғасырдан бері Ларкиннің беделі артып келеді. Тияна Стойкович былай деп жазды: «Филип Ларкин - қазіргі заманғы қарапайым стильдің керемет үлгісі». Роберт Шепард: «Филип Ларкиннің еңбегі үлгілі деп саналады» деп мәлімдейді. «Ларкин - бұл қозғалыстың ең танымал және ең үздік ақыны», - дейді Кит Тума, ал оның поэзиясы «көптеген жағдайда оның өшпес үмітсіздігі мен орта таптың көңілі қалмағаны туралы анекдоттарынан гөрі көп». Купер Ларкинді прогрессивті жазушы ретінде танытады және хаттарда «еркектік, әйелдік және әлеуметтік және саяси ұйымның баламалы конструкциялары үшін өтініш» деп түсінеді. Купер Ларкиннің тек қана расистік, әйелге жек көретін реакционер ретінде бейнелеуіне қарсы тұру үшін Ларкиннің бүкіл шығармаларының канонына, сондай-ақ жарияланбаған хат-хабарларына сүйенеді. Оның орнына ол Ларкиннің «төңкеріс қиялы» деп атағандығын анықтайды. Ол әсіресе «Ларкиннің екіжүзділікпен, екі жыныстың өмірін тең дәрежеде қиындататын, әдеттегі жыныстық саясаттың екіжүзділігіне қарсы тұрғанын» атап өтті. Куперге ұқсас стильде Стивен Риган «Филип Ларкин: соңғы заманауи ақын» атты эсседе Ларкин жиі модернизмнің тәжірибелік практикасымен байланысты құрылғыларды қабылдайды, мысалы «тілдік жат, өзін-өзі білетін әдебиет, радикалды өзін-өзі күмәндеу, дауыстың және тіркелімнің кенеттен ауысуы, күрделі көзқарастар мен перспективалар және символистік қарқындылық». Ларкинді сын тұрғысынан бағалаудың жаңа бағытының тағы бір белгісі - Сисир Кумар Чаттерджидің «Ларкин енді тек есім емес, ол - мекеме, қазіргі заманғы британдық ұлттық мәдени ескерткіш» деген мәлімдемесі. Чаттерджи Ларкиннің көзқарасын оның поэтикалық стилін егжей-тегжейлі талдауға негіздеген. Ол Ларкиннің ертедегі шығармаларынан кейінгі шығармаларына қарай дамуын байқап, оның стилі «тілдің өзін-өзі иронияға айналдыратын және өзін-өзі жоққа шығаратын әлеуетін мойындау арқылы тілдік салаға ауысып, онда әдеттегі түсінікті үйлесімсіздіктер – абсолюттер мен туыстар арасындағы дәстүрлі екілік қарама-қарсылықтар, абстрактілер мен бетондықтар арасындағы, құлау мен көтерілулер арасындағы және жалғыздық пен көпшілік арасындағы – дүниежүзілік тұйықтың үстіне көтерілуге ұмтылған суретші үшін соңғы кедергі болады». Бұл Ларкиннің стилі поэтикалық мансабының барысында аз өзгерген деген ескі көзқарасқа қарама-қарсы келеді. Чаттерджи бұл көзқарасты Бернард Бергонзидің «Ларкиннің поэзиясы 1955 жылдан 1974 жылға дейін дамыған жоқ» деген пікірімен сипатталған деп айтады. Чаттерджи үшін Ларкиннің поэзиясы «экономикалық, әлеуметтік-саяси, әдеби және мәдени факторлардың» өзгеруіне күшті жауап береді. Чаттерджи былай деп мәлімдейді: «Ларкиннің өмірге деген көзқарасының жеңіліс маскасының астында жасырылған позитивті жақ бар». Чаттерджидің пікірінше, бұл позитивтілік оның кейінгі шығармаларында ең анық көрінеді. Ларкиннің поэтикалық мансабының барысында: «Ең маңызды көзқарас өзгерісі оның өмірге деген көзқарасының аймағында жатты, ол «The North Ship» кітабындағы дерлік өтелмейтіндей қараңғы және пессимистік болғаннан бастап, уақыт өте келе көбірек позитивті болып өзгерді». Ларкин нигилист немесе пессимист емес, керісінше, оның шығармаларында оптимизмді көрсетеді деген пікір барлық тараптан қолдау таппағанмен, Чаттерджидің зерттеуі Ларкин туралы ескі стереотиптердің қалай жеңіліп бара жатқанын көрсетеді. Бұл стереотиптердің үлгісі Мейв Бреннаннан цитата келтірген Брайан Эпплэйардтың пікірі: «Өздерінің өмірге деген ең жоғары пессимизмі мен жек көруінің жеке бейнесін қабылдаған жазушылардың арасында Ларкиннің кішкентайлыққа және тривиальдыққа ден қоюы ең қатал». Ларкиннің жаңа сындық талдауы оның поэзиясы мен жазбаларының барлығындағы күрделі құндылықтар жиынтығын көрсетеді. Ларкин туралы пікірталас Мэттью Джонсонның сөзімен қорытындыланады, ол Ларкинге қатысты бағалаулардың көпшілігінде «біз адамды талқыламаймыз, бірақ оның ұстанатын «ағылшындық» құндылықтары туралы кодталған және жасырын талқылауды оқимыз» дейді. Ағылшындыққа қатысты көзқарастардың өзгеруі Ларкинге қатысты көзқарастардың өзгеруіне әкелді, ал Питер Мандлер сияқты ағылшын ұлттық сипатына арналған зерттеулер Ларкинге ғалымдардың қызығушылығының артуының бір себебін көрсетеді. Джонсон мен Реганның пікірлеріне ұқсас қорытынды Роберт Кроуфордтың сөзінде айтылады, ол «Ларкиннің шығармасы әртүрлі жолдармен модернизмге тәуелді және одан дамиды» дейді. Сонымен қатар, ол ««ағылшын» сөзінің қаншалықты сырғытқыш екенін» көрсетеді. Бұл жаңалықтарға қарамастан, Ларкин және оның айналасы әлі де модернистік сыншылар мен ақындар тарапынан қатаң түрде қабылданбайды. Мысалы, ақын Эндрю Данкан «pinko.org» сайтында «The Movement» туралы жазып, «қазір бұл жаман нәрсе екеніне және «Movement» өлеңдері жалықтыратын, бетке тым жақын, мақтанғаныш, сөздік, эмоционалды түрде өлі болып көрінеді деген кең пікір қалыптасқан сияқты. Олардың кейінгі ұрпақтары осы сипаттамалардың көп бөлігін сақтап қалды». Британдық поэзия жаңғыруына қатысушы Питер Райли Ларкиннің оның идеологиялық тарлығы мен сынсыз ұстанымы үшін де сынады: «Содан кейін...».

Жазбалар

1959 жылы Marvell Press басылымы Филип Ларкиннің «The Less Deceived» (Listen LPV1) атты LP-жазбасын жариялады, онда Ларкин «The Less Deceived» кітабындағы барлық өлеңдерді басылымдағы ретімен оқиды. 1965 жылы осыған орай, Филип Ларкин «The Whitsun Weddings» (Listen LPV6) кітабын оқып, түсіндірме берді, бұл жазба да Marvell Press лейблінде шықты (ал кітаптың өзі Faber and Faber баспасында жарық көрді). Өлеңдер тағы да басылымдағы ретімен оқылады, бірақ Ларкин көптеген өлеңдерге кіріспе сөздер қосты. Ларкиннің соңғы жинағы «Жоғары терезелер» өлеңдерін оқыған жазбасы 1975 жылы «Біздің заманымыздың британдық ақындары» деген атпен жарияланды. Филип Ларкин; «Жоғары терезелер»: автор оқыған өлеңдер (редакциялаған Питер Орр) Argo лейблінде (Argo PLP 1202) шықты. Бұрынғы екі жазбадағыдай, өлеңдердің реті басылымдағы ретімен сақталды. Ларкин бірнеше аудио поэзия антологияларында да кездеседі: 1963 жылы шыққан «The Jupiter Anthology of 20th Century English Poetry – Part III» (JUR 00A8), онда «Арундел қабірі» және «Мистер Блейни» өлеңдері бар (осы жазба 1967 жылы АҚШ-та Folkways лейблінде «20 ғасыр ағылшын поэзиясының антологиясы – Part III» (FL9870) деген атпен шықты). Ларкин өзінің дауысынан ләззат алмайтынын айтса да («Мен Ковентриденмін, Лестердің бейшаралығы мен Бирмингемнің сыңсыры арасында, білесіздер, және кейде ол шығады»), бұл оның өлеңдерін аудиоға жазуға дайындығынан гөрі, көпшілік алдында оқудан бас тартуға көбірек әсер еткенін көрсетеді. 1980 жылы Ларкин Вашингтондағы Ақындар аудио орталығынан Watershed Foundation кассеталық таспасында жариялау үшін өзінің поэзиялық шығармаларының толық спектрінен өлеңдерді таңдап жазуға шақырылды. Жазуды 1980 жылдың ақпанында Халл университетінің дыбыс инженері Джон Уикс жасады. Ларкин, оның баспагерлері және Watershed Foundation арасындағы келіссөздер сәтсіз аяқтасса да, жазба (Ларкиннің төрт канондық өлеңдер жинағынан таңдалған 26 өлеңді оқығаны) 1981 жылы Гарвард университетінің Поэзия бөлмесіне Ларкиннің өзі сатылды. «Жаңадан табылған» жазба туралы жаңалық 2006 жылы тақырыпқа айналды, оның үзінділері Sky News-те көрсетілді. 2008 жылдың наурыз айында BBC Radio 4-те жазбаны терең зерттейтін «Ларкин таспалары» бағдарламасы эфирге шықты. Фильм түсірілімі Халл қаласында және оның айналасында (кейбір түсірілімдер Солтүстік Линкольнширде) өтті, онда Ларкин өзінің табиғи ортасында көрсетілді: Пирсон паркіндегі пәтері, Бринмор Джонс кітапханасы, сондай-ақ шіркеулер мен зираттарды аралау. Фильм BBC Four телеарнасында көрсетілді. 1981 жылы Ларкин Джон Бетджеманның жетпіс бесінші туған күніне сыйлықтар мен құттықтаулармен оның үйіне барып, оны күтпеген жерден қуантқан ақындар тобының құрамында болды. Бұл көріністі Джонатан Стелл түсірді, кейіннен ол BBC2-ге арналған 1983 жылғы «Time With Betjeman» сериясының үшінші эпизодында пайда болды. 1982 жылы Ларкин өзінің алпысыншы туған күнін тойлау аясында «The South Bank Show» бағдарламасының тақырыбы болды. Ларкин бағдарламаға қатысудан бас тартса да, оның үшін арнайы аудиотаспаға «көптеген өлеңдерін» жазды. Мелвин Браг бағдарламаның кіріспе сөзінде ақынның толыққанды ынтымақтасқанын айтты. 30 мамырда эфирге шыққан бағдарламаға Кингсли Амис, Эндрю Мошн және Алан Беннетт үлес қосты. Беннетт бірнеше жылдан кейін бірнеше Ларкин өлеңдерін оқыды, бұл 1990 жылы Channel 4 телеарнасында көрсетілген «Poetry in Motion» басылымында көрсетілді.

Ларкин өміріне негізделген көркем шығарма

1999 жылы Оливер Форд Дэвис Бен Браунның «Ларкин мен әйелдер» пьесасында Стивен Джозеф театрында (Скарборо) өнер көрсетті, ал 2006 жылы Лондонның Оранж-Три театрындағы рөлін қайта ойнады. Пьеса Ларкиннің әдеттегі баспасы – Faber and Faber баспасынан шықты. Ол Ларкиннің Халлға келгеннен кейінгі үш онжылдықта Моника Джонс, Мейв Бреннан және Бетти Маккеретпен болған ұзақ қарым-қатынастарын зерттейді. Сер Том Куртенэй жасаған және басты рөлді сомдаған тағы бір Ларкинге шабыттанған қойылым 2002 жылдың маусым айында Халл университетінің Миддлтон залында алғашқы көрсетілімді өткізді. Куртенэй «Мен болсам екен» атты бір актерлік пьесасын Филип Ларкиннің шығармаларына арналған екінші Халл халықаралық конференциясында орындады. Сол жылдың қараша айында Куртенэй пьесаны Батыс Йоркширдің ойын үйінде дебюттеді, кейін өндіріс Лондонның Вест-Эндіндегі Комедия театрына көшірілді. Ларкиннің хаттарына, сұхбаттарына, күнделіктеріне және өлеңдеріне негізделген пьесаның аудиожазбасы 2005 жылы шықты. 2010 жылдың маусым айында Куртенэй Ларкин 25 фестивалі аясында Ларкин мүсініне көмек көрсету мақсатында «Мен болсам екен» пьесасының жаңа өңделген нұсқасын орындау үшін Халл университетіне оралды. 2003 жылдың шілдесінде BBC Two «Love Again» атты пьесаны көрсетті – бұл атау Ларкиннің ең жеке және қайғылы өлеңдерінің бірі болды (бірақ ол Халл маңында түсірілмеді). Басты рөлді Хью Бонневилл ойнады, ал сол жылы Channel 4 телеарнасы «Филип Ларкин: Халлдағы махаббат және өлім» атты деректі фильмін көрсетті. 2008 жылдың сәуір айында BBC Radio 4 Криc Харралдтың «Мистер Ларкиннің қиын күні» атты пьесасын көрсетті, ол 1957 жылы оның досы, әрі ақын Роберт Конквест оған жасаған әзіл-қалжыңды баяндады.

Филип Ларкин қоғамы

Филип Ларкин қоғамы – Филип Ларкиннің есімі мен шығармаларын сақтауға арналған қайырымдылық ұйымы. Ол 1995 жылы Ларкиннің қайтыс болғанына толып отырған он жылдығында құрылды және 2000 жылы Ұлыбританияда қайырымдылық мәртебесін алды. 2021 жылы қайтыс болғанға дейін қоғам президенті болған Энтони Твейт – Ларкиннің әдеби мұрагерлерінің бірі еді. Профессор Джеймс Бут – құрметті вице-президент және құрметті өмірлік мүше, ал профессор Эдди Доуес қоғамның тұңғыш төрағасы болды. Қазіргі қоғам президенті – Рози Миллард OBE. Қоғам төрағасы – Грэм Честерс, ал төраға орынбасары – Лин Локвуд. Қоғам Ларкин мен оның әдеби замандастарына арналған лекциялар, экскурсиялар және іс-шаралар сияқты түрлі шараларды ұйымдастырады. 2010 жылдың маусымнан желтоқсанға дейін Ларкиннің қайтыс болғанына 25 жыл толуына орай «Ларкин 25» атты өнер фестивалін өткізді, ал 2016 жылы Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында Ларкиннің ескерткіш тасын ашты, онда «Арундел қабірінен» алынған мына шумақ жазылған: «Біздің жақындағы инстинктіміз, дерлік шындық / Бізден не қалса, ол – махаббат».

Ескерткіштер

Ларкиннің Кингстон-апон-Халл қаласындағы ескерткіштері, ол өзінің поэзиясының көп бөлігін жұмыс істеп және жазып шығарған жер, Халл университетінің Ларкин ғимараты – оқыту мекемелері мен дәріс залдарына арналған, сондай-ақ, әдеби шаралардың тұрақты бағдарламасын ұйымдастыратын Филип Ларкин поэзия және шығармашылық жазу орталығы болып табылады. 2022 жылдың мамыр айында Ларкиннің балалық шағындағы мектебі, Король Генри VIII мектебі, негізгі мектеп залының жанында, «Филип Ларкин бөлмесі» деп аталатын мемориалдық бөлмені ашты. 2010 жылы қала оның қайтыс болғандығының 25 жылдығын Ларкин 25 фестивалімен атап өтті. Ларкиннің «Міне» өлеңін, Халл және Йоркширдің шығыс аймағына арналған гимнін бейнелейтін видео түсіруге тапсырыс берілді. 2010 жылдың 17 шілдесінде Ларкиннің «Торбалар» поэмасына құрмет көрсету үшін қалада «Ларкинмен Торбалар» атты қырық әсем безендірілген торба мүсіні қойылды. 2010 жылдың желтоқсанында Халл Парагон айырмасында скульптор Мартин Дженнингстің Ларкиннің өмірлік мөлшерден үлкен қоладан жасалған мүсіні ашылды, ол Ларкин 25 шараларын аяқтады. Мүсіннің ішіне «Сол Уитсан күні мен кешігіп кеттім» деген сөздер ойылып жазылған, бұл «The Whitsun Weddings» өлеңінен алынған. Мартин Дженнингс жобалаған 100 000 фунт стерлингтік мүсінге қаржы қайырымдылық шаралары мен аукциондардан, сондай-ақ Халл қалалық кеңесінің қолдауымен жиналды. Ашылу салтанаты Натаниел Симанның Ларкинге арналған фанфарасымен бірге өтті. 2015 жылдың маусым айында Ларкинге Вестминстер аббаттығындағы Ақындар бұрышында ескерткіш орнатылатыны жарияланды. Ескерткіш 2016 жылдың 2 желтоқсанында, оның қайтыс болғандығының 31 жылдығында ашылды. Актер сэр Том Кортенэй және суретші Грейсон Перри ескерткіштің ашылу салтанатында Ларкиннің шығармаларынан оқыды, ал ақын және жазушы Блейк Моррисон сөз сөйледі. Ескерткіште оның «Арунделдің қабірі» өлеңінен алынған екі жол бар: «Біздің сезіміміздің жақындығы, шындыққа ұқсастығы: Бізден кейін қалғаны – махаббат». Сондай-ақ 2017 жылы Ковентридің Берджесс ауданында «Тюдор Роза» деп белгілі болған паб «Филип Ларкин» деп қайта аталды.

Аудио және теледидар

Харрольд, Крис. "Мистер Ларкиннің қиын күні", BBC Radio 4, 2008 жылғы 29 сәуір. BBC Radio 4-те қайталанды, 2010 жылғы 25 қаңтар.