Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Зугдиди () – Грузияның батыс жағындағы Самегрело (Мингрелия) тарихи провинциясындағы қала. Ол сол провинцияның солтүстік-батысында орналасқан. Қала Тбилисиден батысқа қарай 318 шақырым, Қара теңіз жағалауынан 30 шақырым және Эгриси жотасынан 30 шақырым қашықтықта, теңіз деңгейінен 100–110 метр биіктікте жатыр. Зугдиди – Самегрело (Мингрелия) және Сванетияның жоғарғы бөлігін біріктіретін Самегрело-Земо Сванетия аймағының орталығы, сондай-ақ Зугдиди муниципалитетінің де орталығы болып табылады. Зугдиди Грузияның халық саны бойынша алтыншы қаласы. Қала Грузия Апостольдық Автокефальдық Православ Шіркеуінің Зугдиди және Цаиши епархиясының митрополитінің резиденциясы.
Zugdidi (; or ზუგიდი) is a city in the western Georgian historical province of Samegrelo (Mingrelia). It is situated in the north west of that province. The city is located 318 kilometres west of Tbilisi, 30 km from the Black Sea coast and 30 km from the Egrisi Range, at an elevation of 100–110 metres above sea level. Zugdidi is the capital of the Samegrelo Zemo Svaneti region, which combines Samegrelo (Mingrelia) and upper part of Svaneti, and the centre of the Zugdidi Municipality within. Zugdidi is the sixth most populous city in Georgia. The city serves as a residence of the Metropolitan of Zugdidi and Tsaishi Eparchy of the Georgian Apostolic Autocephalous Orthodox Church.
Этимология
"Зугдиди" (ზუგდიდი) атауы алғаш рет 17 ғасырда кездеседі. Сөздік мағынасында, мингрел тілінде "үлкен төбе" дегенді білдіреді (зუგუ zugu – 'төбе', დიდი didi – 'үлкен' сөздерінен). Ескі дереккөздерде сақталған атаудың тағы бір нұсқасы – мегрель тілінде де осы мағынаны білдіретін "Зубдиди" (ზუბდიდი). Мегрелия және Абхазияның тарихи аймақтарындағы жергілікті грузин (мингрел) тұрғындары "Зугиди" (ზუგიდი) деп те атайды, бұл атаудың қысқартылған түрі. Қала осы атауды қаланың шығыс бөлігінде орналасқан төбеге байланысты алған, онда ежелгі бекіністің шағын қалдықтары әлі де көрініп тұрады.
The name "Zugdidi" (ზუგდიდი) first appeared in the 17th century. Literally it means "big hill" in the Mingrelian language (from ზუგუ zugu, 'hill'; დიდი didi 'big'). An alternative version of the name recorded in old sources is "Zubdidi" (ზუბდიდი) with the same meaning as Megrelian. Local Georgian (Megrelian) residents of the historical provinces of Megrelia and Abkhazia also use "Zugidi" (ზუგიდი), which is a shortened form. The name was given to the town because of a hill situated in the eastern part of the city, where some small remains of an ancient fortress are still visible.
Тарих
Зұғдиди 1867 жылға дейін Мингрелия (Одиши) княздығының астанасы болды, содан кейін Ресей империясы оны жойғанға дейін. Одан кейін 1918 жылға дейін Кутаиси губернаторлығының құрамындағы Зұғдиди уезінің әкімшілік орталығы болды, кейін Грузия Демократиялық Республикасының құрамына кірді. 1930 жылдан бастап Грузин Кеңес Социалистік Республикасының Зұғдиди ауданының орталығы, ал 1991 жылдан бастап – тәуелсіз Грузияның орталығы болды. 17-19 ғасырларда Зұғдиди Мингрелияның және бүкіл Грузияның маңызды саяси және мәдени орталықтарының біріне айналды. 1646 жылы Мамука Тавакалашвили князь Леван II Дадианидің сарайында танымал грузин ортағасырлық эпосы «Пантер терісімен киінген батыр» поэмасын қайта жазды. Қырым соғысы (1853–1856) кезінде 1855 жылы Осман әскерлері Омар пашамен бірге Зұғдидиді басып алды. 1855 жылдың соңы мен 1856 жылдың басында генерал-майор князь Григоль Дадиани басқаратын Мингрельдік жасақ қаланы азат етті. Искендер пашаның бұйрығымен Осман әскері қаланың барлық бөлігін, әсіресе сарайларды және ботаникалық бақты тонап, өртеп, қиратты. Ресей империясы кезінде қала Кутаиси губернаторлығының Зұғдиди уезінің әкімшілік орталығы болды. Грузияның 1992–1993 жылдардағы Азамат соғысы кезінде көптеген ғимараттар қирады. 1993 жылы Грузияның бірінші президенті Звиад Гамсахурдияның және Грузия Республикасы Жоғарғы Кеңесінің кеңсесі осы қалада орналасқан еді.
Historically Zugdidi was the capital of the Principality of Mingrelia (Odishi) until 1867 when the principality was abolished by the Russian Empire. After that Zugdidi was an administrative centre of Zugdidi Uyezd as a part of the Kutais Governorate until 1918 when it became a part of the Democratic Republic of Georgia. From 1930 the centre of the Zugdidi Raion of the Georgian Soviet Socialist Republic and then Independent Georgia (from 1991). Between 17 and 19th centuries, Zugdidi was one of the important political and cultural centres of Mingrelia and the whole of Georgia. A famous Georgian medieval epic poem The Knight in the Panther's Skin has been rewritten by Mamuka Tavakalashvili here at the court of Prince Levan II Dadiani in 1646. During the Crimean War (1853–1856) Ottoman forces with Omar Pasha seized Zugdidi in 1855. At the end of the 1855 and beginning of 1856 city was liberated by the Mingrelian Militia commanded by Major General Prince Grigol Dadiani. By the order of Iskender Pasha, Ottomans plundered, burnt and destroyed the whole city, especially palaces and botanical garden. During the Russian Empire, the city was the administrative center of the Zugdidi Uyezd of the Kutaisi Governorate. Many buildings were heavily damaged during the Georgian Civil War 1992–1993 as well. In 1993, there was located administration of the first President of Georgia Zviad Gamsakhurdia and the Supreme Council of the Republic of Georgia as well.
Дадиани сарайы
Дадиани сарайы 19 ғасырда салынған және Самегрело княздығының соңғы билеуші әулетінің резиденциясы болған. Кешенге Самегрелолық Екатерина Дадианидің сарайы, оның ұлы Нико Дадиани үшін салынған үй, монастырь және қазіргі Зугдиди ботаникалық бағы кіреді. Бүгінде сарай мұражай қызметін атқарады және зыяратшыларға ашық. 2015 жылдан 2018 жылға дейін қайта жаңартылу жұмыстары жүргізілді.
Dadiani Palace, built in the 19th century, was home to the final ruling family of the Principality of Samegrelo. The complex includes the palace of Ekaterine Dadiani of Samegrelo; a residence for her son, Niko Dadiani; a monastery; and what is now the Zugdidi Botanical Garden. Today, the palace operates as a museum and is open to visitors. It underwent renovations from 2015 to 2018.
Ботаникалық бақ
Зугдиди ботаникалық бағы 19 ғасырда Мингрелия князі Давид Дадиани және королева Екатеринаның тұрғын сарайларға жақын орналасқан жерде құрылған. Қазіргі таңда бақ Тбилиси орталық ботаникалық бағының бөлімшесі болып табылады және Грузия Ғылым академиясы басқаруында. Бақтың ауданы 26 гектарды құрайды.
Zugdidi Botanical Garden was established in the 19th century by the Prince of Mingrelia David Dadiani and Queen Ekaterine, near the residential palaces. Currently, the garden is a branch of Tbilisi Central Botanical Garden and is administered by the Georgian Academy of Sciences. The garden covers 26 hectares.
Шалва Дадиани Зугдиди атындағы мемлекеттік академиялық драма театры
Бұл театрдың алғашқы қойылымы – Мольердің «Еркі емес дәрігер» (Le médecin malgré lui) пьесасы 1869 жылғы 11 сәуірде Антон Пурцеладзе қойды. Драма театры 1932 жылы құрылды. 1959 жылы театр атақты грузин жазушысы және актер Шалва Дадианидің (1874–1959) есімімен аталды.
This theater's first performance, Molière's Le médecin malgré lui (The Doctor Despite Himself), was staged on 11 April 1869 by Anton Purtseladze. The Drama Theater was founded in 1932. in 1959 the theatre was named after the famous Georgian novelist and theatrical actor Shalva Dadiani (1874–1959).
Климат
Зугдидиде Кёппен климаттық жіктелімі бойынша ылғалды субтропиктік климат (Cfa) орналасқан.
Zugdidi has a humid subtropical climate (Cfa) under the Köppen climate classification.
Влакерноба
Зугдидидегі басты жыл сайынғы оқиға – Влакерноба (Блачерналық Құдай анасы күні), әр жылы 15 шілдеде тойланатын православие христиандық мейрамы. Осы күні, Корольдік сарайдың (қазіргі мұражай) Ыстық мұнарасында сақталып тұрған Құдай анасының киімі, Құдай анасының Блачерналық иконасы соборына әкелінеді. Мейрам барысында, әлемнің түкпір-түкпірінен келген мыңдаған сенушілер, Құдайлық литургия аяқталған соң, қасиетті реликті құрметтей алады. 2012 жылдан бері, мереке кезінде қасиетті киім Ибериялық Құдай анасының жаңа соборында көрсетіледі. Влакерноба 1990 жылдардан бері тойланып келеді.
The main annual event in Zugdidi is Vlakernoba ( The day of the Blachernae's Virgin Mary) an Orthodox Christian feast celebrated every year, on July 15. On this day, the robe of the Blessed Virgin Mary is taken from the Tower of Virgin of the Queen Palace (now a museum), where it is kept, to the Cathedral of the Blachernae Icon of the Mother of God. During the feast, thousands of the faithful from all over the world are able to venerate the holy relic upon the conclusion of the Divine Liturgy. From 2012, during the event, the holy robe was carried into the new cathedral of Iberian Theotokos. Vlakernoba is celebrated since the 1990s.
Зугдидоба
Зугдидоба (Зугдиди күні) – Зугдидиде, әсіресе қазан айында өткізілетін түрлі мәдени, спорттық және білім беру шараларын қамтитын, жаңадан қайта жаңғыртылған қоғамдық фестиваль. Фестивальді Зугдиди қалалық әкімдігі мен Зугдиди муниципалитеті басқарады.
Zugdidoba ( the day of Zugdidi) is a newly reestablished public festival, featuring various cultural, sport and educational events in Zugdidi, mostly in October. The festival is managed both by Zugdidi Municipal City Hall and Zugdidi Municipality Government.
Спорт
Қаладағы басты футбол командасы – 1919 жылы құрылған «Динамо Зугдиди» футбол клубы. Басқа, әуесқой футбол клубтары – «Мглеби Зугдиди» және «Одиши 1919». «Батыс жаман жігіттері» американдық футбол клубы.
The main association football team in the city is FC Dinamo Zugdidi founded in 1919. Other, amateur, football clubs are FC Mglebi Zugdidi and FC Odishi 1919. American Football Club "Western Bad Boys"