Кіріспе

ISRO әзірлеген үнділік орташа көтергіштік бір реттік ұшыру құралдарының класы.

GSLV, Полярлық спутниктік ұшыру құралында (PSLV) қолданылған S125/S139 қатты зымыран күшейткіштері және сұйық отынмен жұмыс істейтін Vikas қозғалтқышы сияқты бұрыннан дәлелденген негізгі компоненттерді пайдаланады. Жерсерікті геостационарлық трансфер орбитасына (GTO) енгізу үшін қажетті итермелі күштің арқасында үшінші сатысы LOX/LH2 криогендік қозғалтқышымен қуатталуы тиіс болды, бірақ сол кезде Үндістанда мұндай қозғалтқыш жоқ еді және оны құрастыруға қажетті технологиялық білімі де болмады. GSLV-тің (Mk I конфигурациясы) алғашқы сынақ ұшыруы 2001 жылдың 18 сәуірінде сәтсіз аяқталды, себебі пайдалы жүк жоспарланған орбиталық параметрлерге жете алмады. Екінші сынақ-өндірістік ұшыру GSAT 2 спутнигін сәтті ұшырғаннан кейін ғана ұшыру құралы қолданысқа енгізілді. Алғашқы ұшырудан бастап 2014 жылға дейінгі алғашқы жылдары 7 ұшырудың тек 2-сі ғана сәтті болды, нәтижесінде зымыран "жаман бала" деген лақап ат алды.

Криогендік қозғалтқыш туралы дау

Үшінші кезеңді ресейлік Glavkosmos компаниясынан сатып алу жоспарланған, бұл 1991 жылы қол қойылған келісімге сәйкес технологияны және қозғалтқыштың жобалық құжаттамасын қамтыды. Алғашқы келісім бойынша 5 криогендік кезеңмен қатар технология мен жобалау да берілуі тиіс болған. Оның орнына, Ресеймен 7 КВД 1 криогендік кезеңі және 1 жердегі макеттік кезеңі үшін жаңа келісімге қол қойылды, бірақ технологияны беру қарастырылмады. Бұл қозғалтқыштар алғашқы ұшуларда пайдаланылды және GSLV Mk I деп аталды.

Көлік құралының сипаттамасы

Биік GSLV, ұшу массасы , үш сатылы көлік құралы, сәйкесінше қатты отынды, сұйық отынды және криогендік сатыларынан тұрады. Ұзындығы және диаметрі бар жүк қаптамасы, атмосфера арқылы өрлеген кезде көлік құралының электроникасын және ғарыш кемесін қорғайды. Көлік құралы шамамен биіктікке жеткенде ол тасталады. GSLV көлік құралының жұмысын бақылау, қадағалау, қауіпсіздік / ұшу қауіпсіздігі және алдын ала орбита анықтау үшін S жолақты телеметрия және C жолақты транспондерлерді пайдаланады. GSLV-нің жабдық бөлімінде орналасқан, артық сақтықпен жабдықталған инерциялық навигациялық жүйе / инерциялық басқару жүйесі, ұшудан бастап ғарыш кемесін орбитаға енгізуге дейін көлікті басқарады. Цифрлық автопилот және жабық циклды басқару схемасы, қажетті биіктіктегі маневрді және ғарыш кемесін белгіленген орбитаға бағыттауды қамтамасыз етеді. GSLV шамамен жүкті шығысқа қарайғы төмен Жер орбитасына (LEO) немесе (Mk II нұсқасы үшін) 18° геостационарлық транфер орбитасына шығара алады.

Сұйық бустерлер

GSLV D1 алғашқы ұшуы L40 сатысын пайдаланды. GSLV-нің кейінгі ұшуларында L40H деп аталатын жоғары қысымды қозғалтқыштар қолданылды. GSLV төрт L40H сұйық қозғалтқыштарын белдеу ретінде пайдаланады, олар L37.5 екінші сатысынан алынған және 42,6 тонна гиперголикалық отынмен (UDMH және N2O4) толтырылған. Отын екі тәуелсіз бакта қатар орналасқан күйде сақталады. Қозғалтқыш сорғымен жабдықталған және 150 секунд бойы жұмыс істей алады, соның нәтижесінде қозғалыс күші пайда болады.

Бірінші кезең

GSLV D1 қатты отынмен толтырылған және 100 секунд бойы жұмыс істеген S125 сатысын пайдаланды. Барлық келесі ұшырылымдар күшейтілген отынмен толтырылған S139 сатысын пайдаланды.

Екінші кезең

GS2 сатысы Vikas қозғалтқышымен қамтамасыз етілген. Оның диаметрі 5 метрді құрайды. Индиялық криогендік қозғалтқыш Сұйық Ұсыну Жүйелері Орталығында (Liquid Propulsion Systems Centre) құрастырылды. Қозғалтқыштың номиналды итеру күші – бірақ ол максималды итеру күшіне жете алады. GSLV F14 миссиясында, жаңа ақ түсті C15 сатысы енгізілді, ол экологиялық таза өндіріс процестерін, жақсырақ жылу оқшаулау қасиеттерін және жеңіл материалдарды қолдануды қамтиды.

Нұсқалар

Ресейлік криогендік сатыны (CS) қолданатын GSLV зымырандары GSLV Mark I деп белгіленеді, ал жергілікті криогендік жоғарғы сатыны (CUS) қолданатын нұсқалары GSLV Mark II деп белгіленеді. Барлық GSLV ұшырулары Шрихарикотадағы Сатиш Даван ғарыш орталығынан жүзеге асырылды.

GSLV Mark I

GSLV Mark I-дің алғашқы сынақ ұшуы 129 тонналық (S125) бірінші сатымен жасалды және геостационарлық транзиттік орбитаға шамамен 1500 кг жүк жіберуге қабілетті болды. Екінші сынақ ұшуында S125 сатысы S139 сатысымен ауыстырылды. Ол 138 тонна отынмен толтырылған, сол қатты отын қозғалтқышын пайдаланды. Барлық сұйық қозғалтқыштардағы камералық қысым күшейтілді, бұл отын массасын және жану уақытын арттыруға мүмкіндік берді. Бұл жақсартулар GSLV-ге қосымша 300 кг жүк тасымалдауға мүмкіндік берді. GSLV Mark I-дің төртінші операциялық ұшуы, GSLV F06, 15 тонна отын жүктелетін C15 деп аталатын ұзын үшінші сатыға және диаметрлік жүк қаптамасына ие болды.

GSLV Mark II

Бұл нұсқада CE 7.5 үнді криогендік қозғалтқышы қолданылады және 2500 кг салмақты геостационарлық транфер орбитасына шығаруға қабілетті. Бұрынғы GSLV көліктері (GSLV Mark I) ресейлік криогендік қозғалтқыштарды пайдаланған. 2018 жылдан бастап ұшырулар үшін Vikas қозғалтқышының қуаты 6%-ға арттырылған жаңа нұсқасы жасалды. Ол 2018 жылдың 29 наурызында GSAT 6A ұшыруының екінші сатысында сынақтан өтті. Бұл жаңа қозғалтқыш болашақ миссиялардағы төрт Vikas қозғалтқышымен жабдықталған бірінші сатыдағы күшейткіштерде қолданылды. 4 метрлік диаметрлі Ogive пайдалы жүктемелік қаптамасы 2021 жылдың 12 тамызында EOS 03 ұшыру кезінде алғаш рет қолданылды, алайда бұл ұшыру криогендік жоғарғы сатыдағы техникалық ақауларға байланысты сәтсіз аяқталды. Бұл GSLV көліктеріне ірі жүктерді тасымалдауға мүмкіндік береді.