Кіріспе
Қарулардағы бас кеңістігі – жабық патрон ұясының түйреуіш бетінен, патронның патрон ұясындағы тереңдігін шектейтін ұя элементіне дейінгі арақашықтық. Қару жасаушылары үшін "headspacing" сөзі етістік ретінде қолданылады, ол патронның тереңірек енуін тоқтату әрекетін білдіреді. Патронның қандай бөлігі ұяның шектеуші элементіне тірелетіні патрон мен қару конструкциясына қарай өзгереді. Жалпы, мойынды мылтық патрондары иықтарында, жиекті патрондар жиектерінің алдыңғы беттерінде, ал жиексіз тапанша патрондары ауыздарында бас кеңістігін жасайды. Белдік патрондарының белдіктері бастапқыда белдіктің алдыңғы бетінде бас кеңістігін жасау үшін қосылған, бірақ практикада бұл көбінесе қалыптық нәрсе болып табылады және белдік патрондарына арналған мылтықтар оларды иықтарында ұстап, CIP немесе SAAMI өлшемдері шегінде болуы мүмкін. Дегенмен, белдікпен жабдықталған патрондар мен олардың сәйкес патрон ұялары номиналды CIP немесе SAAMI өлшемдерінде (ең үлкен патрон ең кішкентай ұяда) белдікте бас кеңістігін жасайды. Егер бас кеңістігі патрон корпусынан үлкен болса, патрон ұясы жабық кезде патрон алға-артқа қозғалуы мүмкін. Бұл қосымша кеңістік бас кеңістігі деп аталады. Көптеген, тіпті ірі өндірушілер бас кеңістігін бас бос кеңістігімен шатастырады. Бұл жиі кездесетін қателік Спорттық қарулар және оқ-дәрі өндірушілер институтының (SAAMI) терминдер сөздігінде түсіндірілген, ол АҚШ-тың қару-жарақ және оқ-дәрі өнеркәсібі үшін ASTM стандартына сәйкес келеді. Бас бос кеңістігінің шамадан тыс болуы бірнеше себептерге байланысты қажетсіз. Ол патронның тұтану үшін соққыны жеткілікті түрде иіскеуі мүмкін болатын қашықтықтан тысқары жылжуына мүмкіндік беруі мүмкін (бірақ мұндай жағдайда шығару ілмектері бас кеңістігінің анықтамасы ретінде әрекет ете алады). Патрон ұясы корпустың басын толық қолдамайтын конструкцияларда, шамадан тыс бас бос кеңістігі корпустың шамадан тыс кеңеюіне мүмкіндік беруі мүмкін, бұл латуньды жұқартады немесе жарылуына себеп болуы мүмкін. Осылайша, патрон артқа қарай жарылуы мүмкін, бұл қаруды зақымдайтын және атушыны немесе жанындағыларды жарақаттауға немесе өлтіруге әкелетін ыстық газдарды шығарады. Оқ-дәрілердің өлшемдерін тексеру, C.I.P. шешімдерінде, мәтіндерінде және кестелерінде сипатталғандай, өндірушілердің өздеріне жүктеледі. C.I.P. кезінде оқ-дәріні бекіту кезінде, тіпті конус тәрізді, жиексіз патрондарда да бас кеңістігі тексерілмейді. Бұл көзқарас бойынша, өте сирек жағдайда (қазіргі сапа стандарттарына сәйкес) патрон тым ұзын болса, бұрандамен басылғаннан кейін патрон ұясына енгізу күші тым жоғары болып, кері соққыға әкеледі. Егер ол тым қысқа болса, ату сәтсіз аяқталады, сонымен қатар кері соққыға әкеледі.
In firearms, headspace is the distance measured from a closed chamber's breech face to the chamber feature that limits the insertion depth of a cartridge placed in it. Used as a verb by firearms designers, headspacing refers to the act of stopping deeper cartridge insertion. The exact part of the cartridge that seats against the limiting chamber feature differs among cartridge and gun designs. In general, bottleneck rifle cartridges headspace on their case shoulders; rimmed cartridges headspace on the forward surfaces of their case rims; and rimless pistol cartridges headspace on their case mouths. The case belts on belted cartridges were originally added to allow headspacing on the belt's forward surface, But in practice, this is often vestigial, and rifles chambered for belted cartridges may well headspace them on their shoulders and still be within CIP or SAAMI dimensional limits. However, belted cartridges and their corresponding chambers at their nominal CIP or SAAMI dimensions (maximum cartridge in minimum chamber) will headspace on the belt. When the headspace is larger than the cartridge case, there is front to back cartridge wiggle room when the breech of the gun is closed. This extra space is called head clearance. Many, including some major manufacturers, confuse head clearance with headspace in their literature. This commonplace error is explained in the glossary of firearms terms maintained by the Sporting Arms and Ammunition Manufacturers' Institute (SAAMI), which is the ASTM standards organization for the U. S. firearms and ammunition industry. Excessive head clearance is undesirable for several reasons. It can allow a cartridge to slide forward beyond the distance within which the firing pin has the ability to adequately indent the primer for reliable ignition (though extractor hooks may act as the replacement headspace determinant in this situation). In chamber designs that don't fully support the case head, excess headspace can allow a case to expand excessively, which can thin or crack open the brass. Thus, the cartridge can rupture rearward, which releases hot gases under high pressure that can damage the firearm and injure or even kill the shooter or bystanders. The dimensional checking of the ammunition, as described in the C. I. P. Decisions, Texts and Tables, is left to the manufacturers themselves. During C. I. P. ammunition approval headspace is not checked, even on rimless cartridges with taper. The view is that in the very unlikely case (according to the current quality standards) the cartridge is too long, once pressed by the bolt, the chambering force will rise too high causing rejection. If it is too short, firing will fail also causing rejection.
Теория
Оқ қаруының патроны бірнеше функцияларды атқарады. Ең айқын рөлі – ұнтақ, оқ және капсюльге арналған контейнер болуы. Бірақ, атыс кезінде кеңейетін корпус, атыс қаруының жабын қамтамасыз етіп, жануар ұнтақ газының артқа қарай шығуына кедері келтіреді. Көптеген патрон корпустары мыстан жасалған және қысым астында кеңейіп, камера қабырғаларымен жабық, газ өткізбейтін байланыс құрайды, содан кейін сәл жирылады, корпусты босатып, алып тастауға мүмкіндік береді. Орталықтан ұрылатын патрон корпустары, камера толық жабылмаған немесе қолдау көрсетілмеген артқы бөлігі мен стволдың соңғы бөлігі арасындағы кеңеюді болдырмау үшін, негізінде қалың болады. Егер атыс қаруында патрон дизайнына қарағанда көбірек бос орын болса, құлыптаманың жабылуы немесе ұрылғыштың соққысы патронды алға жылжытып, камера беті мен патрон негізі арасында кеңістік қалдыруы мүмкін. Жануар ұнтақ газының қысымы патрон корпусының жұқа алдыңғы қабырғаларын кеңейтіп, камера қабырғаларына берік ұстап, артқа жылжудың алдын алады. Патрон корпусының қалың негізі (немесе кейде капсюль) камераның артқы жағындағы бос орынға кері итерілуі мүмкін, бұл корпусқа созылуға әкеледі. Егер артқа жылжу патрон дизайнынан асып кетсе, капсюль жарылуы немесе патрон корпусының негізі алдыңғы қабырғалардан бөлінуі мүмкін. Мұндай екі түрлі ақау да атыс қаруының құрылысынан жоғары қысымды газ бен корпус сынықтарының шығуына себеп болуы мүмкін. Бұл атушыға немесе жанында тұрған адамдарға күйік, кесік немесе көзге зақым келтіруі мүмкін.