Кіріспе

Оқ-дәрілерді қолмен құрастыру: металл патрондар мен оқ-дәрілерді қолмен дайындау

Қолмен тиеу немесе қайта жүктеу – бұл жекелеген компоненттерді (оқ-дәрі қаптамасы, капсюль, ұшқыш зат және снаряд) жинастырып, өндірісте дайын қалыпта сатылатын оқ-дәрілерді өндіру тәсілі. (Бұл, мысалы, дүкендерді ауыстыру немесе жылдам зарядтағыш қолдану арқылы, қаруды патронмен қайта толтырумен шатастырылмауы керек.) Қолмен тиеу – бұл жалпы термин, ол оқ-дәрілерді қолмен құрастыруды білдіреді. Қайта жүктеу – бұрын қолданылған қаптамалар мен корпустарды қолмен тиеу процесін білдіреді. Дегенмен, бұл терминдер көбінесе бір-бірін алмастырып қолданылады, себебі қолданылатын техникалар негізінен бірдей, қолданушы жаңа немесе қайта өңделген компоненттерді пайдаланса да. Айырмашылықтар қаптамалар мен корпустарды бастапқы дайындауда болады: жаңа компоненттер әдетте тікелей тиеуге дайын, ал бұрын қолданылған компоненттерге қосымша процедуралар қажет болуы мүмкін, мысалы, тазалау, қолданылған капсюльдерді алып тастау, немесе мыс қаптамаларды қайта пішіндеу және өлшемдерін өзгерту.

Қолмен тиеу себептері

Экономика, өнімділіктің және дәлдіктің жоғарылауы, коммерциялық оқ-дәрілердің тапшылығы және хоббиге деген қызығушылық – патрон мен оқ-шашақты қолмен зарядтаудың жиі кездесетін себептері. Қолмен оқ-дәрілерді зарядтау пайдаланушыны коммерциялық өндіріс желілерінің еңбек құнынан босатады, шығындарды тек компоненттер мен жабдықтарды сатып алу құнына дейін төмендетеді. Қолданылған патрон корпустарын қайта зарядтау атушының ақшасын үнемдеуге мүмкіндік береді, сонымен қатар белгілі бір бюджетте үлкен мөлшерде ғана емес, сонымен қатар жоғары сапалы оқ-дәрілерді қамтамасыз етеді. Дегенмен, сирек атушылар үшін қайта зарядтау тиімді болмауы мүмкін, себебі қажетті жабдықтың құнын өтеу үшін уақыт керек, бірақ жиі атушылар уақыт өте келе шығындарды үнемдейді, өйткені мыс патрон корпустары мен оқ-шашақ корпустары, көбінесе ең қымбат компоненттер, дұрыс күтіммен қайта пайдалануға болады. Сонымен қатар, қолмен зарядтау компоненттерінің көпшілігі көтерме сатып алынғанда жеңілдікпен алуға болады, сондықтан қолмен зарядтаушылар оқ-дәрілердің қолжетімділігіндегі өзгерістерге аз бейім. Оқ-дәрінің өнімділігін жекешелендіру мүмкіндігі де көптеген қолмен зарядтаушылардың тағы бір ортақ мақсаты болып табылады. Мысалы, аңшылар арнайы оқшауланған оқтарды, белгілі бір тоқтату әсері бар оқтарды қалауы мүмкін. Нысаналы атушылар ең жақсы және ең тұрақты оқ траекториясына қол жеткізу үшін компоненттердің комбинацияларымен кеңінен тәжірибе жасайды, көбінесе белгілі бір атыс қаруының патрондық ұясына ең жақсы сәйкес келетін отынмен қалыптастырылған патрон корпустарын қолданады. Оқ-шашақ әуесқойлары коммерциялық қорларда кез келген бағамен қол жетімді емес арнайы оқтарды жасай алады. Кейбір қолмен зарядтаушылар патрон мен оқ-шашақты кері соққыны азайту үшін ғана жекешелендіреді, мысалы, жас атушылар үшін, олар кейбір атыс қаруларының жоғары кері соққысының салдарынан спорттық атудан аулақ болуы мүмкін. Сонымен қатар, қолмен зарядтаушылар жоғары жылдамдыққа (осыдан кейін тегіс траекторияларға) қол жеткізу үшін жоғары қуатты оқ-дәрілерді ("қыздырылған оқтарды") жиі жасайды. Жаңадан бастаған немесе жасөспірім атушы үшін арнайы мақсаттағы мылтық сатып алудың орнына, күштірек оқтар орынды болғанша, арнайы қолмен зарядталған оқтармен бір мылтықты пайдалануға болады. Бұл арнайы қолмен зарядтау техникаларын қолдану да шығындарды үнемдеуге мүмкіндік береді, мысалы, отбасындағы аңшыда толық қуатты винтовка бар және отбасындағы жаңа аңшы спортты үйренгісі келеді. Бұл техника аңшыларға түрлі аңдарды аулауға бірдей мылтық пен калибрді пайдалануға мүмкіндік береді. Ең жоғары дәлдік қажет болған жағдайларда, мысалы, мылтықпен ату кезінде, қолмен зарядтау сәттілікке жетудің негізгі шарты болып табылады, бірақ нақты мылтықпен қандай патрон параметрлері жақсы жұмыс істейтінін анықтау үшін жүктеме әзірлеу жүргізілгеннен кейін ғана тұрақты түрде дәл орындалуы мүмкін. Сонымен қатар, сирек кездесетін, көне және шетелде жасалған атыс қаруларын жинаушылар тиісті патрондар мен оқ-шашақтар коммерциялық түрде қол жетімді болмағандықтан жиі қолмен зарядтауға жүгінеді. Қолмен зарядтаушылар коммерциялық эквиваленті жоқ патрондарды да жасай алады – бұл жабайы мысық патрондары деп аталады, олардың кейбіреулері баллистикалық өнімділігі жеткілікті жақсы екені дәлелденсе, ақыр соңында негізгі қабылдауды алады. Алайда, кез келген хобби сияқты, қайта зарядтау процесінің таза ләззаты ең маңызды пайдасы болуы мүмкін. Коммерциялық оқ-дәрілердің үнемі тапшылығы патрон мен оқ-шашақты қайта зарядтаудың тағы бір себебі болып табылады. Коммерциялық өнімдер сарқылып, дүкеннен сатып алынған оқ-дәрілер кез келген бағамен қол жетімді болмаған кезде, өз патрондары мен оқ-шашақтарын экономикалық тұрғыдан қайта зарядтау мүмкіндігіне ие болу, тапшылыққа қарамастан, оқ атуды жалғастыруға мүмкіндік береді. Баллистиканың үш аспектісі бар: ішкі баллистика, сыртқы баллистика және тоқтату баллистикасы. Ішкі баллистика атыс кезінде және одан кейін, бірақ оқ оқпанынан шығып кетпес бұрын қарудың ішінде болатын нәрселерді білдіреді. Қолмен зарядтау процесі өндірістің жақсартылған бірізділігі арқылы, оңтайлы оқ салмағы мен дизайнын таңдап, оқ жылдамдығын мақсатқа сәйкес келтіру арқылы жоғары дәлдік пен дәлдікті жүзеге асырады. Әрбір компонент қайта зарядталған әрбір патронның қалған патронмен мұқият сәйкес келеді. Мыс корпустар көлем, салмақ және концентрлік бойынша сәйкестендіріледі, оқтар салмақ және дизайн бойынша, ұнтақ мөлшері салмақ, тип, корпусқа толтыру (қолданылатын корпус сыйымдылығының қанша пайызы толтырылған) және грануланы қаптау схемасы (гранула қаптау сипаттамалары) бойынша сәйкестендіріледі. Престер қарапайым, арзан бір кезеңдік модельдерден, ливерді әр тартып тұрғанда конвейер сияқты жұмыс істейтін күрделі "прогрессивті" модельдерге дейін әртүрлі болады, минутына 10 оққа дейін жылдамдықпен. Жүктеу престері көбінесе пішін бойынша ағылшын әрпінің әрпімен санатталады: "O", "C" және "H". Оқтарды қалыптастыру функцияларына қоса, қалыпты қайта зарядтау үшін де жарамды ең берік престер "O" типіне жатады. Ауыр болат бұл престердегі бір қалыпты толығымен қамтиды. Оқтарды қалыптастыруды қоспағанда, барлық қолданулар үшін де соншалықты берік престер көбінесе "C" әрпіне ұқсайды. "C" престерде болаттан және алюминийден жасалған конструкциялар кездеседі. Кейбір пайдаланушылар "C" престерін "O" престерінен артық көреді, себебі "C" престерінде патрондық аузына оқтарды қоюға көбірек орын бар. Оқ-шашақ стиліндегі престер, партиялық қолдануға арналмаған, әрбір оқ-шашақ немесе патрон келесі оқ-шашақ немесе патрон қайта зарядталатын дейін қалыптар арқылы өтетін престер көбінесе "H" әрпіне ұқсайды. Қазіргі заманғы пластикалық оқ-шашақтың төмен құны және оқ-шашақты қайта зарядтаудың қосымша күрделілігіне байланысты, оқ-шашақпен зарядтау патронмен зарядтаудан кем танымал. Мысалы, мылтық және тапанша патрондарын қолмен зарядтағанда, әртүрлі өндірушілерден келген барлық компоненттер (корпустар, газ тексерулері, ұнтақ, капсюльдер және т.б.) әдетте өзара алмастырылатын болса, оқ-шашақтар әдетте тек нақты оқ-шашақ брендінің корпустарымен (корпустар деп аталады) бір нақты брендтің вадтарымен, оқ стаканымен (қолданылса), капсюлімен және ұнтағымен зарядталады, бұл оқ-шашақты қайта зарядтаудың күрделілігі мен қиындығын арттырады. Компоненттерді ауыстыру қауіпсіз деп есептелмейді, себебі тек бір компонентті, мысалы, капсюль брендінің өзгеруі қысымды 3500 PSI-ға дейін арттыруы мүмкін, бұл SAAMI қысым шектерін асыруы мүмкін. Сондықтан оқ-шашақты қайта зарядтау дәл рецептіні ұстанғандай болып табылады. Дегенмен, оқ-шашақпен қайта зарядтау танымал болатын жерлер, арнайы оқ-шашақтар жасау үшін, мысалы, кері соққыны азайту үшін, жаттығу үшін қолданылатын арзан "жарылыстар" жасау үшін, аңшылық иттерді ату дыбысына үйрету үшін, жақсы оқ үлгісіне қол жеткізу үшін немесе коммерциялық түрде зарядталған оқ-шашақтарда қол жетімді емес басқа да жақсартулар немесе мүмкіндіктерді қамтамасыз ету үшін, мысалы, латунь корпустары бар ескі оқ-шашақтарды қайта зарядтау үшін, енді коммерциялық түрде өндірілмейтін оқ-шашақ өлшемдері үшін қолданылады. Мылтық және тапанша жүктеу престері әдетте бір патрон калибрін қайта зарядтауға арналмайды, бірақ қажет болған жағдайда түрлі патрон калибрлерін қайта зарядтау үшін конфигурацияланады. Керісінше, оқ-шашақ престері көбінесе тек бір оқ-шашақ өлшемін қайта зарядтау үшін конфигурацияланады, мысалы, 12 өлшемді, және сирек жағдайларда ғана басқа оқ-шашақ өлшемдерін қайта зарядтау үшін қайта конфигурацияланады, себебі оқ-шашақ пресінде өлшемді ауыстыру үшін қажетті барлық жаңа қалыптарды, оқ таяқшасын және ұнтақ буксасын сатып алу құны жаңа оқ-шашақ пресін сатып алу құнынан асып түседі, себебі оқ-шашақ престері әдетте бір оқ-шашақ өлшемін немесе калибрін қайта зарядтау үшін фабрикадан дайын күйде келеді. Сондықтан әрбір қолданылатын оқ-шашақ өлшемін қайта зарядтау үшін арнайы оқ-шашақ пресін пайдалану әдетке айналды. Сонымен қатар, соңғы жылдары оқ-шашақты қайта зарядтау үшін қолданылатын оқтың бағасы да айтарлықтай өсті, мысалы, 2005 жыл шамасында 0,50 долларға қол жетімді болған қорғасын оқ қазірде...

.50 BMG және одан үлкен картридж престері

50 мм және одан үлкен патрондарды қайта зарядтауға арналған престер де, көбінесе, калибрге сәйкес келеді, мылтық доңғалағы престері сияқты, себебі стандартты өлшемдегі мылтық және тапаншаны қайта зарядтау престері мұндай ерекше қызметтерге қолдануға жарамсыз. Мұндай ірі патрондарды қайта зарядтау да әлдеқайда күрделі, өйткені нақты бір ұнтақ партиясын қолданып жүктемені жасау үшін 5 фунт салмақтағы ұнтақтың ішіндегі барлық мөлшеріне жуық қажет болуы мүмкін, ал қауіпсіздік үшін жүктеме бір партия ұнтақпен жасалуы тиіс.

Шертер

Штамптар әдетте, корпустың пішініне байланысты екі немесе үш данадан тұратын жиынтықпен сатылады. Тік корпустар үшін үш штамп қажет, ал мойын қысылған корпустар үшін екі штамп қолданылады. Кез келген жиынның бірінші штампы корпустың өлшемін өзгертіп, оқты шығарады, бірақ кейбір жағдайларда үш штампты жиынтықта оқты екінші штамп шығаруы мүмкін. Үш штампты жиынтықтағы ортаңғы штамп тік корпустардың аузын кеңейту үшін (және егер бірінші штамп мұны жасамаса, оқты шығару үшін) қолданылады, ал екі штампты жиынтықта корпус бірінші штамптан шығарылғанда бүкіл мойын кеңейтіледі. Жиынтықтағы соңғы штамп оқты орналастырады және оған қысым түсіруі мүмкін. Оқты орналастырғаннан кейін күштірек қысым түсіру үшін арнайы қысым түсіретін штамптар жиі қолданылады. Стандартты штамптар қатайтылған болаттан жасалады және өлшемді өзгерту үшін корпусты майлауды қажет етеді, бұл операцияға үлкен күш қажет. Мылтық патрондарының әрқайсысын майлау қажет, себебі үлкен күш қажет болады, ал кішкентай, жұқа пистолет патрондары майланған және майланбаған патрондарды кезектестіре алады. Карбидті штамптардың құрамында құрама болаттан әлдеқайда қатты және тегіс вольфрам карбидінен жасалған сақина болады, сондықтан карбидті штамптар майлауды қажет етпейді. Оқтың толық жылдамдығына жету үшін, ұнтақтардың тиімді жануын қамтамасыз ету үшін қысымды арттыру және ауыр кері соққысы бар патрондар үшін оқтың кері соққы кезінде жылмауын болдырмау үшін қысым түсіру кейде ұсынылады. Бөтелке тәрізді корпустарда орналасқан FMJ оқтары үшін, егер оқта канавка болмаса, қысым түсіру әдетте қолданылмайды, себебі қысым түсіру кезінде оқтың деформациясына әкелуі мүмкін. Дөңгелексіз, тік қабырғалы корпустарға керісінше, конфигурациялық қысым түсіру қажет, себебі олардың аузында бос орын бар; дөңгелек қысым түсіру осы патрондарда бос орынның бұзылуына әкелуі мүмкін. Дегенмен, қажет болған жағдайда дөңгелекті, белдікті немесе бөтелке тәрізді корпустарды қауіпсіз түрде дөңгелек қысыммен қысыруға болады. Тік қабырғалы корпустар үшін әдетте үш штамп беріледі, ал төртінші штамп – қосымша. Тік қабырғалы корпустар үшін қысым түсіру автоматтарында қолданылатын жиексіз патрондарға арналған конфигурациялық қысым түсіру немесе револьверлерде қолданылатын жиекті патрондарға арналған дөңгелек қысым түсіру болуы мүмкін. Тағы бір штамп – «қол штампы». Қол штампында бұрандалы жіптер жоқ және ол аталатын сияқты қолмен немесе қолмен басқарылатын пресспен жұмыс істейді. Көптеген танымал патрондар үшін қол штамптары бар, және олар толық өлшемді өзгерту штамптары ретінде қол жетімді болғанымен, көбінесе мойын өлшемді өзгерту штамптары ретінде кездеседі. Олар мойынды өлшеу үшін ауыстырылатын кіріктірілімді пайдаланады, және бұл кіріктірілімдер 1/1000 дюймдік қадамдармен келеді, сондықтан пайдаланушы корпустың мойнын өз камерасына бейімдей алады немесе оқтың мойнына қысымды жақсырақ бақылай алады.

Қабықшалы

Оқ-дәрі қабығын орнында ұстап тұру үшін, әдетте жеке сатылатын қабық ұстағыш қажет, себебі оны қалыптарға күшпен салып, шығару керек. Қабық ұстағыштарды жеке сатудың себебі, көптеген оқ-дәрілердің түбі бірдей өлшемде болуында, ал бір қабық ұстағыш көптеген түрлі қабықтарға қолданылуы мүмкін. Қабық ұстағыштар да арнайы жасалған, әдетте тек белгілі бір қайта зарядтау пресіне ғана сәйкес келеді, ал қазіргі заманғы қалыптар стандартыланған және көптеген түрлі престерге орналасады.

Бастапқы құрал

Бір сатылы престерде көбінесе корпустарға пермерлерді ("прим") орнатудың оңай жолы болмайды. Корпусты төмен басу кезінде пермер орнату үшін әртүрлі қосымша құралдарды қолдануға болады, немесе жеке құралды пайдалануға болады. Бір сатылы престе зарядталатын корпустар кезең-кезеңмен жасалатындықтан, әр кезеңде қалыптар ауыстырылатындықтан, арнайы жасалған пермерлік құрал (әдетте "пермерлік" құрал деп аталады) — пермерлік кезеңді престің кезеңімен біріктіруге тырысудан гөрі көбінесе жылдам және сонымен қатар преске бекітіліп, реттеуді қажет ететін модельдерге қарағанда мықтырақ болады, нәтижесінде пермердің орналасу тереңдігі тұрақты болады.

Плимерлі қалталық құралдар

Праймерлік қалталарды тазалау құралдары праймерлік қалтада қалған өртеу қалдықтарын жою үшін қолданылады; әдетте щеткалы және бір жапырақты конструкциялар қолданылады. Лас праймерлік қалталар оқ-дәрі қаптамасының басына немесе астына праймерді орнатуға кедерілдіруі мүмкін. Праймерлік қалталарды кеңейткіштер немесе швагерлер праймерлік қалталардағы әскери қысымды жою үшін қолданылады. Жарық тесігін біркелкілеу құралдары жарық тесіктерін жасау кезіндегі соққыдан қалған қола қалдықтарын – шұңқырларды жою үшін қолданылады. Бұл құралдар праймерлік қалталарды біркелкілендіру құралдарына ұқсас, бірақ жұқарақ болып келеді және көбінесе шұңқырларды жою, бейіштеу және біркелкілендіру функцияларын қамтиды. Бұл құралдардың мақсаты – ұнтақ зарядын тұтандыру үшін праймерден жалынның тең таралуын қамтамасыз ету, осылайша әрбір оқ-дәріде тұрақты тұтануға қол жеткізу. Оқ-дәрі қаптамалары немесе оқ-дәрі корпустары. Оқ-дәрілер үшін пластик немесе қағаз қаптамаларды қайта зарядтауға болады, бірақ пластик тозуға төзімдірек. Болат және алюминий қаптамалар қайта зарядтауға жарамсыз, сондықтан мыс қаптама қажет (көбінесе никельденген мыс қаптамалар, қарапайым мыс сияқты жақсы деформацияланбаса да, қайта зарядтауға болады). Тиісті түріндегі ұнтақ. Әдетте, тапанша оқ-дәрілері (қысқа ұңғыларынан) және оқ-дәрілер (ауыр снарядтарынан) жылдам жануға бейім түтiнсіз ұнтақтарды, ал мылтық оқ-дәрілері баяу жануға бейім ұнтақтарды пайдаланады. Қазіргі заманғы оқ-дәрілерде ұнтақ көбінесе «түтiнсіз» болып келеді, бірақ кейде «доңғалақ» деп белгілі ескі қара ұнтақ та қолданылуы мүмкін. Снарядтар, мысалы, тапаншалар мен мылтықтарға арналған оқтар немесе мылтықтарға арналған оқтар мен ойықтар. Көбінесе Боксер типіндегі орталық ұрығыш. Қолданылатын формаларға байланысты қаптаманы майлау қажет болуы мүмкін. Карбидтік тапанша формалары қаптаманы майлауды қажет етпейді. Сондықтан көптеген адамдар оларды жақсы көреді, себебі олар жұмыс істеу кезінде азрақ ластанады. Керісінше, барлық мойынды қаптамаларға арналған формалар, олардың жоғары беріктікті болаттан немесе карбидтен жасалғандығына қарамастан, және тапаншаларға арналған болат формалар қаптаманың формада тұрып қалуын болдырмау үшін қаптама майлауын қажет етеді. (Егер қаптама формада тұрып қалса, оны формадан шығаруға арналған құралдар бар, бірақ бұл тұрып қалған қаптаманы жоғалтуға әкеледі.) Ұнтақты әрқашан бастапқы контейнерде сақтау керек, себебі олар қауіпті қысымды болдырмау үшін төмен қысымда ашылуға арналған, ал олар сақталатын кез келген шкафтар ауа шығару мен кеңеюге мүмкіндік беру арқылы қысымды болдырмауы керек.

Құқықтық аспектілер

Көптеген елдерде азаматтардың оқ-дәрі мен оқ-дәрі компоненттерін, соның ішінде капсюльдер мен түтінсіз ұнтақты иеленуіне қатысты қатаң шектеулер болғандықтан, қолмен оқ-дәрі жасау кейбір елдерде ашық немесе жасырын түрде заңсыз болуы мүмкін. Тіпті ұнтақ пен капсюльдерге қатысты нақты шектеулер болмаса да, олар жарылғыш заттарды реттейтін басқа да заңдарға жата алады. Кейбір елдерде қолмен оқ-дәрі жасауға рұқсат алу үшін, алдымен оқудан өту және емтихан тапсыру қажет болуы мүмкін. Мұның мақсаты – білімсіздік немесе шеберліксіздік салдарынан болатын қауіпті жазалаушы оқиғаларды болдырмау, сондай-ақ үкіметке өз оқ-дәрілерін қайта зарядтайтындар туралы ақпаратты сақтауға мүмкіндік беру. C.I.P. стандарттау ұйымы коммерциялық оқ-дәрі өндірушілеріне арналған C.I.P. оқ-дәріні мақұлдау ережелеріне сәйкес келмейтін қолмен жасалған оқ-дәрілерді C.I.P. мүше мемлекеттерінде заңды түрде сатуға болмайды деп шешім қабылдады. Көптеген қару-жарақ өндірушілер қолмен жасалған оқ-дәрілерді пайдаланудан аулақ болуға кеңес береді. Әдетте, бұл өндірушінің кепілдігінің күшін жойатынын және егер белгілі бір қару үшін белгіленген шектен асып кеткен қолмен жасалған оқ-дәрілер қолданылса, өндіруші қарудың зақымдануына немесе жеке жарақатқа жауапкершілік тартпайды дегенді білдіреді. Бұл қару-жарақ өндірушілерінің оқ-дәрі өндірушілеріне белгілі бір деңгейде ықпал ете алатынын, бірақ құзырсыз немесе тым жоғары мақсатты адамдардың әрекеттеріне әсер ете алмайтынын көрсетуіне байланысты.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-та қолмен оқ-дәрі жасау заңды ғана емес, рұқсат алуды да қажет етпейді, сонымен қатар кең таралған. Сарапшылар, егер атыс қорғаныс мақсатымен жүргізілсе, қолмен жасалған оқ-дәрілерді пайдаланған жағдайда, қаруды қолданған адамға заңдық жауапкершілік туындауы мүмкін екенін көрсетеді, мысалы, қаруды қолданушының қасақана жасаған әрекеті есебінен. Себебі, қолмен жасалған оқ-дәрілерді пайдалану "кәдімгі оқ-дәрілер жеткілікті өлтірмейтін" деген ой тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, атыстың сот-медициналық саралануы оқ-дәріні өндірген компаниядан алынған бірдей оқ-дәрілерді пайдалануға негізделген, ал қолмен жасалған оқ-дәрілердің атыста қолданылған оқ-дәрілермен толық сәйкес келетініне кепілдік беру мүмкін емес, себебі "күдікті өзі дәлелді жасаған". Заң ғимарат ішінде сақталынатын түтінсіз немесе қара ұнтақтың мөлшерін, оны сақтау тәсілін және кез келген уақытта қолдануға болатын ұнтақтың мөлшерін шектейді. Бұл заңға Канаданың Табиғи ресурстар министрлігі жауапты. Егер жеке пайдалану үшін сақталатын ұнтақтың мөлшері 75 кг-нан асып кетсе, Propellant Magazine Licence (P түрі) алу қажет. Коммерциялық емес мақсатта сақталатын капсюльдердің санына шектеу қойылмайды.

Германия

Еуропалық елдердің мысалы ретінде, Германияда қолмен оқ-дәрі жинау үшін жарылғыш заттарды қолдану және оларды тасымалдау бойынша емтиханмен аяқталатын курс қажет. Көбінесе, бұл оқ-дәріні қолмен жинау және қара ұнтақпен ату курстарымен бірге ұсынылады. Емтиханды Мемлекеттік ішкі істер министрлігі өткізеді. Егер оқ-дәрі жинаушының оқ-дәрі жинау қажеттілігі ("Bedürfnisprüfung") расталатын болса, ол бес жылға жарылғыш заттар квотасына рұқсат алуға өтініш бере алады (одан кейін рұқсатты ұзарту қажет). Рұқсатта барлық жарылғыш заттар тіркелген. Капсюльдер, патрондар, оқтар және оқ-дәрі жинау құралдары рұқсатсыз қол жетімді. Германия заңнамасы әрбір стандартты калибр үшін максималды қысым шектерін белгілейді, сондықтан қолмен жиналған оқ-дәріні коммерциялық емес мақсатта таратуға рұқсат етіледі. Оқ-дәрінің дұрыс емес жиналуы үшін жауапкершілік оқ-дәрі жинаушыда болады. Ол жарылғыш заттар өндірушілерінің (мысалы, RWS), оқ өндірушілерінің (мысалы, Speer), оқ-дәрі жинау құралдарын өндірушілерінің (мысалы, Lyman) немесе DEVA сияқты бейтарап ұйымдардың дерек кітаптарын пайдаланады. Қару өндірушілері қолмен жиналған оқ-дәрі дұрыс параметрлер шегінде болған жағдайда кепілдік береді. Коммерциялық емес қолдануға қатысты ережелер "Жарылғыш заттар заңының" (§27 "Sprengstoffgesetz") 27-бабында қамтылған. Қарудың бұзылуын зерттеу үшін – материалдық ақаулық немесе дұрыс емес жиналған оқ-дәріні анықтау үшін, сондай-ақ жаңа оқ-дәрілер үшін деректер алу мақсатында, қару және/немесе қолмен жиналған патрондар DEVA институтына (аңшылық және спорттық қаруларды сынау және зерттеу жөніндегі неміс институты) жіберуге болады. DEVA қысым диаграммасын және осы оқ-дәрі үшін бұл оқ-дәрінің заң шегінде екендігі туралы есепті қайтарады.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада қаруды қолмен зарядтауға немесе қайта зарядтауға, егер сізде қару иеленуге қабілеттілік сертификаты және сол қаруды иеленуге лицензия болса, рұқсат етіледі. Спорт атушылары ату спортын арзан ету үшін, ал аңшылар – жоғары дәлдікке қол жеткізу үшін зарядтайды. Ұнтақ пен капсюльдер заңмен қатаң бақыланады және ұнтақтың мөлшері 2 кг, ал капсюльдердің саны 2400-ден аспауы тиіс. Патронның саны да бір калибр үшін 200 данадан аспауы керек. Егер сіз тіркелген, белсенді спортшы болсаңыз, мөлшері шексіз. Белсенді спортшы болсаңыз ұнтақтың мөлшері шексіз болғанымен, артық ұнтақты сақтау қауіпті, себебі кездейсоқ тұтанбадан өрт шығуы мүмкін. Оңтүстік Африкалық ұнтақ өндіруші Rheinmetall Denel Munition (бұрынғы Somchem) компаниясының қайта зарядтаушыларға арналған, қажетті ақпарат пен нұсқаулармен жабдықталған нұсқаулығы бар.

Әдеттегідей қолмен тиеу

Бердан капсюльдері, олардың ортасынан ығысқан жарылу тесіктері мен өздігінен орналасқан инешесінің болмауы, Боксер капсюльдеріне қарағанда жұмыс істеуге қиын. Капсюльдерді тесіп, арт жағынан бұрап шығаруға немесе гидравликалық қысыммен шығаруға болады. Капсюльдерді мұқият таңдау керек, себебі стандартты үлкен және кіші пистолет, үлкен және кіші винтовка Боксер капсюльдерінен гөрі Бердан капсюльдерінің түрлері көп. Сондай-ақ, гильзаны мұқият тексеріп, инеше зақымдалмағанын анықтау қажет, өйткені бұл оқтың атпауына себеп болуы мүмкін. Дөңгелекті патрондарды (мысалы, 22 Long Rifle) қазіргі уақытта қолмен қайта жүктемейді, бірақ кейбір атысшылар коммерциялық дөңгелекті патрондарды ажыратып, өздерінің оқтарын жасау үшін немесе ерекше дөңгелекті патрондарды жасау үшін гильзаны пайдаланады. Мұндай патрондарды жасау өте көп еңбекті қажет етеді. Тарихи тұрғыдан, дөңгелекті патрондарды қайта жүктеу үшін сұйық капсюльдік материал қол жетімді болған, бірақ көп мөлшердегі капсюльдік қосылыстың жарылыс қаупі және процестің күрделілігі (соның ішінде оқ ату соққысын «темірлеу») осы практиканың тоқтауына әкелді. Кейбір атысшылар ескі дөңгелекті патрондарды қайта жүктеу үшін аталған қаруды орталықтан ұрушы етіп өзгертеді, бұл оларға қайта жүктеуге мүмкіндік береді. Көбінесе, өндірістегі ұқсас өлшемдегі патрондардан гильзаларды қайта жасауға болады, бұл сирек немесе өндірістен шыққан калибрлер үшін латунь алудың ең экономикалық жолы. Тіпті арнайы латунь жасалса да, бұл сирек кездесетін, өндірістен шыққан оқ-дәрілерді сатып алуға қарағанда әлдеқайда арзан. Өте ескі инелі патрондар үшін оқ алу мәселесін шешудің ерекше тәсілі де бар. Бұл тәсілде алынатын ине мен инешені пайдаланатын арнайы патрондар қолданылады, олар капкалы қаруларда қолданылатын типтегі капсюльді ұстайды. Атылған гильзаны қайта жүктеу үшін ине алынып, инешені шығаруға мүмкіндік береді; инешенің ішіне капсюль салынып, ол қайта орнатылады, ал ине инешені орнында бекітуге, сондай-ақ капсюльді тұтандыруға қызмет етеді. Оқ-дәріні қайта жүктеу кейде шашыраңқы оқтар үшін жасалады, олар құстарды жақын қашықтықтан аң аулауға арналған бірнеше түйірден тұратын шашыраңқы жүктемелерден тұрады. Сол сияқты, оқ-дәріні және зиянсыз "қапшық" оқтарын қайта жүктеу кейде қолмен жасалады. Мұндай оқ-дәрілерді қолмен сирек тиеледі.

Дұрыс болу жағы

Дәлдік пен тұрақтылық – дұрыс оқ-дәрілерді жасаудың негізгі факторы. Оқ-дәрінің бөліктерінің мүмкіндігінше бірдей болуын қамтамасыз ету үшін түрлі тәсілдер қолданылады. Өйткені қару да дәлдікке әсер ететін өзгермелі шама, сондықтан белгілі бір қаруға зарядты мұқият келтіру айтарлықтай дәлдікке қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Істер

Картридж корпусының ішкі көлемі немесе корпустың сыйымдылығы, жану кезінде дамытылатын қысымға маңызды әсер етеді, ал бұл оқтың жылдамдығына айқын әсер етеді. Әртүрлі өндірушілерден шыққан корпустардың қабырға қалыңдығы әртүрлі болуы мүмкін. Корпустарды бірнеше рет атып, қайта зарядтағанда, мыс мойынға қарай жылжып, кесіледі, бұл сыйымдылығын арттырады, сонымен қатар корпустың беріктігін азайтады. Корпустардың сыйымдылығын тұрақты ұстау үшін алғашқы қадам – оларды бас мөрі бойынша сұрыптау, осылайша әрбір топ корпустар бір өндірушіден және/немесе бір жылғы болсын. Одан әрі, осы корпустарды салмақтап, салмағы бойынша сұрыптау қажет.

Орындау мерзіміне барынша жету

Оқ-дәріге арналған корпусы – оқ-дәрінің ең қымбат бөлігі болғандықтан, оны қанша рет қайта қолданса, сонша жақсы. Орташа қысыммен зарядталған корпустар көбінесе ұзаққа сақталады, себебі олар жоғары қысыммен зарядталған корпустар сияқты көптеп тозуға немесе қысым астында деформацияланбауға бейім. Орташа қысымды зарядтарды қолдану корпустың қызмет ету мерзімін едәуір ұзартады, сонымен қатар ұңғының тозуын азайтады. Жұмыспен қатаю мойынның жарылуына себеп болуы мүмкін, себебі қатаюға ұшыраған мыс өз серпімділігін жоғалтады және қайта пішіндеу кезінде бұрынғы қалпына келмейді. Мылтық корпусы мойынға қарай ағып кетеді (сондықтан мылтық корпусын мерзімді түрде кесу қажет), бұл корпустың артқы бөлігінен мысты алып кетеді. Соңында, бұл корпустың түбіне, қалың мыс жиегінің алдында жарқын сақина түрінде көрінеді. Егер бұл сақина пайда болғаннан кейін мыс қолданылса, жарылу қаупі туындайды, тіпті жағдай нашарласа, толық бас бөлінуі мүмкін, нәтижесінде мыстың алдыңғы бөлігі тапаншаның патрондық ұясында қалып қояды. Мұндай жағдайда корпусты шығару үшін арнайы құрал қажет болады, сондықтан бас бөлінуіне жол беруге болмайды. Жұмыспен қатаю барлық корпустарда, тіпті төмен қысымды тапанша корпустарында да болады. Оқ атылғанда қысымның күрт өсуі мысқа соққыдай тиіп, оның кристалдық құрылымын өзгертеді және оны көбірек сынғыш етеді. Корпустың мойны тым сынғыш болса, оны қайта пішіндеу, кеңейту, қысып бекіту және оқ ату кезіндегі күштің әсеріне төтеп бере алмайды және зарядтау немесе оқ ату кезінде жарылады. Корпустың мойны оқты ұстап тұрғанда тартылып тұрады, сондықтан ұзақ сақтау кезінде оқ-дәрілерде мойынның жарылуы мүмкін. Оқ атылғанда мойынның жарылуы аса қауіпті емес болса да, жарылған мойын корпусты оқты ұстауға жарамсыз етеді, сондықтан корпусты тастау керек немесе оның жалпы ұзындығын қысқарту арқылы жабайы оқ-дәрі ретінде қайта өңдеу керек, бұл жарылған бөлікті алып тастауға мүмкіндік береді. Жұмыспен қатаюдың әсерін азайтудың ең оңай жолы – корпустағы қысымды азайту. Қайта зарядтау нұсқаулығында көрсетілген ең төменгі қуат деңгейіне дейін зарядтау, ең жоғары деңгейдің орнына, корпустың қызмет ету мерзімін едәуір ұзарта алады. Баяу ұнтақтар көбінесе төмен қысым шыңдарына ие болады және жақсы таңдау болуы мүмкін. Мысты жұмсарту және оны сынғыш емес ету үшін балқыту өте оңай, бірақ оқ-дәрі корпустарын балқыту күрделі мәселе. Корпустың түбі қатты болуы керек болғандықтан, оны балқытуға болмайды. Бұл үшін жылумен өңдеудің дифференциалды қатаю деп аталатын түрі қажет, онда жылуды қажетті жұмсақтыққа жеткенше мұқият қолдану керек, содан кейін жылумен өңдеу процесін тез суыту арқылы тоқтату керек. Мысты қыздыру үшін оны шамамен 660 °F (350 °C) дейін қыздыру қажет болғандықтан, қыздыруды мойынды осы температураға дейін қыздыру үшін, сонымен бірге корпустың түбін қыздырудан және оның қаттылығын жоғалтудан сақтау үшін жүргізу керек. Дәстүрлі тәсіл – корпустарды суға толы терең емес табаға қою, содан кейін корпустардың мойындарын отпен қыздыру, бірақ бұл әдіс бүкіл корпустың мойнының біркелкі қызуын қиын етеді. Температураға сезімтал бояуды оны қайнату нүктесінде, яғни бөтелкелік оқ-дәрі үшін иықтың артында немесе тура қабырғалы оқ-дәрі үшін оқ отыру тереңдігінің төменгі жағында қолдануға болады. Корпустың мойны пропан оттымен қыздырылып, бояу белгісі түсін өзгертіп, дұрыс температураны көрсеткенше қыздырылады. Дұрыс температураға жеткеннен кейін корпус сумен толығымен сөндіріледі, осылайша балқыту процесін қажетті қаттылықта тоқтатады. Корпустың түбін салқын ұстамасаңыз, ол бас бөлігіне жақын жерде балқып, дұрыс жұмыс істеу үшін қатты болуы керек. Тағы бір тәсіл – корпустың аузын бірнеше секунд бойы қалаған балқыту температурасында болатын балқытылған қорғасын қорытпасына батырып, содан кейін қорғасынды тез шайқап, корпусты сөндіру. Атап айтқанда, револьверлерге қолданылатын бір шешім – көлемді азайту мүмкіндігін пайдалану. 357 Магнум және 44 Магнум сияқты оқ-дәрілер .38 Special және .44 Special оқ-дәрілерінің ұзын нұсқалары болып табылады, ал қысқа оқ-дәрілер ұзын патрондық ұяларда ешқандай проблемасыз атылады. Азайтылған корпус сыйымдылығы тіпті жеңіл зарядтармен де үлкен дәлдікті қамтамасыз етеді. АА #2 ең аз зарядымен зарядталған 44 Special тек 4,2 грамм (0,27 г) ұнтақ пайдаланады және 771 фут/с (235 м/с) шамасында өнім береді. .38 Special және .44 Special оқ-дәрілерін қайта зарядтау кезінде ұнтақтың ең жоғары ерекшеліктерін аспауға ерекше көңіл бөлу қажет – яғни, 357 Магнум зарядын .38 Special корпусында пайдалануға болмайды, себебі ұнтақ заряды сыйып қойса да, корпус көлемінің айырмашылығы қысымның артуына және қауіпсіз емес жағдайға әкелуі мүмкін.

Қарулар

Қапшықтың өзі әдетте патронның ең қымбат бөлігі болса, оқ қайта зарядталған патронның ең қымбат бөлігі болып табылады, әсіресе тапанша оқ-дәрісі үшін. Бірақ тапанша оқ-дәрісі үшін ақша үнемдеуге болатын ең жақсы орын да осы оқ. Себебі оқ бір рет ғана қолданылады, ал қапшық көп рет қайта зарядталады. Қорғасын сымнан оқтарды құюдың немесе ауыстырудың тағы бір артықшылығы (бұл қымбатқа түседі, бірақ құюдың көптеген сапаны бақылау мәселелерін болдырмайды) – дайын оқтың көптеген қасиеттерін дәл бақылау мүмкіндігі. Арнайы оқ қалыптарын алуға болады, олар қолмен зарядтаушыға патронға, қаруға және мақсатына сәйкес келетін оқтың салмағын, пішінін және диаметрін таңдауға мүмкіндік береді. Бұл ескі әскери артық атыс қаруларының иелері үшін пайдалы, себебі олардың ұңғысы мен саңылауларының диаметрі көбінесе әртүрлі болады. Сол қаруға арналған оқтар жасау арқылы, дайын патронның дәлдігін айтарлықтай арттыруға болады. Құймалы оқтарды сатып алу – ең арзан нұсқа, бірақ көбінесе тек тапанша оқтары ғана осы түріде қол жетімді. Кейбір қару өндірушілер, мысалы Glock және H&K сияқты көпбұрышты рельстерді қолданатындар, құймалы оқтарды қолдануға кеңес бермейді. Егер құймалы оқтарды қолдануды қаласа, осы модельдерге арналған стандартты рельстері бар стволдарды алуға болады, және стволдың құны бірнеше мың оқтан кейін үнемделген ақшаға теңелуі мүмкін. Жұмсақ қорғасын оқтар көбінесе 1000 фут/с (300 м/с) немесе одан төмен жылдамдықтағы тапаншаларда қолданылады, ал қатты құймалы оқтарды ұнтақты мұқият таңдап, 2000 фут/с (600 м/с) немесе одан сәл жоғары жылдамдықтағы мылтықтарда қолдануға болады. Құймалы снарядтардың жылдамдық шектеулерін шешудің қазіргі заманғы жолы – снарядты ұнтақпен қаптау, оны қорғаныш қабықшасына орау, бұл жұмсақ қорғасын қорытпаларымен жоғары жылдамдыққа қол жеткізуге және қаруда қорғасынның жиналмауына мүмкіндік береді. Шекті температура мен қысымда ұнтақ газы оқтың негізін балқыта бастайды және ұңғыда балқытылған және қайтадан қатаңдалған қорғасынның жұқа қабатын қалдырады – бұл процесс ұңғыны қорғасынмен толықтыру деп аталады. Құймалы қорғасын оқтарды 44 Магнум сияқты толық қуатты магнит патрондарымен де қолдануға болады, газды тексеруді қосу арқылы, яғни алюминий, мырыш немесе мыс шайба немесе стақанды, оны тиісті құймалы оқтың түбіндегі кішкентай өткелге сығу арқылы. Бұл оқтың түбін қорғайды және оқтың жылдамдығын 1500 фут/с (450 м/с) дейін жетеді, ұңғыда қорғасынның жиналмауына мүмкіндік береді. Газды тексеруге арналған құймалы қорғасын оқтардың артқы жағында диаметрі кішірек болады, газды тексеруді майлау/өлшемді өзгерту пресі арқылы оған бекітуге болады. Газды тексеруі бар немесе жоқ барлық құймалы қорғасын оқтарды ұңғының бұрылысын тоқтату үшін майлау қажет. Майлау/өлшемді өзгерту пресі – бұл арнайы мақсаттағы оқ өңдеу пресі, ол оқтарды майлау және өлшемді өзгерту үшін арналған жеке прес болуы мүмкін немесе қолмен зарядтаушының қалауынша қайта зарядтау пресіне қосымша болуы мүмкін. Барлық қолмен зарядтаушылар құймалы қорғасын оқтарды өлшемді өзгерте бермейді, бірақ барлық қолмен зарядтаушылар құймалы қорғасын оқтарды майлайды. Майлау пресін пайдаланудың орнына, оқтарды майлау спрейімен, құмырада, сұйық майлаушы бар пластикалық иілімде, балқытылған майлаушы бар науада немесе тіпті қолмен майлау процесі арқылы жасауға болады. Мылтық оқтары үшін орамдар да қолмен зарядтаушылармен таза қорғасыннан құйылады, содан кейін мылтық оқтарының қабығына қайта зарядталады. Мылтық оқтарының қабығын ролл кримптеу әдетте осы құймалы қорғасын орамдарын қолмен зарядтау үшін қолданылса, мылтық оқтарына қайта зарядтағанда қолданылатын бүктемелі кримптердің орнына, кейбір жарияланған рецепттерде бүктемелі кримптер де бар. Бүктемелі кримптер мен ұрық бауларын сабот ретінде пайдаланған жарияланған рецепттерде, стандартты мылтық престері мен техникаларын қолдана отырып, орамдарды оңай қайта зарядтауға болады, ролл кримп құралдарын қажет етпей. Ролл кримптер немесе бүктемелі кримптер қолданылса да, құймалы қорғасын орамдар аң аулауға тыйым салынған аймақтарда жиі қолданылады, себебі атылған орамдар мылтық оқтары сияқты бірнеше шақырымға ұшып кетпей, жақын қашықтықта қалады. Сондықтан құймалы қорғасын орамдарын халық тұратын аймақтарға жақын жерде ірі жануарларды аулау кезінде жиі қолданады. Сол сияқты, құймалы қорғасын шашақтарын да қолмен зарядтаушылар жиі құяды, оларды мылтық оқтарына ірі жануарларды аулау үшін қайта зарядтау үшін. Мұндай шашақтар қолмен мылтық оқтарына салынады, себебі шашақтарды мылтық оқтарының калибріне, ұрықтың түріне, ұнтақтың көлеміне және шашақтың мөлшеріне (мысалы, 00, 000, 0000 шашақтары) байланысты белгілі бір конфигурацияда жинау қажет. Сондықтан мұндай құймалы қорғасын шашақтарын мылтық оқтарын қайта зарядтағанда мылтық пресінің зарядтау таяқшасынан түсірмейді.

Қалқыту

Көптеген атысшылар, әсіресе мылтықтар мен тапаншаларда, қаптамалы оқтарды артық көреді. Қаптаманың қатты материалы, әдетте мыс немесе латунь, деформацияға төтеп береді және қорғасыннан әлдеқайда жоғары қысым мен температураға шыдайды. Бірнеше компаниялар кішкентай көлемде қаптамалы оқтарды өндіруге арналған (қолмен және гидравликалық) пресстер ұсынады, олардың сапасы саудадағы қаптамалы оқтармен теңесе алады немесе одан да асып түседі. Екі оқ-дәрі жабдықтарын өндіруші 22 Long Rifle патрондарынан 22 калибрлі (5.56 мм) оқтарға арналған латунь қаптама жасауға арналған жабдық пен қалыптарды ұсынады. Мыспен қапталған оқтар – бұл мыс қаптамасымен электропластикалық жағылған қорғасын оқтар. Қапталған қаптама, қарапайым электропластикаға қарағанда жұқа болғанымен, оққа маңызды құрылымдық беріктік береді. Қаптама беріктікті қамтамасыз ететіндіктен, жұмсақ қорғасынды қолдануға болады, бұл оқтарды қаптау алдында пішіндеуге немесе құюға мүмкіндік береді. Көптеген мылтық патрондары үшін жеткілікті күшті болмаса да, қапталған оқтар көптеген тапанша патрондары үшін жақсы жұмыс істейді, ұсынылатын максималды жылдамдығы 1250 фут/с (375 м/с) құрайды. Қапталған оқтардың бағасы құйылған және дәстүрлі қаптамалы оқтардың арасында орналасады. Алғашында тек қолмен зарядтаушыларға қаптамалы оқтардың арзан баламасы ретінде сатылған қапталған оқтар қазір кеңінен таралды. Оқ-дәрі өндіруші Speer қазір Gold Dot желісін ұсынады, бұл мыспен қапталған қуыс ұшты оқтарды пайдаланатын, саудада жоғары сапалы тапанша оқ-дәрілері. Электропластика процесінде қаптама мен өзектің арасындағы мызғыма байланыс кеңейтілген оқтардың жақсы сақталуын қамтамасыз етеді, ал Gold Dot желісі қазір көптеген полиция бөлімдерінде қолданылады.