Кіріспе

1860 жылдардағы көп ұңғылы жылдам ату қаруы

Дизайн

Гатлинг қаруы қолмен айналдырылатын механизммен жұмыс істейді, онда алты түтік орталық білік айналасында айналады (кейбір үлгілерде онға дейін болды). Әрбір түтік бір айналымда шамамен бірдей нүктеде бір рет атылады. Түтіктер, тасымалдағыш және құлып цилиндрі бөлек болды және барлығы орталық білік айналасында айналатын қатты тақтаға орнатылды, ол ұзыншақтау бекітілген рамаға бекітілген. Айналдыру тұтқасын бұру білікті айналдырады. Тасымалдағыш ойықтармен жасалған, ал құлып цилиндрінде түтіктерге сәйкес тесіктер бұрғыланған. Корпус бөлінген, және осы ашық арқылы білік орналасқан. Корпустың алдында спиральді беттері бар камера орналасқан. Камера қару айналғанда құлыптарға тербеліс қозғалысын береді. Сондай-ақ корпуста қаруды дайындап, ату үшін оқшаулау сақинасы бар. Әрбір түтікте жеке құлып болды, ол түтікпен бір қатарда құлып цилиндрінде жұмыс істейді. Құлып цилиндрі қапталған және рамаға қосылған. Алғашқы үлгілерде түтіктердің арасына жібек мата салынған, оны сумен ылғалдандырып, түтіктерді салқындатуға болады. Кейінгі үлгілерде қажетсіз деп есептелген мата жабыны алынып тасталды. Патрондар, қаптамаға салынып, тасымалдағыштың ойықтарына жеке-жеке түсіріледі. Камера бір мезгілде алға жылжып, патронды жүктейді, ал камера ең жоғары нүктеге жеткенде, оқшаулау сақинасы құлыпты босатып, патронды атып жібереді. Патрон атылғаннан кейін камераның жалғасқан әрекеті құлыпты кері тартады, содан кейін жерге түсетін бос гильзаны алып келеді. Түтіктердің жиынтық тұжырымын өнертапқыштар 18 ғасырдан бері зерттеп келді, бірақ нашар инженерлік және бірыңғай патронның болмауы бұрынғы жобаларды сәтсіз етті. Бастапқы Гатлинг қаруының дизайнында өздігінен толытылатын, қайта жүктелетін болат цилиндрлер қолданылды, олардың ішінде доп пен қара ұнтақ зарядталған, ал бір жағында перкуссиялық қақпақ болды. Түтіктер айналғанда, бұл болат цилиндрлер орнына түсіп, атылып, кейін қарудан шығарылды. Гатлинг қаруының жаңашылдығы – әрбір түтік үшін тәуелсіз ату механизмі және құлыптардың, түтіктердің, тасымалдағыштың және артқы бөліктің бір мезгілде әрекет етуі болды. Гатлинг ақырында қолданған оқ-дәрі қара ұнтақпен зарядталған қағаз патрон болды, өйткені өздігінен толытылатын мыс патрондар әлі толық дамымаған және қол жетімді болмаған. Патрондар қақпақ арқылы гравитациялық күшпен немесе қарапайым қорап тәрізді "магазин" арқылы, мылтықтың үстіндегі серіпсіз гравитациялық итергішпен беріледі. Әрбір түтіктің өз ату механизмі болды. 1860 жылдары қағаз патронды өздігінен толытылатын мыс патрон алмастырғанмен, Гатлинг 1881 жылғы үлгіде ғана .45 70 патронынан екі қатарды қабылдайтын «Брюс» стиліндегі қоректендіру жүйесіне ауысты (АҚШ патенттері 247,158 және 343,532). Бір қатарға оқ құйылғанда, екінші қатарды қайта жүктеуге болады, осылайша үздіксіз атуға мүмкіндік туады. Соңғы қаруды жұмыс істеу үшін төрт оператор қажет болды. 1886 жылға қарай қару минутына 400-ден астам оқ атуға қабілетті болды. Ең кішкентай калибрлі қаруда басқа қарулардың қисық қорабының орнына Broadwell барабандық қорегі болды. Гатлинг компаниясының агенті Л. В. Бродвеллдің есімімен аталған барабанға дөңгелектің спиральдері сияқты орталық білікке орналастырылған жиырма қатар оқ-дәрілер кіреді, олардың әрқайсысында оқтың мұрындары орталық білікке қарай бағытталған жиырма патрон болады. Бұл өнертабысқа патент берілген. Әрбір қапты босату үшін барабанды 400-ге дейін айналдырып, жаңа қапты пайдалануға берді. Көбінесе тараған нұсқасында 15 патронды жиырма қатарда 240 оқ-дәрі болды. 1893 жылға қарай Гатлинг жаңа .30 армиялық түтiнсiз патронды қабылдауға бейімделді. Жаңа M1893 қарулары алты түтікке ие болды, кейін он түтікке дейін көбейтілді, және ең жоғары (бастапқы) ату жылдамдығы минутына 800-900 оқ құрады, бірақ үздіксіз ату үшін 600 айналым ұсынылды. Кейін доктор Гатлинг электр қозғалтқышы мен белбеумен жұмыс істейтін M1893 үлгілерін қолданды. Сынақтарда электрлі Гатлинг 1500 айналымға дейін атуға қабілетті екені дәлелденді. M1893 шағын түзетулермен M1895 болды, ал 94 пушканы АҚШ армиясы үшін Colt өндірді. Лейтенант Джон Паркердің басшылығындағы төрт M1895 Гатлинг 1898 жылы Кубада Сантьяго жорығы кезінде айтарлықтай шайқасқа түсті. M1895 тек Брюс қоректендірушісін қабылдауға арналған. Бұрынғы үлгілердің бәрі боялмаған, бірақ M1895 зәйтүн жасыл түске боялған, кейбір бөліктері көк түсті қалды. 1900 үлгісі 1895 үлгісіне өте ұқсас болды, бірақ O. D. жасыл түсті бірнеше компоненттері ғана болды. АҚШ әскері бірнеше M1900 сатып алды. Барлық Гатлинг 1895-1903 үлгілерін бронепоезға орнатуға болады. 1903 жылы армия өзінің M1900 қаруларын .30 армиялық түтікке ауыстырды, ол жаңа .30 03 патронына сәйкес келеді (M1903 Springfield мылтығы үшін стандартталған), осылайша M1903 үлгісі пайда болды. Кейінгі M1903 '06 үлгісі M1903 қаруы .30 06 түтігіне ауыстырылған нұсқасы болды. Бұл ауыстыру негізінен армияның Springfield Armory қару жөндеу шеберханаларында жүзеге асырылды. Гатлинг қаруының барлық үлгілері 1911 жылы АҚШ әскерімен ескірген деп жарияланды, 45 жыл қызмет еткеннен кейін. Бастапқы Гатлинг қаруы қолмен айналдырылатын түтіктерден тұратын далалық қару болды, олар қолмен айналдырылып, гравитациялық жүйе арқылы қаптамадан (ілмек немесе белбеусіз) металл патрондарды атып шығарды. Гатлинг қаруының жаңашылдығы – қызып кетуді шектеу үшін көптеген түтіктерді пайдалану, айналмалы механизм және гравитациялық қоректендіру жүйесі болды, бұл білімі жоқ операторларға минутына 200 оқтан жоғары ату жылдамдығына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Өнеркәсіптік елдердің әскерлеріне қарсы Гатлинг қаруын қолданған операторлар артиллерияға жете алмайтындықтан және көре алмайтын снайперлерден қауіпті болды. Гатлинг армияның мөлшерін азайту және осылайша жарақаттану мен аурудан болатын өлімдерді азайту және соғыстың бекер екенін көрсету үшін оны жасағанын жазды. АҚШ армиясы Гатлинг қаруларын бірнеше калибрде қабылдады, оның ішінде .42 калибрлі, .45 70, .50 калибрлі, 1 дюймдік және (M1893 және кейінгі) .30 армиялық, сондай-ақ M1900 қаруларын .30 03 және .30 06 түтіктеріне ауыстырды. .45 70 қаруы 1880 және 1890 жылдардағы кейбір АҚШ теңіз кемелеріне де орнатылды. Британ өндірушісі Джеймс Джордж Акклс, бұрын 1867-1886 жылдары Colt компаниясында жұмыс істеген, шамамен 1888 жылы жасалған Акклс автоматтарына белгілі бір өзгерістер енгізді. 1895 жылға қарай American Ordnance Company бұл қаруды Америкада өндіру және тарату құқығын алды. Ол 1895 жылдың желтоқсанында АҚШ теңіз күштерімен сынақтан өтті және бес бәсекелес қарудан тек осы қару ғана сынақты сәтті аяқтады, бірақ АҚШ күштері қабылдамаған көрінеді.

Америкадағы Азамат соғысы және Америка

Гатлинг қаруы алғаш рет АҚШ Азамат соғысы кезінде соғыс қимылдарында қолданылды. Одақтың он екі командирі жеке сатып алып, Вирджиния штатының Петербург қаласын қоршау кезінде (1864 жылдың маусымы – 1865 жылдың сәуірі) окоптарда пайдаланды. Тағы сегіз Гатлинг қаруы катерлерге орнатылды. Американдық армия бұл қаруды 1866 жылға дейін қабылдамады, ол кезде өндіруші компанияның сату өкілі оны жауынгерлік жағдайда көрсетті. 1863 жылдың 17 шілдесінде Гатлинг қарулары Нью-Йорктегі әскерге шақыруға қарсы наразылықтарды басу үшін қолданылды деген мәлімдеме бар. Пенсильвания Ұлттық гвардиясы Филадельфиядан екі қару алып, Питтсбургтегі ереуілшілерге қарсы пайдаланды. Гатлинг қарулары "Кіші Бигхорн шайқасында", сондай-ақ "Кастердің соңғы тұяғы" деп белгілі шайқаста қолданылмады, себебі генерал Джордж Армстронг Кастер өзінің негізгі күштерімен бірге Гатлинг қаруларын алып келуді жөн көрмеді. 1867 жылдың сәуір айында Аргентина армиясы үшін министр Доминго Ф. Сармиенто президент Бартоломе Митренің тапсырмасымен Гатлинг қаруын сатып алды. Перу теңіз флотының капитаны Луис Герман Астете 1879 жылдың желтоқсанында Перу-Чили Тынық мұхиты соғысы кезінде АҚШ-тан Перуға ондаған Гатлинг қаруларын алып келді. Гатлинг қаруларын Перу теңіз флоты мен армиясы қолданды, әсіресе Такна шайқасында (1880 жылдың мамыры) және Сан-Хуан шайқасында (1881 жылдың қаңтары) Чили армиясына қарсы. Коннектикут Ұлттық гвардиясының лейтенанты Артур Л. Говард Гатлинг қаруларын өндіретін компанияға қызығушылық танытып, 1885 жылы Луи Риельдің Солтүстік-Батыс көтерілісі кезінде Канада әскерімен метистер мен бірінші ұлт өкілдеріне қарсы қолдану үшін жеке Гатлинг қаруын Саскачеван округіне, Канадаға алып барды. 1907 жылы Никарагуа Намасике шайқасында Гатлинг қаруларын қолданды, олардың көп бөлігі американдық жалдамалы әскерлермен басқарылды. 1 қыркүйекте кеншілер тобы осы қарулардың біреуін тонап, Краддок Форк деп аталатын жерге шабуыл жасады. Қарсыласушы күштер пулеметпен жауап берді, бірақ үш сағаттық ауыр атыстан кейін олардың қаруы істен шықты. Кеншілер алға жылжып, қысқа уақытқа қорғаныс шебін бұзды, бірақ олар жотаның жоғары жағында орналасқан тағы бір пулемет ұясымен кері қайтарылды.

Африка және Азия

Гатлинг мылтығы ең табысты түрде еуропалық отаршылдық империяларды кеңейту үшін қолданылды, осы арқылы зулу, бедуин және махдист сияқты жаппай шабуылдар жасаған жергілікті жауынгерлер жеңіліске ұшырады. Британ армиясы Гатлинг мылтығын алғаш рет 1873-74 жылдардағы ағылшын-ашанти соғыстары кезінде, содан кейін 1879 жылғы ағылшын-зулу соғысының соңғы шайқастарында кеңінен қолданды. Корольдік теңіз күштері 1882 жылғы ағылшын-египет соғысында Гатлинг мылтығын пайдаланды. Нигерияның кейбір штаттары Гатлинг мылтығын импорттады. Олар 1879-1883 жылдардағы Калабари азамат соғысында қолданылды. Корея империясы бірнеше Гатлинг мылтығына ие болды. 1884 жылы алты дана импортталды, 1891 жылы он төрт мылтықтан тұратын батареясы болды, ал 1894 жылы армияның екі американдық жаттығудан өткен полкінде 40 Гатлинг мылтығы болды және олар үнемі жаттығулар жасады (дегенге сендірушілердің айтуынша, шу император Годжонға ұнаған). Олардың бір бөлігі Донгхак көтерілісі кезінде астанаға жақын жерлерді қорғау үшін орналастырылды, бірақ олардың жауынгерлік қимылдарға қатысқанына ешқандай дәлел жоқ.

Испан-Америкалық соғыс

Армияның қару-жарағы ішіндегі ішкі тартыстарға байланысты Гатлинг мылтықтарын АҚШ армиясы испан-американ соғысы кезінде қолданды. Colt's Arms Company компаниясы жасаған .30 Army калибрлі 1895 үлгісіндегі он ұңғылы Гатлинг мылтықтарынан тұратын төрт пулемет батареясы лейтенант Джон "Гатлинг мылтығы" Паркер басқаратын жеке бөлімшеге біріктірілді. Бұл бөлімше Сан-Хуан төбесіндегі шайқаста американдық күштердің шабуылын қолдап, өте тиімді болды. Гатлингтердің атуы испан қорғанысына қарсы үлкен жетістікке жеткізді. Сан-Хуан және Кеттл төбелеріне жасалған американдық шабуыл кезінде үш мылтық 8 жарым минут ішінде 18 000 .30 Army патронын (әр мылтықтан минутына 700-ден астам оқ) екі төбенің басындағы испан әскерлерінің позицияларына қарсы атып, қорқынышты қырғынға ұшырады. Осы керемет жетістікке қарамастан, Гатлингтің ауыр салмағы мен көлік құралының қиын жағдайда, әсіресе Кубада, жаяу әскерлерімен бірге жылдам қозғалуына кедерілді, себебі ондағы жолдар көбінесе джунглидегі жаяу жолдардан аспайтын еді. Осы кезде АҚШ теңіз жаяу әскерлеріне 6 мм Lee Navy патронын пайдаланатын, Куско Уэллс шайқасында испан жаяу әскерін жеңу үшін қолданылған M1895 Colt-Browning автоматтары берілді.

Филиппин-американ соғысы

Гатлинг мылтықтары АҚШ армиясы Филиппин-Америка соғысы кезінде қолданылды. Мұндай бір мысал – 1899 жылғы 11 қарашада Филиппиндегі Сан-Хасинто қаласында Филиппин Республикалық армиясының әскерлері мен американдық әскерлер арасында болған Сан-Хасинто шайқасы (1899) (lang es). Гатлингтің ауыр салмағы мен артиллериялық шассиі тегіс емес жерде американдық әскерлермен бірге жылжуына кедергі келтірді, әсіресе Филиппинде, қалалардың сыртында тығыз жапырақтармен жабылған ормандар мен тік тау жолдары болды.

Дамыту

Гатлинг қаруы жаңа кері соққылы немесе газды пайдаланатын қарулармен алмастырылғаннан кейін, сыртқы күшпен айналатын көп оқтық жүйелерді қолдану әдісі көптеген ондаған жылдар бойы қолданыстан шықты. Дегенмен, кейбір үлгілері соғыстар аралық кезеңде жасалды, бірақ олар тек прототиптер ретінде ғана сақталды немесе сирек қолданылды. Бұл идея Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін «Миниган» және М61 «Вулкан» қаруларының жасалуымен қайта жанданды. 20-шы ғасырдың соңынан бері Гатлинг қаруының басқа да түрлері жасалды, олардың ең ірісі – 30 мм GAU-8 «Авенджер» автокөліктік зеңбірегі, ол Fairchild Republic A-10 «Тандерболт II» ұшағында қолданылды.