Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жеке тұлғаға арналған қару
оқ атар қару
Gun for an individual
the projectile weapon
Оқ атар қару – жарылғыш зарядты пайдаланып, жеке тұлғамен оңай тасымалданатын және қолданылатын кез келген қару. Бұл термин әртүрлі елдерде заңды түрде нақтыланады (Құқықтық анықтамаларға қараңыз). Алғашқы оқ атар қарулар 10 ғасырда Қытайда пайда болды. Онда оқ-дәрі және оқтар салынған бамбук түтікшелері найзаларға бекітіліп, бір адаммен қолданылатын портативті отты найза жасалды. Кейіннен ол 1132 жылы Деан қамалында соққы беруші қару ретінде тиімді қолданылды. 13 ғасырда отты найзалардың түтіктері металл түтіктермен алмастырылып, металл түтікшелі қол қаруына айналдырылды. Бұл технология 14 ғасырда Еуразия бойынша біртіндеп тарады. Ескі оқ атар қаруларда көбінесе қара ұнтақ отын ретінде қолданылған, бірақ қазіргі заманғы оқ атар қаруларда түтінсіз ұнтақ немесе басқа отындар пайдаланылады. Көптеген қазіргі заманғы оқ атар қарулардың (тұйық ұңғылы мылтықтардан басқа) оқтардың ұшу тұрақтылығын арттыру үшін оқпандарды бұратын ойықтары бар. Қазіргі заманғы оқ атар қарулардың калибрі (яғни, оқпанның диаметрі) бойынша сипаттауға болады. Пистолеттер мен мылтықтар үшін бұл миллиметрлермен немесе дюймдермен (мысалы, 7,62 мм немесе 0,308 дюйм) көрсетіледі, ал мылтықтар үшін – калибрмен (мысалы, 12 калибр және 20 калибр). Олар қолданылатын механизм түрімен де сипатталады (мысалы, тұмсықтан зарядталатын, артқы жағынан зарядталатын, рычагты, инелі, поршенді, револьверлі, жартылай автоматты, толық автоматты және т.б.), сондай-ақ әдеттегі ұстау тәсілімен (яғни, қолда ұсталатын немесе механикалық түрде орнатылатын). Тағы да жіктеу оқпанның түріне (яғни, ойықты) және оқпанның ұзындығына (мысалы, 24 дюйм), оқ ату механизміне (мысалы, шыршалы, дөңгелекті, кремнийлі немесе перкуссиялық), конструкцияның негізгі мақсатына (мысалы, аңшылық мылтығы) немесе белгілі бір модификацияның қабылданған атауына (мысалы, Гатлинг мылтығы) сілтеме жасай алады. Оқ атар қаруды нысанаға алу үшін атушылар қол-көз үйлестігін пайдаланып, темір немесе оптикалық көзқарастарды қолданады. Пистолеттердің оқ тигізу қашықтығы әдетте 0,7 метрден аспайды, ал көптеген мылтықтар темір көзқарастарды пайдаланғанда немесе оптикалық көзқарастарды пайдаланғанда ұзақ қашықтықта дәлдікке ие. (Оқ атар қарудың оқтары олардың оқ тигізу қашықтығынан тыс жерде де қауіпті немесе өлімге әкелуі мүмкін; қауіпсіздік үшін ең аз қашықтық оқ тигізу қашықтығынан әлдеқайда үлкен). Арнайы жасалған снайперлік мылтықтар мен материалды жоюға арналған мылтықтар 100 метрден астам қашықтықта дәлдікке ие.
A firearm is any type of gun that uses an explosive charge and is designed to be readily carried and used by an individual. The term is legally defined further in different countries (see Legal definitions). The first firearms originated in 10th century China, when bamboo tubes containing gunpowder and pellet projectiles were mounted on spears to make the portable fire lance, operable by a single person, which was later used effectively as a shock weapon in the siege of De'an in 1132. In the 13th century, fire lance barrels were replaced with metal tubes and transformed into the metal barreled hand cannon. The technology gradually spread throughout Eurasia during the 14th century. Older firearms typically used black powder as a propellant, but modern firearms use smokeless powder or other propellants. Most modern firearms (with the notable exception of smoothbore shotguns) have rifled barrels to impart spin to the projectile for improved flight stability. Modern firearms can be described by their caliber (i. e. bore diameter). For pistols and rifles this is given in millimeters or inches (e. g. 7.62mm or .308 in. ), or in the case of shotguns by their gauge (e. g. 12 ga. and 20 ga.). They are also described by the type of action employed (e. g. muzzleloader, breechloader, lever, bolt, pump, revolver, semi automatic, fully automatic, etc. ), together with the usual means of deportment (i. e. hand held or mechanical mounting). Further classification may make reference to the type of barrel used (i. e. rifled) and to the barrel length (e. g. 24 inches), to the firing mechanism (e. g. matchlock, wheellock, flintlock, or percussion lock), to the design's primary intended use (e. g. hunting rifle), or to the commonly accepted name for a particular variation (e. g. Gatling gun). Shooters aim firearms at their targets with hand eye coordination, using either iron sights or optical sights. The accurate range of pistols generally does not exceed , while most rifles are accurate to using iron sights, or to longer ranges whilst using optical sights. (Firearm rounds may be dangerous or lethal well beyond their accurate range; the minimum distance for safety is much greater than the specified range for accuracy). Purpose built sniper rifles and anti materiel rifles are accurate to ranges of more than .
Түрлері
жалпы атыс қаруларының егжей-тегжейлі тізіміАтыс қару – химиялық отынның экзотермиялық жануынан (детонациядан) пайда болатын жоғары қысымды газдың күшті кеңеюімен ұшырылатын бір немесе бірнеше оқтар арқылы нысанаға зиян келтіретін, түтіктің ішіндегі қару. Бұрын қара ұнтақ, ал қазір түтінсіз ұнтақ қолданылады. Әлемдегі қару-жарақ өндірушілердің ішіндегі жетекшілер – Браунинг, Ремингтон, Колт, Ругер, Смит және Вессон, Савидж, Моссберг (АҚШ), Хеклер және Кох, SIG Sauer, Вальтер (Германия), ČZUB (Чехия), Глок, Steyr Arms (Австрия), FN Herstal (Бельгия), Beretta (Италия), Norinco (Қытай), Rostec және Калашников (Ресей). Бұрынғы ірі өндірушілерге Спрингфилд Армори (АҚШ), Корольдік шағын қару зауыты (Ұлыбритания), Маузер (Германия), Steyr Daimler Puch (Австрия) және Armscor аясындағы Rock Island Armory (Филиппин) кіреді. 2018 жылғы Small Arms Survey мәліметтері бойынша, әлемде бір миллиардтан астам атыс қаруы бар, оның 857 миллионы (шамамен 85 пайызы) азаматтардың қолында. АҚШ азаматтары жалпы санының 393 миллионымен (шамамен 46 пайызы) әлемдегі азаматтардағы атыс қаруының үлесіне ие. Бұл қарулардың ең кішкентай түрі болып табылады және көбінесе жеке қару ретінде, жасырын тасымалдауға немесе өзін-өзі қорғау үшін қосымша қару ретінде қолданылады. Қолғаптар екі негізгі түрге бөлінеді: пистолеттер, олардың түтігінің арт жағында бір ғана бекітілген оқ камерасы болады және көбінесе әртүрлі сыйымдылықтағы дүңгіршектерді пайдаланып зарядталады; револьверлер, олардың айналмалы цилиндрінде бірнеше оқ камерасы немесе «зарядтау тесігі» болады, әрқайсысы бір оқпен немесе зарядпен толтырылады; және деррингерлер, дәстүрлі пистолет немесе револьвер емес кез келген қолғап ретінде анықталады. Аталған қолғаптардың әртүрлі механизмдері немесе мақсаттары бар, мысалы, бір оқты, қолмен қайта зарядталатын, жартылай автоматты немесе автоматты пистолеттер; бір әрекетті, екі әрекетті немесе екі әрекетті/бір әрекетті револьверлер; және қалтаға салынатын пистолеттер мен «сенбілік арнайы» сияқты жасырын тасымалдауға арналған кішкентай, ықшам қолғаптар. Пистолеттердің мысалдары: Глок, Браунинг Хай Пауэр, М1911 пистолеті, Макаров пистолеті, Вальтер ПП, Люгер пистолеті, Маузер С96 және Беретта 92. Револьверлердің мысалдары: Colt Single Action Army, Smith & Wesson Model 10, Colt Official Police, Colt Python, New Nambu M60 және Mateba Autorevolver. Деррингерлердің мысалдары: Ремингтонның 95-ші үлгісі, FP 45 Liberator және COP .357 Derringer.
a more detailed list of common firearmsA firearm is a barreled ranged weapon that inflicts damage on targets by launching one or more projectiles driven by rapidly expanding high pressure gas produced by exothermic combustion (deflagration) of a chemical propellant, historically black powder, now smokeless powder. Among the world's arms manufacturers, the top firearms manufacturers are Browning, Remington, Colt, Ruger, Smith & Wesson, Savage, Mossberg (United States), Heckler & Koch, SIG Sauer, Walther (Germany), ČZUB (Czech Republic), Glock, Steyr Arms (Austria), FN Herstal (Belgium), Beretta (Italy), Norinco (China), Rostec, and Kalashnikov (Russia). Former top producers included the Springfield Armory (United States), the Royal Small Arms Factory (United Kingdom), Mauser (Germany), Steyr Daimler Puch (Austria), and Rock Island Armory under Armscor (Philippines). as of 2018 the Small Arms Survey reported that there were over one billion firearms distributed globally, of which 857 million (about 85 percent) were in civilian hands. U. S. civilians alone account for 393 million (about 46 percent) of the worldwide total of civilian held firearms. They are the smallest of all firearms, and are common as sidearms, concealed carry weapons, or as backup weapons for self defense. Handguns can be categorized into two broad types: pistols, which have a single fixed firing chamber machined into the rear of the barrel, and are often loaded using magazines of varying capacities; revolvers, which have a number of firing chambers or "charge holes" in a revolving cylinder, each one loaded with a single cartridge or charge; and derringers, broadly defined as any handgun that is not a traditional pistol nor a revolver. There are various types of the aforementioned handguns designed for different mechanisms or purposes, such as single shot, manual repeating, semi automatic, or automatic pistols; single action, double action, or double action/single action revolvers; and small, compact handguns for concealed carry such as pocket pistols and "Saturday night specials". Examples of pistols include the Glock, Browning Hi Power, M1911 pistol, Makarov pistol, Walther PP, Luger pistol, Mauser C96, and Beretta 92. Examples of revolvers include the Colt Single Action Army, Smith & Wesson Model 10, Colt Official Police, Colt Python, New Nambu M60, and Mateba Autorevolver. Examples of derringers include the Remington Model 95, FP 45 Liberator, and COP .357 Derringer.
Ұзын мылтық
Ұзын қару – айқын ұзын стволы бар кез келген атыс қаруы, әдетте (көптеген юрисдикцияларда ең аз ствол ұзындығына шектеулер бар; ең көп ствол ұзындығы көбінесе практикалық мәселе). Қол қаруларынан айырмашылығы, ұзын қарулар екі қолмен ұстап, атуға арналған, ал жақсы тұрақтылық үшін жамбасқа немесе иыққа сүйеніп ұсталады. Ресивер және триггерлік механизм ағаш, пластик, металл немесе композиттік материалдан жасалған жиекке орнатылады, оның алдыңғы тұтқасы, артқы тұтқасы және міндетті түрде емес (бірақ көбінесе) иыққа қоюға арналған бөліктері бар. Ренессанс дәуірінен бастап 19 ғасырдың ортасына дейінгі алғашқы ұзын қарулар, әдетте бір немесе бірнеше допты атып, калибрі мен ату механизміне байланысты мылтық немесе аркебус деп аталатын тегіс стволды атыс қарулары болды. 19 және 20 ғасырлардан бастап түрлі мақсаттар үшін ұзын қарулардың әртүрлі түрлері жасалды.
A long gun is any firearm with a notably long barrel, typically a length of (there are restrictions on minimum barrel length in many jurisdictions; maximum barrel length is usually a matter of practicality). Unlike a handgun, long guns are designed to be held and fired with both hands, while braced against either the hip or the shoulder for better stability. The receiver and trigger group is mounted into a stock made of wood, plastic, metal, or composite material, which has sections that form a foregrip, rear grip, and optionally (but typically) a shoulder mount called the butt. Early long arms, from the Renaissance up to the mid 19th century, were generally smoothbore firearms that fired one or more ball shot, called muskets or arquebus depending on caliber and firing mechanism. Since the 19th and 20th centuries, various types of long guns have been created for different purposes.
Қарулар
Мылтық – оқтың ішкі бетіне спираль тәрізді ойыстар (жіктер) салынған, атылған оқтарға гироскопиялық тұрақтандыру беретін ұзын қару. Мылтықтар – мылтықтың дамуынан пайда болған, әрбір атыспен ұзақ қашықтықта және жоғары дәлдікпен бір нүктеге тиеді. Осы себепті, сондай-ақ олардың кең таралғандығынан мылтықтар әскерилерде қызметтік мылтық ретінде, полиция қызметкерлерінде дәстүрлі біржақты мылтықтардың ұзақ қашықтықтағы баламасы ретінде, ал азаматтар аң аулау, ату спорты және өзін-өзі қорғау үшін өте танымал. Мылтықтың кең қолданылуы мен әмбебаптығына байланысты, қысқа ұңғылы мылтықтар мен карабиндердегідей оқ ату ұзындығының айырмашылығынан бастап, жартылай автоматты, автоматты және снайперлік мылтықтардағыдай мылтықтың функциясы мен мақсатына сәйкес жіктелуге дейін, иінтікті, рычагты және бөлінетін мылтықтардағыдай мылтықтың механизмдерінің айырмашылықтарына дейін көптеген мылтық түрлері бар. Әртүрлі типтегі мылтықтардың мысалдары: Генри мылтығы, Винчестер мылтығы, Ли-Энфилд, Gewehr 98, M1 Garand, MAS 36 мылтығы, AKM, Ruger 10/22, Heckler & Koch G3, Remington Model 700 және Heckler & Koch HK417.
A rifle is a long gun that has riflings (spiral grooves) machined into the bore (inner) surface of its barrel, imparting a gyroscopically stabilizing spin to the bullets that it fires. A descendant of the musket, rifles produce a single point of impact with each firing with a long range and high accuracy. For this reason, as well as for their ubiquity, rifles are very popular among militaries as service rifles, police as accurate long range alternatives to their traditional shotgun long guns, and civilians for hunting, shooting sports, and self defense. Many types of rifles exist owing to their wide adoption and versatility, ranging from mere barrel length differences as in short barreled rifles and carbines, to classifications per the rifle's function and purpose as in semi automatic rifles, automatic rifles and sniper rifles, to differences in the rifle's action as in bolt action, lever action, and break action rifles. Examples of rifles of various types include the Henry rifle, Winchester rifle, Lee–Enfield, Gewehr 98, M1 Garand, MAS 36 rifle, AKM, Ruger 10/22, Heckler & Koch G3, Remington Model 700, and Heckler & Koch HK417.
Қарулар
Мылтық – әрбір оқ атуда бірнеше оқ-дәріні атқылауға арналған, көбінесе тегіс ұңғылы (рифльдеусіз) бар ұзын қару. Оқ-дәрілердің диаметрі әдетте 2 мм (#9 құс оғы) мен 8.4 мм (#00 екі рет нөлдік) аралығында болады, ал оқтар ұшу кезінде таралып кететіндіктен, олардың тигізетін нүктелерінің шоғыры салыстырмалы түрде аз қашықтықта және дәлдікпен болады. Мылтықтар жеке қатты оқтарды (slugs) немесе арнайы (көбінесе "өлімге қауіпсіз") оқ-дәрілерді, мысалы, құммен толтырылған қаптарды немесе көзден жас шығару газын де атқылауға қабілетті, осылайша олар көтеріліс қаруы ретінде немесе есік бұзу үшін қолданылады. Мылтық оқ-дәрілері, түріне қарамастан, мылтық патрондарына (мылтықтар үшін арнайы жасалған патрондар) салынады, содан кейін мылтыққа салынып қолданылады; мұндай патрондар көбінесе бос болады және қолмен бірінен соң бірі салынады, бірақ кейбір мылтықтар дүкендерді (магазиндерді) қабылдайды. Мылтықтар мылтық сияқты көптеген қасиеттерді бөліседі, мысалы, екеуі де ертедегі ұзын қарулардың, мысалы, мушкеттің ұрпақтары болып табылады; екеуінің де иінді, рычагты, ашылатын, итеріп оқ салатын, жартылай автоматты және автоматты түрлері бар; және екеуі де әскерилер, полиция және азаматтар арасында көбінесе бірдей себептермен танымал. Дегенмен, мылтықтар мылтықтарға қарағанда жауынгерлік рөлдерде аз қолданылады, себебі олардың дәлдігі төмен және қазіргі заманғы соғыста тиімділігі шектеулі, сондықтан жауынгерлік мылтықтар көбінесе есік бұзу немесе жақын арадағы шайқас үшін ғана қолданылады және кейде M26 модульдік аксессуарлық мылтық жүйесі сияқты ұңғыға бекітілетін құрылғылармен шектеледі. Мылтықтар әлі де азаматтар арасында аң аулау, сазды тақтатасқа оқ ату және үйді қорғау үшін оқтардың таралуының қолайлылығына байланысты танымал. Екі ұңғылы мылтықтар – екі параллель ұңғылы бар (жанама немесе тік) ашылатын мылтықтар, оларға екі оқ бірден салынып, тез арада оқ атуға болады. Мылтықтардың мысалдары: Winchester Model 1897, Browning Auto 5, Ithaca 37, Remington Model 870, Mossberg 500, Benelli M4, Franchi SPAS 12, Atchisson AA 12 және Knight's Armament Company Masterkey.
A shotgun is a long gun that has a predominantly smoothbore barrel—meaning it lacks rifling—designed to fire a number of shot pellets in each discharge. These shot pellet sizes commonly range between 2 mm #9 birdshot and 8.4 mm #00 (double aught) buckshot, and produce a cluster of impact points with considerably less range and accuracy, since shot spreads during flight. Shotguns are also capable of firing single solid projectiles called slugs, or specialty (often "less lethal") munitions such as bean bags or tear gas to function as a riot gun or breaching rounds to function as a door breaching shotgun. Shotgun munitions, regardless of type, are packed into shotgun shells (cartridges designed specifically for shotguns) that are loaded into the shotgun for use; these shells are commonly loose and manually loaded one by one, though some shotguns accept magazines. Shotguns share many qualities with rifles, such as both being descendants of early long guns such as the musket; both having bolt action, lever action, break action, pump action, semi automatic, and automatic variants; and both being popular with militaries, police, and civilians for largely the same reasons. However, unlike rifles, shotguns are less favored in combat roles due to their low accuracy and limited effectiveness in modern warfare, with combat shotguns often only used for breaching or close quarters combat and sometimes limited to underbarrel attachments such as the M26 Modular Accessory Shotgun System. Shotguns are still popular with civilians for the suitability of their shot spread in hunting, clay pigeon shooting, and home defense. Double barreled shotguns are break action shotguns with two parallel barrels (horizontal side by side or vertical over under), allowing two single shots that can be loaded and fired in quick succession. Examples of shotguns include the Winchester Model 1897, Browning Auto 5, Ithaca 37, Remington Model 870, Mossberg 500, Benelli M4, Franchi SPAS 12, Atchisson AA 12, and Knight's Armament Company Masterkey.
Карбиндар
Карабин – әдетте мылтық болатын, ұзын қару, оның стволы бастапқы ұзындығынан қысқартылған немесе стандартты мылтықтардан кішірек, бірақ ұзын қару саналатын өлшемде болады. Мылтық пен карабин арасындағы айырмашылықтың шамасы әртүрлі болуы мүмкін. Мысалы, Heckler & Koch G36 стандартты мылтығының стволы 480 мм (18,9 дюйм), G36K карабин нұсқасының стволы 318 мм (12,5 дюйм), ал G36C ықшам нұсқасының стволы 228 мм (9,0 дюйм) құрайды. Кейбір карабиндер, мысалы аталған G36/G36K және G36C, немесе AK 74 және AKS 74U мылтықтарына қарағанда қайта жасалған. Дегенмен, M1 карабині сияқты кейбір карабиндер ешқандай қолданыстағы конструкцияның түрі емес және жеке қару моделі болып табылады. Карабиндер мылтықтарға өте ұқсас және көбінесе бірдей механизмдерге ие (бір рет ату, рычагтық, инелі, жартылай автоматты, автоматты және т.б.). Осы ұқсастық қарабиндерге «қысқа стволды мылтық» (SBR) деген қосымша атау берді, бірақ бұл жақын арада қолдану үшін қысқартылған стволды толық өлшемді мылтықты дәлірек сипаттайды. Карабиннің кіші өлшемі салмағын азайтып, маневрлеуді жақсартады, оларды жақын арадағы шайқасқа және тар кеңістікте сақтауға ыңғайлы етеді. Сондықтан, олар арнайы күштер мен полицияның тактикалық бөлімшелерінде, әсіресе 1990 жылдардың соңынан бері, автоматтармен қатар кеңінен қолданылады, себебі карабиндер автоматтарға қарағанда жақсы таныс және тоқтату күші жоғары. Олар сондай-ақ, жауынгерлік міндеттерді орындайтын, бірақ толық өлшемді мылтық олардың негізгі қызметіне кедеріл келтіретін әскери қызметкерлердің (логистикалық қызметкерлер, әуе десанттық күштер, әскери инженерлер, офицерлер және т.б.) арасында да танымал. Бірақ мыңжылдық басынан бері кейбір міндеттерде оларды жеке қорғану қарулары алмастырды. Карабиндер сонымен қатар, әскери және полиция қызметкерлеріне ұқсас өлшем, орын және қуат мәселелері бар азаматтық қару иелерінің арасында да кең таралған. Карабиндердің мысалдары: Winchester Model 1892, Rifle No. 5 Mk I, SKS, M1 карабині, Ruger Mini 14, M4 карабині және Kel Tec SUB 2000.
A carbine is a long gun, usually a rifle, that has had its barrel shortened from its original length or is of a certain size smaller than standard rifles, but is still large enough to be considered a long gun. How considerable the difference is between a rifle and a carbine varies; for example, the standard Heckler & Koch G36's barrel has a length of 480 mm (18.9 in), the G36K carbine variant's barrel is 318 mm (12.5 in), and the G36C compact variant's barrel is 228 mm (9.0 in). Some carbines are also redesigned compared to their rifle counterparts, such as the aforementioned G36/G36K and G36C, or the AK 74 and AKS 74U. However, some carbines, such as the M1 carbine, are not a variant of any existing design and are their own firearm model. Carbines are regardless very similar to rifles and often have the same actions (single shot, lever action, bolt action, semi automatic, automatic, etc.). This similarity has given carbines the alternate name of short barreled rifle (SBR), though this more accurately describes a full size rifle with a shortened carbine style barrel for close quarters use. The small size of a carbine provides lower weight and better maneuverability, making them ideal for close quarters combat and storage in compact areas. This makes them popular firearms among special forces and police tactical units alongside submachine guns, considerably so since the late 1990s due to the familiarity and better stopping power of carbines compared to submachine guns. They are also popular with (and were originally mostly intended for) military personnel in roles that are expected to engage in combat, but where a full size rifle would be an impediment to the primary duties of that soldier (logistical personnel, airborne forces, military engineers, officers, etc. ), though since the turn of the millennium these have been superseded to a degree in some roles by personal defense weapons. Carbines are also common among civilian firearm owners who have size, space, and power concerns similar to military and police users. Examples of carbines include the Winchester Model 1892, Rifle No. 5 Mk I, SKS, M1 carbine, Ruger Mini 14, M4 carbine, and Kel Tec SUB 2000.
Шабуыл мылтықтары
Шабуылдық мылтық – бұл аралық патронға (мысалы, 5.56×45 мм НАТО, 7.62×39 мм, 5.45×39 мм және .300 AAC Blackout) зарядталатын, таңдамалы атыс режиміне ие және ажыратылатын дүңгіршекпен жабдықталған мылтық. Шабуылдық мылтықтар, әдетте, ұрыс мылтықтары сияқты толық көлемді мылтықтардан кіші болады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік Германияда жасалған StG 44 мылтығынан бастау алған шабуылдық мылтықтар, олардың әмбебап қолданылуының арқасында әскерилер мен басқа да қарулы топтардың арасында кең таралды және 20 ғасырдың ортасынан бері стандартты әскери қызметке берілетін мылтықтардың көп бөлігін құрап келеді. Шабуылдық мылтықтың түрлі конфигурациялары бар, мысалы, «буллпап» түрі, онда ату тұтқасы замканың алдында, артқы жағында емес орналасқан. Шабуылдық мылтықтарға кеңестік және ресейлік Калашников мылтықтары (мысалы, AK-47, AKM және AK-74), сондай-ақ американдық M4 карабині мен M16 мылтығы жатады.
An assault rifle is commonly defined as a selective fire rifle chambered in an intermediate cartridge (such as 5.56×45mm NATO, 7.62×39mm, 5.45×39mm, and .300 AAC Blackout) and fed with a detachable magazine. Assault rifles are also usually smaller than full sized rifles such as battle rifles. Originating with the StG 44 produced by Nazi Germany during World War II, assault rifles have since become extremely popular among militaries and other armed groups due to their universal versatility, and they have made up the vast majority of standard issue military service rifles since the mid 20th century. Various configurations of assault rifle exist, such as the bullpup, in which the firing grip is located in front of the breech instead of behind it. Examples of assault rifles include the Kalashnikov rifles of Soviet and Russian origin (such as the AK 47, AKM, and AK 74), as well as the American M4 carbine and M16 rifle.
Жауынгерлік мылтық
Жауынгерлік мылтық – бұл жартылай автоматты немесе таңдамалы ату режимінде жұмыс істейтін, шабуыл мылтығынан ірі немесе ұзын, сондай-ақ "толық қуатты" патронға (мысалы, 7.62x51мм НАТО, 7.92x57мм Маузер, 7.62x54ммР) арналған мылтық. Бұл термин М1 Гарранд сияқты осы типтегі ескі, толық қуатты мылтықтарды Heckler & Koch HK33 сияқты аралық патрондарды қолданатын жаңа шабуыл мылтықтарынан ажырату мақсатымен пайда болды, бірақ кейде FN SCAR сияқты қазіргі заманғы ұқсас мылтықтарды сипаттау үшін де қолданылады. Жауынгерлік мылтықтар мен шабуыл мылтықтарының мақсаты бірдей – екеуі де көбінесе жаяу әскерімен ұқсас міндеттер үшін қолданылады. Дегенмен, кейбіреулер кері соққысы күштірек болғанына қарамастан, жауынгерлік мылтықтың қуатты патроны үшін оны артық көреді. Кейбір белгілі мергендік мылтықтары, мысалы Mk 14 Enhanced Battle Rifle және АҚШ Теңіз корпусының белгілі мергендік мылтығы, жауынгерлік мылтықтар негізінде жасалған, олар M14 мылтығының күрт өзгертілген және жаңартылған түрлері болып табылады. Жауынгерлік мылтықтарға FG 42, Gewehr 43, FN FAL, Howa Type 64 және Desert Tech MDR мысалдары жатады.
A battle rifle is commonly defined as a semi automatic or selective fire rifle that is larger or longer than an assault rifle and is chambered in a "full power" cartridge (e. g. 7.62x51mm NATO, 7.92x57mm Mauser, 7.62x54mmR). The term originated as a retronym to differentiate older full powered rifles of these configurations like the M1 Garand, from newer assault rifles using intermediate cartridges like the Heckler & Koch HK33, but it is sometimes used to describe similar modern rifles such as the FN SCAR. Battle rifles serve similar purposes as assault rifles, as they both are usually employed by ground infantry for essentially the same purposes. However, some prefer battle rifles for their more powerful cartridge, despite the added recoil. Some designated marksman rifles are configured from battle rifles, such as the Mk 14 Enhanced Battle Rifle and United States Marine Corps Designated Marksman Rifle, both essentially heavily modified and modernized variants of the M14 rifle. Examples of rifles considered to be battle rifles include the FG 42, Gewehr 43, FN FAL, Howa Type 64, and Desert Tech MDR.
Снайперлік мылтық
Снайперлік мылтық – кең таралған анықтама бойынша, жоғары қуатты, дәлдікке ерекше назар салынған мылтық, көбінесе бұрандалы немесе жартылай автоматты болып келеді. Оның тиімді ату қашықтығы стандартты мылтықтан әлдеқайда артық. Кез келген мылтық, егер ол снайперлік конфигурацияда жасалса (әдетте телескоптық көзқарастырғыш және екіаяқты тұғырмен жабдықталған), снайперлік мылтық деп есептелуі мүмкін. Алайда, снайперлік мылтықтардың көпшілігі нақты мақсатта жасалған немесе қолданыстағы мылтықтардың снайперлік мылтық ретінде жұмыс істеу үшін өзгертілген түрлері болып табылады. Мысалы, 97-ші үлгідегі снайперлік мылтық – негізінен 38-ші үлгідегі стандартты мылтық, бірақ жеңілдетілген және телескоптық көзқарастырғышпен жабдықталған. Осымен байланысты дамыған түрлері: қарсы материалдық мылтықтар – жаудың көлік құралдары, жабдықтары немесе техникасы сияқты материалдық құралдарын жоюға арналған, үлкен калибрлі мылтықтар; танкке қарсы мылтықтар – ертедегі брондалған техникамен күресу үшін жасалған қарсы материалдық мылтықтар, бірақ қазіргі таңда көлік құралдарының бронясы жетілгендіктен көбінесе қолданылмайды; барлау мылтықтары – қысқа, жеңіл, тасымалдауға ыңғайлы снайперлік мылтықтардың кең классы; және белгіленген мерген мылтықтары – жартылай автоматты, жоғары дәлдікті мылтықтар, әдетте аралық немесе толық қуатты оқтармен жабдықталған, снайперлік және стандартты мылтықтар арасындағы қашықтық алшақтығын толтырады және взводтардағы белгіленген мергендер үшін арналған. Снайперлік және барлау мылтықтарының мысалдары: M40 мылтығы, Heckler & Koch PSG1, Walther WA 2000, Accuracy International AWM, M24 Sniper Weapon System, Steyr Scout, Sako TRG және CheyTac Intervention. Қарсы материалдық және танкке қарсы мылтықтардың мысалдары: Mauser Tankgewehr M1918, Boys танкке қарсы мылтығы, PTRS 41, Barrett M82, Gepárd қарсы материалдық мылтығы және McMillan TAC 50. Белгіленген мерген мылтықтарының мысалдары: SVD, SR 25, Dragunov SVU, Marine Scout Sniper Rifle, Mk 14 Enhanced Battle Rifle және M110 жартылай автоматты снайперлік жүйесі.
A sniper rifle is, per widespread definition, a high powered precision rifle, often bolt action or semi automatic, with an effective range farther than that of a standard rifle. Though any rifle in a sniper configuration (usually with a telescopic sight and bipod) can be considered a sniper rifle, most sniper rifles are purpose built for their applications, or are variants of existing rifles that have been modified to function as sniper rifles, such as the Type 97 sniper rifle, which was essentially a standard Type 38 rifle that was modified to be lighter and come with a telescopic sight. Related developments are anti materiel rifles, high caliber rifles designed to destroy enemy materiel such as vehicles, supplies, or hardware; anti tank rifles, anti materiel rifles that were designed specifically to combat early armoured fighting vehicles, but are now largely obsolete due to advances in vehicle armour; scout rifles, a broad class of rifles generally summed up as short, lightweight, portable sniper rifles; and designated marksman rifles, semi automatic high precision rifles, usually chambered in intermediate or full power cartridges, that fill the range gap between sniper rifles and regular rifles and are designed for designated marksmen in squads. Examples of sniper and scout rifles include the M40 rifle, Heckler & Koch PSG1, Walther WA 2000, Accuracy International AWM, M24 Sniper Weapon System, Steyr Scout, Sako TRG, and CheyTac Intervention. Examples of anti materiel and anti tank rifles include the Mauser Tankgewehr M1918, Boys anti tank rifle, PTRS 41, Barrett M82, Gepárd anti materiel rifle, and McMillan TAC 50. Examples of designated marksman rifles include the SVD, SR 25, Dragunov SVU, Marine Scout Sniper Rifle, Mk 14 Enhanced Battle Rifle, and M110 Semi Automatic Sniper System.
Автоматты мылтық
Автоматты мылтық – доңғалақты механизмі бар және автоматты түрде оқ атуға қабілетті мылтық. Оларға көбінесе шабуылдық және ұрыс мылтықтары жатады, бірақ олар өнертабысы кезінде жаяу әскерге берілетін бұрандалы және жартылай автоматты мылтықтардан өзгеше, автоматты оқ атуға қабілетті жеке категория ретінде пайда болды. Әдетте, олардың доңғалақ сыйымдылығы пулеметтерге қарағанда кіші болады; мысалы, француздық Chauchat мылтығында 20 оқтық доңғалақ болса, француз армиясының сол кездегі стандартты пулеметі – Hotchkiss Mle 1914, 250 оқтық оқ-дәрі белдеуімен жұмыс істеді. Автоматты мылтықтар кейде жеке категория ретінде қарастырылса да, кейде олар олардың өнертабысынан кейін пайда болған басқа да атыс қаруларының түрлері, әдетте жеңіл пулеметтер ретінде қарастырылады. Автоматты мылтықтарды кейде пулеметтермен шатастырады немесе керісінше, сондай-ақ заңмен олардың анықтамасы беріледі; АҚШ-тың Ұлттық қару туралы заңы мен Атыс қаруын иеленушілерді қорғау туралы заңы АҚШ Кодексінің 26-тауышында, Е-тауышында, 53-тарауда, Б-тарауда, 1-бөлімде, § 5845-те «бір триггерді бір рет басқанда қолмен қайта зарядтаусыз автоматты түрде бір оқтан артық атуға қабілетті кез келген атыс қару» деп анықтайды. Сондықтан «пулемет» термині американдық азаматтық тілінде «автоматты қару» терминімен көбінесе синоним болып табылады және барлық автоматты атыс қаруларын қамтиды. Көптеген елдерде автоматты мылтықтар, жалпы автоматты атыс қарулары азаматтық сатып алуға тыйым салынған немесе кем дегенде қатаң шектеулерге ие; мысалы, АҚШ-та көптеген автоматты мылтықтар белгілі бір лицензияларды талап ететін және қатаң реттелетін ІІ санатына жатады. Автоматты мылтықтардың мысалдары: Cei Rigotti, Lewis gun, Fedorov Avtomat және M1918 Browning автоматты мылтығы.
An automatic rifle is a magazine fed rifle that is capable of automatic fire. They include most assault rifles and battle rifles, but originated as their own category of rifles capable of automatic fire, as opposed to the bolt action and semi automatic rifles commonly issued to infantry at the time of their invention. They usually have smaller magazine capacities than machine guns; the French Chauchat had a 20 round box magazine, while the Hotchkiss Mle 1914 machine gun, the French Army's standard machine gun at the time, was fed by a 250 round ammunition belt. Though automatic rifles are sometimes considered to be their own category, they are also occasionally considered to be other types of firearms that postdated their invention, usually as light machine guns. Automatic rifles are sometimes confused with machine guns or vice versa, or are defined as such by law; the National Firearms Act and Firearm Owners Protection Act define a "machine gun" in United States Code Title 26, Subtitle E, Chapter 53, Subchapter B, Part 1, § 5845 as " any firearm which shoots automatically more than one shot, without manual reloading, by a single function of the trigger". "Machine gun" is therefore largely synonymous with "automatic weapon" in American civilian parlance, covering all automatic firearms. In most jurisdictions, automatic rifles, as well as automatic firearms in general, are prohibited from civilian purchase or are at least heavily restricted; in the U. S. for instance, most automatic rifles are Title II weapons that require certain licenses and are greatly regulated. Examples of automatic rifles include the Cei Rigotti, Lewis gun, Fedorov Avtomat, and M1918 Browning Automatic Rifle.
Автоматтар
Пулемет – бұл толық автоматты қару, ол орташа немесе толық қуатты патронмен зарядталатын, стандартты мылтықтың жартылай автоматты немесе кезекпен атуынан айырмашылығы, үздіксіз автоматты тікелей атыс беруге арналған. Олар көбінесе лентамен тамақтандырылатын қарулар ретінде танымал, бірақ көптеген пулеметтер қорап, барабан, таба немесе бункерлі дүңгіршектермен де тамақтанады. Олар әдетте жоғары ату жылдамдығына және үлкен оқ-дәрі сыйымдылығына ие, көбінесе жаяу әскердің шабуылын қолдау немесе жаудың шабуылынан қорғану үшін басу атысын жүргізу үшін қолданылады. Олардың әмбебаптығы мен атыс қуатының арқасында олар әскери көліктер мен әскери ұшақтарға негізгі немесе қосымша қару ретінде орнатылады. Көптеген пулеметтер жеке қызмет етеді және оларды бір солдат пайдалана алады, бірақ кейбіреулеріне арнайы экипаж қажет, әдетте екіден алтыға дейін солдат, пулеметтің жұмыс принципіне және экипаж мүшелерінің міндеттеріне (оқ-дәрі тасушылар, нысананы анықтаушылар және т.б.) байланысты. Пулеметтерді үш санатқа бөлуге болады: жеңіл пулеметтер, әдетте дүңгіршекпен жабдықталған орташа калибрлі, жеке қызмет ететін пулеметтер; орташа пулеметтер, лентамен тамақтанатын, толық қуатты калибрлі және белгілі бір салмақты пулеметтер, оларды жеке қолдануға болады, бірақ экипажбен жұмыс істегенде тиімдірек; және ауыр пулеметтер, тасымалдауға тым үлкен және ауыр пулеметтер, сондықтан олар тіреу құрылғысына немесе әскери көлікке орнатылады және оларды пайдалану үшін экипаж қажет. Жалпы мақсаттағы пулеметтер осы санаттарды бір икемді платформада біріктіреді, көбінесе жеңіл немесе орташа пулемет ретінде жақсырақ, бірақ ауыр пулемет ретінде де жақсы жұмыс істейді. Бұл ұғымға жақын – взводтық автоматтық қару, портативті жеңіл пулемет немесе тіпті модификацияланған мылтық, ол взводқа жылдам тікелей атыспен қамтамасыз ету үшін жасалған және қолданылады. Пулеметтердің мысалдары: Максим пулеметі, М2 Браунинг, Bren жеңіл пулеметі, МГ 42, ПК пулеметі, FN MAG, М249 жеңіл пулеметі, РПК, IWI Negev және М134 Minigun.
A machine gun is a fully automatic firearm, chambered in intermediate or full power rifle cartridges, designed to provide sustained automatic direct fire as opposed to the semi automatic or burst fire of standard rifles. They are commonly associated with being belt fed, though many machine guns are also fed by box, drum, pan, or hopper magazines. They generally have a high rate of fire and a large ammunition capacity, and are often used for suppressive fire to support infantry advances or defend positions from enemy assaults. Owing to their versatility and firepower, they are also commonly installed on military vehicles and military aircraft, either as main or ancillary weapons. Many machine guns are individual served and can be operated by a single soldier, though some are crew served weapons that require a dedicated crew of soldiers to operate, usually between two and six soldiers depending on the machine gun's operation and the crew members' roles (ammunition bearers, spotters, etc.). Machine guns can be divided into three categories: light machine guns, individual served machine guns of an intermediate cartridge that are usually magazine fed; medium machine guns, belt fed machine guns of a full power caliber and a certain weight that can be operated by an individual but tend to work best with a crew; and heavy machine guns, machine guns that are too large and heavy to be carried and are thus mounted to something (like a tripod or military vehicle), and require a crew to operate. A general purpose machine gun combines these categories under a single flexible machine gun platform, often one that is most suitable as a light or medium machine gun but fares well as a heavy machine gun. A closely related concept is the squad automatic weapon, a portable light machine gun or even a modified rifle that is designed and fielded to provide a squad with rapid direct fire. Examples of machine guns include the Maxim gun, M2 Browning, Bren light machine gun, MG 42, PK machine gun, FN MAG, M249 light machine gun, RPK, IWI Negev, and M134 Minigun.
Автоматты мылтықтар
Субмашиналық тапанша – шағын калибрлі қол тапаншасының патрондарымен (мысалы, 9×19 мм Parabellum, .45 ACP, .22 Long Rifle және .40 S&W) жұмыс істейтін, дүрыл қоймасымен жабдықталған карабин. Олардың шағын калибрлі болуына байланысты оларды автоматтар деп санамайды, сондықтан оларды нағыз автоматтардан ажырату үшін «суб» префиксі қолданылады. Субмашиналық тапаншалар көбінесе жоғары ату жылдамдығымен, автоматты ату мүмкіндігімен және төмен кері соққысымен байланысты, бірақ көптеген субмашиналық тапаншалар олардан әртүрлі жолдармен ерекшеленеді, мысалы, ату жылдамдығы салыстырмалы түрде төмен болуы немесе таңдамалы ату арқылы бірнеше оқ ату және жартылай автоматты режимдерге ие болуы мүмкін. Көптеген субмашиналық тапаншалар карабиндер мен қысқа ұңғылы мылтықтардың мөлшерінде болады және ұқсас конструкцияларды қолданады. Олардың көптеген түрлері жақын қашықтықта қолдану үшін немесе көлік құралдары мен қораптарда оңай сақтау үшін мүмкіндігінше аз орын алуға арналған. Кейбір субмашиналық тапаншалар пісталеттерге ұқсас, тіпті олардың мөлшеріне дейін, сондықтан оларды кейде автоматты пісталеттер деп жіктеуге болады, тіпті олар нағыз қол тапаншасы болмаса да (яғни, пайдалану үшін екі қолды қажет ететіндей етіп жасалған). Субмашиналық тапаншалар жақын арадағы шайқас үшін өте қолайлы және оларды көптеп өндіру арзан. Олар 20-шы ғасырдың көп бөлігінде әскери қызметте кеңінен қолданылды, бірақ содан бері көптеген жауынгерлік рөлдерде мылтықтар, карабиндер және жеке қорғаныс қаруларымен ығыстырылды, себебі олардың тиімді ату қашықтығы төмен және 20-шы ғасырдың соңынан бері жасалған көптеген бронежилеттерге тигізетін зияны аз. Дегенмен, олар арнайы күштер мен полиция қызметкерлері арасында жақын қашықтықтағы тиімділігі және нысананы тесіп өту қаупінің төмендігі үшін танымал. Субмашиналық тапаншалардың мысалдары: MP 18, MP 40, Томпсон субмашиналық тапаншасы, M3 субмашиналық тапаншасы, Uzi, Heckler & Koch MP5, Spectre M4, Steyr TMP, Heckler & Koch UMP, PP 2000, KRISS Vector және SIG MPX.
A submachine gun is a magazine fed carbine chambered in a small caliber handgun cartridge (such as 9×19mm Parabellum, .45 ACP, .22 Long Rifle, and .40 S&W). They cannot be considered machine guns due to their small caliber, hence the prefix "sub " to differentiate them from proper machine guns. Submachine guns are commonly associated with high rates of fire, automatic fire capabilities, and low recoil, though many submachine guns differentiate from this in various ways, such as having fairly low rates of fire or including burst and semi automatic modes available through selective fire. Most submachine guns are the size of carbines and short barreled rifles, and use similar configurations. Many are designed to take as little space as possible for use in close quarters or for easy storage in vehicles and cases. Some submachine guns are designed and configured similar to pistols even down to size, and are thus occasionally classed as machine pistols, even if they are not actually a handgun (i. e. designed to require two hands to use). Submachine guns are considered ideal for close quarters combat and are cheap to mass produce. They were very common in military service through much of the 20th century, but have since been superseded in most combat roles by rifles, carbines, and personal defense weapons due to their low effective range and poor penetration against most body armor developed since the late 20th century. However, they remain popular among special forces and police for their effectiveness in close quarters and low likelihood to overpenetrate targets. Examples of submachine guns include the MP 18, MP 40, Thompson submachine gun, M3 submachine gun, Uzi, Heckler & Koch MP5, Spectre M4, Steyr TMP, Heckler & Koch UMP, PP 2000, KRISS Vector, and SIG MPX.
Жеке қорғаныс қарулары
Жеке қорғаныс қаруы – ең қарапайым түсіндірмесі бойынша, доңғалақтың баллистикалық сипаттамалары мылтық оқтарына ұқсас (бірақ олардың бір түрі емес) оқтарды атқылайтын автомат. Мұндай оқтар көбінесе «аралық» деп аталады. Осылайша, ол автоматтардың жоғары ату жылдамдығын, сенімді төмен серпілісін және жеңіл, ықшам маневрлігін мылтықтың әмбебаптығымен, тегілу қабілетімен және тиімді қашықтығымен үйлестіреді, оларды автоматтар мен карабиндердің аралық нұсқасына айналдырады. Жеке қорғаныс қарулары жоғары калибрлі қарумен жабдықталмаған тыл және «екінші бағыт» қызметкерлерін (көлік және қару экипаждары, инженерлер, логистикалық персонал және т.б.) қамтамасыз ету үшін жасалған. Олардың мақсаты – төмен қуатты автоматтар мен тапаншалармен тиімді жеңіле алмайтын шабуылшылар мен тыңшыларға қарсы тиімді өзін-өзі қорғану құралын ұсыну. Көбінесе, бұл қызметкерлерге рұхсат етілген жалғыз қару болып табылады (оларға мылтық немесе карабин берілсе де, олардың күнделікті міндеттерінде қажетсіз салмақ болар еді, себебі жаулық қаупі сирек кездеседі, сондықтан мұндай қару беру шартты). Аталғандай, жеке қорғаныс қарулары осы қызметкерлерге жаулардан өзін тиімді қорғауға және шабуылдарды қайтаруға немесе көмек келгенше тойтаруға мүмкіндік береді. Олар автоматты қарулар болғандықтан (азаматтарға сатып алуға көбінесе тыйым салынған) азаматтық өзін-өзі қорғануға арналмаған, бірақ азаматтық нарықта жартылай автоматты PDW-лер де бар, бірақ көбінесе олардың ұңғысы ұзын болады. Жеке қорғаныс қаруларының мысалдары: FN P90, Heckler & Koch MP7, AAC Honey Badger және ST Kinetics CPW.
A personal defense weapon is, in simplest terms, a submachine gun that is designed to fire ammunition with ballistic performance that is similar to (but not actually a type of) rifle cartridges, often called "sub intermediate" cartridges. In this way, it combines the high automatic rate of fire, reliable low recoil, and lightweight compact maneuverability of submachine guns with the versatility, penetration, and effective range of rifles, effectively making them an "in between" of submachine guns and carbines. Personal defense weapons were developed to provide rear and "second line" personnel not otherwise armed with high caliber firearms (vehicle and weapon crews, engineers, logistical personnel, etc.) with a method of effective self defense against skirmishers and infiltrators who cannot effectively be defeated by low powered submachine guns and handguns, often the only firearms suitable for those personnel (while they could be issued rifles or carbines, those would become unnecessary burdens in their normal duties, during which the likelihood of hostility is fairly rare regardless, making their issuance questionable). Thus, per their name, personal defense weapons allow these personnel to effectively defend themselves from enemies and repel attacks themselves or at least until support can arrive. They are not intended for civilian self defense due to their nature as automatic firearms (which are usually prohibited from civilian purchase), though some semi automatic PDWs exist for the civilian market, albeit often with longer barrels. Examples of personal defense weapons include the FN P90, Heckler & Koch MP7, AAC Honey Badger, and ST Kinetics CPW.
Іс-қимыл
Қарулардың түрлерінен басқа, олар "әрекеті" бойынша да жіктеледі, ол олардың оқтандыру, ату және оқты босату циклын сипаттайды.
Types aside, firearms are also categorized by their "action", which describes their loading, firing, and unloading cycle.
Қолданбалық
Қолмен орындалатын немесе қолмен басқарылатын қару – пайдаланушы бір-бірлеп оқтарды жүктеумен және әдетте атумен жүзеге асыратын, автоматты түрде емес, кез келген қару түрі. Қолмен басқарылатын қаруларды екі негізгі санатқа бөлуге болады: бір рет атылатын қарулар, олардың ұңғысын сыртқы механизм немесе бірнеше қадам арқылы қайта зарядтағанға дейін бір рет ғана атуға болады; және ұңғысынан бірнеше рет атуға болатын, бірақ әрбір оқ атып шығарғаннан кейін немесе оқ жануынан кейін қайтадан оқ жүктеу немесе дайындау қажет болатын қарулар, ал қарудың механизмі келесі оқ ату аралығында ішкі механизм арқылы қайта зарядталуы немесе дайындалуы керек. Қолмен орындалатын механизмдердің түрлері: иінтірекпен, доңғалақты және иірмекпен басқарылатын қарулар.
Manual action or manual operation is essentially any type of firearm action that is loaded, and usually also fired, one cartridge at a time by the user, rather than automatically. Manual action firearms can be divided into two basic categories: single shot firearms that can only be fired once per barrel before it must be reloaded or charged via an external mechanism or series of steps; and repeating firearms that can be fired multiple times per barrel, but can only be fired once with each subsequent pull of the trigger or ignite, and the firearm's action must be reloaded or charged via an internal mechanism between trigger pulls. Types of manual actions include lever action, bolt action, and pump action.
Леверлік әрекет
Леверлік әрекет – қайталамалы әрекет, ол триггер сақшысының айналасында орналасқан ("левер") иілгіш тұтқаны (көбінесе оны құрамына кіріктіреді) пайдалану арқылы жұмыс істейді. Тұтқа төмен тартылып, содан кейін жоғары көтеріледі, бұл ішкі байланыстар арқылы құлпынайды жылжытып, оқ ату механизмін керіп, ескі патронды шығарып, жаңасын зарядтайды.
Lever action is a repeating action that is operated by using a cocking handle (the "lever") located around the trigger guard area (often incorporating it) that is pulled down then back up to move the bolt via internal linkages and cock the firing pin mechanism, expelling the old cartridge and loading a new one.
Бұранданың әрекеті
Болттық механизм – болт тұтқасы арқылы тікелей басқарылатын, қайталамалы (және сирек жағдайда, бір реттік) механизм. Болт қабылдағыштан ажыратылып, содан кейін оқтық ұясын ашу үшін артқа тартылады, оқ шығарылады, соққы механизмі керіліп, қауіпсіз тетікке орналасады; болт алға жылжығанда, егер оқ зарядталған болса, жаңа оқ дүңгіршектен итеріліп, ұңғыға түседі және оқтық ұясы қайтадан жабылады. Болттық механизмнің екі түрі бар: айналмалы болт, онда болтты айналдыру арқылы қабылдағышты ашу және жабу керек; және тікелей тартылатын болт, ол болтты айналдыруды қажет етпейді, болттық механизмді жеңілдетеді және оқ ату жылдамдығын арттырады.
Bolt action is a repeating (and rarely single shot) action that is operated by directly manipulating the bolt via a bolt handle. The bolt is unlocked from the receiver, then pulled back to open the breech, ejecting a cartridge, and cocking the striker and engaging it against the sear; when the bolt is returned to the forward position, a new cartridge, if loaded, is pushed out of the magazine and into the barrel chamber, and the breech is re locked. Two designs of bolt action exist: rotating bolt, where the bolt must be axially rotated to unlock and lock the receiver; and straight pull, which does not require the bolt to be rotated, simplifying the bolt action mechanism and allowing for a greater rate of fire.
Насос әрекеті
Pump action немесе slide action – бұл қайталанатын әрекет, ол қарудың алдыңғы бөлігіндегі жылжымалы қолды қорғауды ("насосты") артқа жылжыту (кейбір модельдерде алға қарай), пайдаланылған оқтарды шығарып, садақ немесе ұрушыны қайта дайындап, содан кейін қолды қорғауды алға жылжытып, жаңа оқтың патронын камераға салу арқылы іске асырылады. Ең көп қолданылатыны мылтықтар, бірақ pump action мылтықтары мен граната тастағыштар да бар.
Pump action or slide action is a repeating action that is operated by moving a sliding handguard (the "pump") on the gun's forestock rearward (frontward on some models), ejecting any spent cartridges and cocking the hammer or striker, then moving the handguard forward to load a new cartridge into the chamber. It is most common on shotguns, though pump action rifles and grenade launchers also exist.
Жартылай автоматты
Жартылай автоматты, өзін-өзі зарядтау немесе автоматты зарядтау – бір рет оқ атқаннан кейін, ату қаруын келесі оқ атуға дайындау үшін қажетті оқтау және тұтандыру процедураларын автоматты түрде орындайтын ату қаруының механизмі. Жартылай автоматты қарулар әрбір басқан сайын бір рет ғана оқ атып, келесі оқты ату үшін басқаны қайта басу қажет. Жартылай автоматты механизмдер мен режимдердің түрлеріне автоматты, кезекпен ату және таңдаулы режимдер жатады.
Semi automatic, self loading, or autoloading is a firearm action that, after a single discharge, automatically performs the feeding and ignition procedures necessary to prepare the firearm for a subsequent discharge. Semi automatic firearms only discharge once with each trigger actuation, and the trigger must be actuated again to fire another cartridge. Types of semi automatic actions and modes include automatic, burst, and selective.
Автоматты
Автоматтық – бұл атыс қаруының механизмі, жартылай автоматтық сияқты автоматты түрде қайта зарядталатын, бірақ оқпақ ұсталып тұрған кезде, оқпақ босатылғанға дейін немесе қарудегі оқтар біткенше осы процесті жалғастыра береді. Оқ атқанда босатылатын артық энергия жаңа оқтың камераға салынуына, содан кейін ұшқыш заттың тұтануына және оқпақтың праймерге соғылып, атылуына пайдаланылады. Автоматтық атыс қарулары қолданылатын циклдық принциптердің түріне қарай жіктеледі, мысалы, кері импульстік (қайта зарядтау үшін кері импульстің энергиясын пайдаланады), еріксіз кері соғу (кеңейіп жатқан газдың итерілуінен туындаған патрон корпусының энергиясын пайдаланады), алға қарай соғу (оқтың жануынан туындаған газ қысымын пайдаланып, құлпын ашады) немесе газды пайдалану (атылған оқтың қалдық корпусын шығарып, жаңа оқты жүктеу үшін жоғары қысымды газды пайдаланады).
Automatic is a firearm action that uses the same automated action cycling as semi automatic, but continues to do so for as long as the trigger is actuated, until the trigger is let go of or the firearm is depleted of available ammunition. The excess energy released from a discharged cartridge is used to load a new cartridge into the chamber, then igniting the propellant and discharging said new cartridge by delivering a hammer or striker impact on the primer. Automatic firearms are further defined by the type of cycling principles used, such as recoil operation (uses energy from the recoil to cycle the action), blowback (uses energy from the cartridge case as it is pushed by expanding gas), blow forward (use propellant gas pressure to open the breech), or gas operation (uses high pressure gas from a fired cartridge to dispose of the spent case and load a new cartridge).
Жарылу
Жарылыс – кейбір жартылай автоматты және автоматты қарулардың атыс режимі, ол автоматты атыс сияқты, алдын ала белгіленген сандағы оқтарды – әдетте екі немесе үш – атып шығарады. Қарудың түріне қарай, бір рет қопсытқышқа басқанда оқтардың толық жарылысы орын алуы мүмкін, немесе бүкіл ату барысында қопсытқышты ұстап тұру қажет, сонда қопсытқышты бір рет тарту бір оқты немесе толық емес жарылысты тудырады. Көптеген жарылыс мүмкіндігі бар қаруларда бұл режим жартылай автоматты және автоматты режимдерден кейін қосымша опция ретінде қарастырылады.
Burst is a fire mode of some semi automatic and automatic firearms that fires a predetermined amount of rounds—usually two or three—in the same manner as automatic fire. Depending on the firearm, a single trigger actuation may fire the full burst of rounds, or it must be depressed for the entire discharge, with a single pull of the trigger firing a single round or an incomplete burst. Most firearms with burst capabilities have it as a fire mode secondary to semi automatic and automatic.
Таңдаулы от
Селективті атыс немесе таңдамалы атыс – қарудың атыс режимін жартылай автоматты, қысқа сериялы немесе автоматты режимге өзгерту мүмкіндігі. Режимдер қарудың конструкциясына байланысты өзгеше болатын атыс режимін таңдау тетігі арқылы таңдалады. Қаруда селективті атыс режимдерінің болуы, нақты тактикалық міндеттерге қарай оқ-дәріні тиімді пайдалануға, яғни дәлдікке бағытталған немесе тоқтату атысына мүмкіндік береді. Селективті атыс көбінесе шабуылды мылтықтар мен автоматтарында кездеседі.
Selective fire or select fire is the capability of a firearm to have its fire mode adjusted between semi automatic, burst, or automatic. The modes are chosen by means of a fire mode selector, which varies depending on the weapon's design. The presence of selective fire modes on firearms allows more efficient use of ammunition for specific tactical needs, either precision aimed or suppressive fire. Selective fire is most commonly found on assault rifles and submachine guns.
Тарих
Алғашқы атыс қарулары 10 ғасырда Қытайда пайда болды, адам қолмен тасымалданатын оттық найза (жалынған оқ-дәріні атуға болатын бамбук немесе металл түтік) металл сынықтары, сынған фарфор немесе жебелер/садақтар сияқты снарядтармен біріктірілген кезде. Атыс қаруының ең ерте бейнесі – Сичуань провинциясындағы (Қытай) үңгірдегі мүсін. Мүсін 12 ғасырға жатады және жалызы мен оқ шығатын бомба пішіндес вазаны ұстаған адамды бейнелейді. Ең көне сақталған қару – 1288 жылы табылған қоладан жасалған қол пушкасы, ол қазіргі Аченг ауданында (Хэйлунцзян, Қытай) орналасқан және Юань Ши жазбаларында сол кездегі шайқастар туралы мәліметтер бар. Оқ қаруының ұңғысы диаметріне тең, ішінде оқ-дәріге арналған камера және тұтқаға арналған ойық бар. Оның ұзындығы бар, ал тұтқасы жоқ, ол ағаштан жасалған болуы керек. Арабтар мен мамлюктер 13 ғасырдың соңында атыс қаруына ие болды. Еуропалықтар 14 ғасырда қару қолданды. Кореялықтар 14 ғасырда қытайлардан атыс қаруын алды. Ирандықтар (бірінші Ақ Коюнлу және Сафавилер) және үндістер (бірінші Моғолдар) оларды 15 ғасырдан кешіктірмей Османлы түрктерінен алды. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы Нусантара архипелагының халқы 15 ғасырдың соңғы тоқсанында ұзақ аркебусты қолданды. Нусантара архипелагында оқ-дәріге негізделген қару жасау туралы білім 1293 жылы Яваға жасалған сәтсіз моңғол шапқынынан кейін белгілі болды, ал атыс қаруының алдындағысы – таяқ тапаншасы (бедил тобак) 1413 жылы Явада қолданылғаны туралы жазылған, бірақ «нағыз» атыс қаруын жасау туралы білім 15 ғасырдың ортасынан кейін пайда болды. Оны Батыс Азияның ислам елдері, ең алдымен арабтар әкелді. Оның нақты қай жылы енгізілгені белгісіз, бірақ ол 1460 жылдан бұрын болмауы мүмкін деп сенімді түрде айтуға болады. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы атыс қаруының технологиясы португалдықтардың Малакканы басып алғаннан кейін (1511 ж.) одан әрі жақсарды. 1513 жылдан бастап неміс-богемиялық қару жасау дәстүрі түрік қару жасау дәстүрімен бірікті. Бұл Индо-португалдық локтар дәстүрінің пайда болуына әкелді. Үнді қолөнершілері дизайнын өзгертті, нысана алғанда иыққа емес, жаққа тірелетін өте қысқа, дерлік пистолет сияқты қолсап енгізді. Олар сондай-ақ калибрін азайтып, қаруды жеңілдетіп, теңгерімді етті. Бұл кемеде және өзен кемелерінде көп шайқасқан португалдықтардың ұнаған қаруы болды және олар ықшам қаруды бағалады. Малаккалық қарушылар, Германиядағылармен бірдей деңгейде саналғандықтан, осы жаңа атыс қаруларын тез бейімдеді, соның нәтижесінде аркебустың жаңа түрі – истинггар пайда болды. Жапондықтар 16 ғасырға дейін атыс қаруын алған жоқ, содан кейін оны қытайлықтардан емес, португалдықтардан алды. Атыс қаруының дамуы 19 және 20 ғасырларда үдеді. Брекш-қату көптеген қолдағы атыс қаруларын қайта жүктеудің дерлік жалпыға бірдей стандартына айналды және кейбір ерекшеліктермен (мысалы, минометтер) осылай болып қалады. Қаруларға жеке оқтарды салудың орнына бірнеше оқ-дәрілерді сақтайтын дүңгіршектер қабылданды – бұл жылдам қайта жүктеуге көмектесті. Автоматты және жартылай автоматты оқ ату механизмдері бір солдаттың бір минутта ежелгі қарудың шайқаста атуынан гөрі көп оқ атуға мүмкіндік берді. Полимерлер мен қорытпалар қаруды бірте-бірте жеңілдетіп, оны қолдануды жеңілдетті. Оқ-дәрілер ғасырлар бойында қарапайым металл шар тәрізді оқтардан бастап жоғары дәлдікпен жасалған оқтар мен патрондарға дейін өзгерді. Әсіресе соңғы ғасырда атыс қаруының дәлдігін арттыру үшін дәлдікке және нысанаға ерекше назар аударылды. Бірақ, ең бастысы, атыс қаруының таралуы жаппай өндірістің пайда болуына байланысты – бұл қару-жарақ өндірушілерге үлкен мөлшерде қару-жарақтарды бірқалыпты стандартқа сәйкес өндіруге мүмкіндік берді. Оқтардың жылдамдығы мыс немесе мыс қорытпасы сияқты металдардың «қаптамасын» қолдану арқылы артты, ол қорғасын өзегін жауып, оқты оқпаннан қорғасыннан гөрі оңай жылдырды. Мұндай оқтар «толық металл қаптамалы» (FMJ) деп аталады. FMJ оқтары соққы кезінде бөлшектенуге бейім емес және нысана арқылы өту ықтималдығы жоғары, бірақ энергияны аз бөледі. Сондықтан FMJ оқтары ұлғаятын, қаптамасы жоқ оқтарға қарағанда ұлпаларға аз зиян келтіреді. Бұл оларды 1899 жылғы Гаага конвенциясына мүше елдердің әскери мақсатта қолдануына мүмкіндік берді. Дегенмен, атыс қаруын қолданудың негізгі қағидасы бүгінгі күнге дейін өзгерген жоқ. Бірнеше ғасыр бұрын жасалған мылтық қазіргі заманғы мылтыққа ұқсас, бірақ оның жылдамдығы мен дәлдігі төмен.
The first firearms were invented in 10th century China when the man portable fire lance (a bamboo or metal tube that could shoot ignited gunpowder) was combined with projectiles such as scrap metal, broken porcelain, or darts/arrows. An early depiction of a firearm is a sculpture from a cave in Sichuan, China. The sculpture dates to the 12th century and represents a figure carrying a vase shaped bombard, with flames and a cannonball coming out of it. The oldest surviving gun, a hand cannon made of bronze, has been dated to 1288 because it was discovered at a site in modern day Acheng District, Heilongjiang, China, where the Yuan Shi records that battles were fought at that time. The firearm had a barrel of a diameter, a chamber for the gunpowder and a socket for the firearm's handle. It is long and without the handle, which would have been made of wood. The Arabs and Mamluks had firearms in the late 13th century. Europeans obtained firearms in the 14th century. The Koreans adopted firearms from the Chinese in the 14th century. The Iranians (first Aq Qoyunlu and Safavids) and Indians (first Mughals) all got them no later than the 15th century, from the Ottoman Turks. The people of the Nusantara archipelago of Southeast Asia used the long arquebus at least by the last quarter of the 15th century. Even though the knowledge of making gunpowder based weapons in the Nusantara archipelago had been known after the failed Mongol invasion of Java (1293), and the predecessor of firearms, the pole gun (bedil tombak), was recorded as being used by Java in 1413, the knowledge of making "true" firearms came much later, after the middle of 15th century. It was brought by the Islamic nations of West Asia, most probably the Arabs. The precise year of introduction is unknown, but it may be safely concluded to be no earlier than 1460. The technology of firearms in Southeast Asia further improved after the Portuguese capture of Malacca (1511). Starting in the 1513, the traditions of German Bohemian gun making merged with Turkish gun making traditions. This resulted in the Indo Portuguese tradition of matchlocks. Indian craftsmen modified the design by introducing a very short, almost pistol like buttstock held against the cheek, not the shoulder, when aiming. They also reduced the caliber and made the gun lighter and more balanced. This was a hit with the Portuguese who did a lot of fighting aboard ship and on river craft, and valued a more compact gun. The Malaccan gunfounders, compared as being in the same level with those of Germany, quickly adapted these new firearms, and thus a new type of arquebus, the istinggar, appeared. The Japanese did not acquire firearms until the 16th century, and then from the Portuguese rather than from the Chinese. Developments in firearms accelerated during the 19th and 20th centuries. Breech loading became more or less a universal standard for the reloading of most hand held firearms and continues to be so with some notable exceptions (such as mortars). Instead of loading individual rounds into weapons, magazines holding multiple munitions were adopted—these aided rapid reloading. Automatic and semi automatic firing mechanisms meant that a single soldier could fire many more rounds in a minute than a vintage weapon could fire over the course of a battle. Polymers and alloys in firearm construction made weaponry progressively lighter and thus easier to deploy. Ammunition changed over the centuries from simple metallic ball shaped projectiles that rattled down the barrel to bullets and cartridges manufactured to high precision. Especially in the past century particular attention has focused on accuracy and sighting to make firearms altogether far more accurate than ever before. More than any single factor though, firearms have proliferated due to the advent of mass production—enabling arms manufacturers to produce large quantities of weaponry to a consistent standard. Velocities of bullets increased with the use of a "jacket" of metals such as copper or copper alloys that covered a lead core and allowed the bullet to glide down the barrel more easily than exposed lead. Such bullets are known as "full metal jacket" (FMJ). Such FMJ bullets are less likely to fragment on impact and are more likely to traverse through a target while imparting less energy. Hence, FMJ bullets impart less tissue damage than non jacketed bullets that expand. This led to their adoption for military use by countries adhering to the Hague Convention of 1899. That said, the basic principle behind firearm operation remains unchanged to this day. A musket of several centuries ago is still similar in principle to a modern day rifle—using the expansion of gases to propel projectiles over long distances—albeit less accurately and rapidly.
Өрт сөндіру найзалары
Х ғасырдағы қытайлық оттық найзасы қазіргі ату қаруының тікелей алдыңғысы болды. Ол өзі қару емес, ол әскерлердің найзаларына қосылатын құрал еді. Бастапқыда ол бір рет тұтандырылып, жауға от шашатын, өртке қабілетті оқ-дәрісі бар қағаз немесе бамбуктан жасалған түтіктерден тұратын. Кейде қытай әскерлері түтікшеге кішкентай снарядтар салып, оқ-дәрі жанғанда оларды да ұшыратын, бірақ жарылғыш күшінің басым бөлігі отты құратын. Кейіннен түтікше металдан жасалатын болды, соның арқасында көбірек жарылғыш оқ-дәрі қолданылып, снарядтарды жылдамдатуға күш арттырылды.
The Chinese fire lance from the 10th century was the direct predecessor to the modern concept of the firearm. It was not a gun itself, but an addition to soldiers' spears. Originally it consisted of paper or bamboo barrels that would contain incendiary gunpowder that could be lit one time and which would project flames at the enemy. Sometimes Chinese troops would place small projectiles within the barrel that would also be projected when the gunpowder was lit, but most of the explosive force would create flames. Later, the barrel was changed to be made of metal, so that more explosive gunpowder could be used and put more force into the propulsion of projectiles.
Қолдық оқ
Барлық атыс қаруларының бастапқы түрі, 13 ғасырдағы қытай қол оқ-дәрісі, оқ-дәрі және снарядтармен (алғашқыда қорғасын, кейін құйма темірмен алмастырылды) тұмсығынан салынатын, ал арт жағына оттық орналастырылатын. Бұл оттықты жағу оқ-дәрінің жануына және снарядтарды жылға беруіне себеп болар еді. Әскери қолданыста стандартты қол оқ-дәрісі өте қуатты болды, бірақ атушының қаруды нысанаға алудағы немесе снарядтың баллистикалық қасиеттерін бақылаудағы шектеулерінен туындаған белгілі бір дәлсіздіктерге де ұшырады. Артқы серпілісті ағаш тіреу арқылы жерге тіреу арқылы азайтуға болады, бұл батырманың алғашыл түрі еді. Оқ-дәрінің сапасы мен мөлшері, сондай-ақ снарядтардың өлшемдерінің тұрақтылығы бақыланбады, нәтижесінде желдің әсері, оқ-дәрі құрамының өзгеруі және қанатын диаметрі мен снарядтың диаметрі арасындағы айырмашылықтардан туындаған атыстың дәлсіздігі байқалды. 15 ғасырда қол оқ-дәрілері арбаға орнатылған жеңіл артиллериялық құралдармен, соңында аркебуспен алмастырылды. 1420 жылдары Богемиядағы гусит көтерілісі кезінде оқ-дәрі қолда ұсталатын түтіктерден снарядтарды ұшыру үшін қолданылды. Сенімсіз дереккөз: күні=2023 жылдың сәуір айы.
The original predecessor of all firearms, the Chinese hand cannon from the 13th century, was loaded with gunpowder and the projectile (initially lead shot, later replaced by cast iron) through the muzzle, while a fuse was placed at the rear. This fuse was lit, causing the gunpowder to ignite and propel the projectiles. In military use, the standard hand cannon was tremendously powerful, while also being somewhat erratic due to the relative inability of the gunner to aim the weapon, or to control the ballistic properties of the projectile. Recoil could be absorbed by bracing the barrel against the ground using a wooden support, the forerunner of the stock. Neither the quality nor amount of gunpowder, nor the consistency in projectile dimensions was controlled, with resulting inaccuracy in firing due to windage, variance in gunpowder composition, and the difference in diameter between the bore and the shot. Hand cannons were replaced around the 15th century by lighter carriage mounted artillery pieces, and ultimately by the arquebus. In the 1420s, gunpowder was used to propel missiles from hand held tubes during the Hussite revolt in Bohemia. Unreliable source: date=April 2023
Аркебус
Аркебус – 15 ғасырда Еуропа мен Осман империясында пайда болған ұзын қару. Аркебус термині голланд тіліндегі haaqbus сөзінен шыққан (әдеби мағынасы – "ілмек мылтық"). Аркебус термині түрлі қару түрлеріне қолданылған. Олардың ең алғашқы нұсқалары 15 ғасырда Германия қалаларының қабырғаларында орнатылған қорғаныс қарулары болды. 15 ғасырдың соңында иық тірегі, оққа дайындау табағы және кремнийлі механизм қосылуы аркебусты қолға ұсталатын отты қаруға айналдырды, сонымен қатар ол триггері бар алғашқы отты қару болды. Әскери көліктерге орнатылған ауыр аркебустар "аркебус-а-крок" деп аталды. Бұл ауыр аркебустар шамамен 100 граммдық қорғасын доптарды атқан.
The arquebus is a long gun that appeared in Europe and the Ottoman Empire during the 15th Century. The term arquebus is derived from the Dutch word haaqbus (literally meaning hook gun). The term arquebus was applied to many different types of guns. In their earliest form they were defensive weapon mounts on German city walls in the 15th Century. The addition of a shoulder stock, priming pan and matchlock mechanism in the late 15th century turned the arquebus into a handheld firearm, and also first firearm equipped with a trigger. Heavy arquebuses mounted on war wagons were called arquebus a croc. These heavy arquebuses fired a lead ball of about 3.5 ounces (100g).
Қасқырлар
Оқ-дәрімен толатылатын мылтықтар (тұйық тесікті ұзын мылтықтар) дамырылған алғашқы атыс қаруларының бірі болды. Оқ-дәрі, қажет болса вата және содан кейін оқ (әдетте қатты қорғасын шар, бірақ мушкетерлер оқтары біткенде тастар да атуға болатын) мылтықтың тұмсығы арқылы салынатын. Бүгінде жақсартылған (әдетте тегіс емес, иінтіректі) мүйізді мылтықтар жасалады және олардың көптеген жанкүйерлері бар, олардың көпшілігі үлкен және кішкентай аңдарды осы қаруларымен аңдайды. Мүйізді мылтықтарды әрбір оқ атқаннан кейін қолмен қайта тоқтау қажет; тәжірибелі садақшы ертедегі мылтықтарды тоқтатудан және атудан гөрі көптеген жебелерді жылдамырақ атуға болатын, бірақ 18-ші ғасырдың ортасында мүйізді мылтықтар әскерилердің стандартты қаруы болған кезде, жақсы жаттықтырылған сарбаз минутына алты рет атуға болатын, мылтықтағы дайын патрондарды пайдаланып. Оған дейін, мүйізді мылтықтардың тиімділігі оқ-дәріні қайта тоқтатудың баяулығымен және атыс механизмі жетілдірілмеген кезде, оқ атуға тырысқан адам үшін туындаған жоғары қауіппен шектелген. Қайта тоқтату мәселесіне қатысты бір қызықты шешім – «Римдік шам мылтығы» болды, онда бірнеше зарядтар мен шарлар бірінің үстіне бірін қойылып, әр шардың алдыңғысы тұтанғаннан кейін келесісін тұтандыруға мүмкіндік беретін кішкентай тесігі болды. Бұл өте сенімді де танымал қару емес еді, бірақ ол машиналық мылтықтар пайда болғанға дейін «автоматты» атудың бір түрін қамтамасыз етті.
Muzzle loading muskets (smooth bored long guns) were among the first firearms developed. The firearm was loaded through the muzzle with gunpowder, optionally with some wadding, and then with a bullet (usually a solid lead ball, but musketeers could shoot stones when they ran out of bullets). Greatly improved muzzleloaders (usually rifled instead of smooth bored) are manufactured today and have many enthusiasts, many of whom hunt large and small game with their guns. Muzzleloaders have to be manually reloaded after each shot; a skilled archer could fire multiple arrows faster than most early muskets could be reloaded and fired, although by the mid 18th century when muzzleloaders became the standard small armament of the military, a well drilled soldier could fire six rounds in a minute using prepared cartridges in his musket. Before then, the effectiveness of muzzleloaders was hindered both by the low reloading speed and, before the firing mechanism was perfected, by the very high risk posed by the firearm to the person attempting to fire it. One interesting solution to the reloading problem was the "Roman Candle Gun" with superposed loads. This was a muzzleloader in which multiple charges and balls were loaded one on top of the other, with a small hole in each ball to allow the subsequent charge to be ignited after the one ahead of it was ignited. It was neither a very reliable nor popular firearm, but it enabled a form of "automatic" fire long before the advent of the machine gun.
Мачлок
Мач-блоктар – оқ ату қаруының алғашқы және ең қарапайым механизмдері болды. Мач-блок механизмінде, қарудың оқ оқпанындағы ұнтақ, "мач" деп аталатын жанатын шанышқының бір бөлігімен тұтандырылды. Мач S пішіндес болаттың бір ұшына бекітілді. Триггер (көбінесе, іс жүзінде, рычаг) тартылғанда, мач қарудың оқ оқпанының түбіндегі "тач-хоулдың" ашық жағына жеткізілді, онда өте аз мөлшерде оқ-дәрі болды, ол қарудың оқ оқпанындағы негізгі оқ-дәрі зарядын тұтандырды. Мач әдетте әрбір оқ атқаннан кейін қайтадан жағылу керек болды. Мач-блоктың негізгі бөліктері – таба, мач, қол және триггер. Таба мен қолдың қарудың бүйініне жылғалыстырылуының артықшылығы – ол нақты от жолын қамтамасыз етті. Мач-блок механизмінің бір артықшылығы – ол қате атпады. Дегенмен, ол бірнеше кемшіліктерімен де келді. Бір кемшілігі – ауа райы: жаңбыр жауғанда мачты жандырып тұру мүмкін болмады, осылайша қаруды оқуға болмайды. Мачтың тағы бір мәселесі – оның жарығы, дыбысы және иісі солдаттардың орнын ашып беретін. Еуропалық пистолеттер дөңгелекті және кремнийлі механизмдермен жабдықталған болса, Азиялық пистолеттер мач-блок механизмдерін қолданды.
Matchlocks were the first and simplest firearms firing mechanisms developed. In the matchlock mechanism, the powder in the gun barrel was ignited by a piece of burning cord called a "match". The match was wedged into one end of an S shaped piece of steel. When the trigger (often actually a lever) was pulled, the match was brought into the open end of a "touch hole" at the base of the gun barrel, which contained a very small quantity of gunpowder, igniting the main charge of gunpowder in the gun barrel. The match usually had to be relit after each firing. The main parts of the matchlock firing mechanism are the pan, match, arm, and trigger. A benefit of the pan and arm swivel being moved to the side of the gun was it gave a clear line of fire. An advantage to the matchlock firing mechanism is that it did not misfire. However, it also came with some disadvantages. One disadvantage involved weather: in rain, the match could not be kept lit to fire the weapon. Another issue with the match was it could give away the position of soldiers because of the glow, sound, and smell. While European pistols were equipped with wheellock and flintlock mechanisms, Asian pistols used matchlock mechanisms.
Дөңгелекті бұғаттау
Мачлоктің мұрагері болып табылатын дөңгелекті бұғаттау, кремнезникке дейін пайда болды. Көптеген кемшіліктеріне қарамастан, дөңгелекті тұйықтауыш ыңғайлылық және қауіпсіздік тұрғысынан мачлоктан айтарлықтай жақсырақ болды, себебі ол жанған шамды бос ұнтаққа жақын ұстау қажеттігін жойды. Ол кішкентай дөңгелек арқылы жұмыс істейді (сигарет тұспалдағысындағыдай), оны қолдану алдында кілтпен айналдырып, одан кейін оқпан тартылғанда, дөңгелек шақпа тасқа соғылып, ұнтақты тұтандыратын ұшқындар шашырады. Италиялық Ренессанс өкілі Леонардо да Винчи (1452–1519) ойлап тапқан деп есептелетін дөңгелекті бұғаттау, сағат механизмінің жоғары құнына байланысты кеңінен қолданылмаған жаңалық болды.
The wheellock action, a successor to the matchlock, predated the flintlock. Despite its many faults, the wheellock was a significant improvement over the matchlock in terms of both convenience and safety, since it eliminated the need to keep a smoldering match in proximity to loose gunpowder. It operated using a small wheel (much like that on a cigarette lighter) which was wound up with a key before use and which, when the trigger was pulled, spun against a flint, creating the shower of sparks that ignited the powder in the touch hole. Supposedly invented by Leonardo da Vinci (1452–1519), the Italian Renaissance man, the wheellock action was an innovation that was not widely adopted due to the high cost of the clockwork mechanism.
Флинтлок
Кремнийлі механизм қару жасауда маңызды жаңалық болды. Оқ-дәріге арналған тесікті тұтандыру үшін пайда болатын ұшқын, "кок" деп аталатын қысқышқа бекітілген өткір кремний тасының көмегімен жасалған. Кок, құрсауылға басқанда, "фриззен" деп аталатын болатқа соғылып, қажетті ұшқындарды тудыратын. (Кремний немесе пиритті ұстап тұратын серпімді қол, пішіні әтешке ұқсағандықтан, әтеш деп аталады.) Әр оқ атқаннан кейін кок қолмен қайта орнатылуы керек еді, ал фриззенге соққы тиюден тозығын салдарынан кремнийді мерзімімен алмастыру қажет болатын. (Сондай-ақ, кремнийлі механизм, шұғыл құлып, Микелет құлыптарын қараңыз.) Кремнийлі механизм 17, 18 және 19 ғасырларда мылтықтар мен мылтық оқтарында кеңінен қолданылды.
The flintlock action represented a major innovation in firearm design. The spark used to ignite the gunpowder in the touch hole came from a sharpened piece of flint clamped in the jaws of a "cock" which, when released by the trigger, struck a piece of steel called the "frizzen" to generate the necessary sparks. (The spring loaded arm that holds a piece of flint or pyrite is referred to as a cock because of its resemblance to a rooster.) The cock had to be manually reset after each firing, and the flint had to be replaced periodically due to wear from striking the frizzen. (See also flintlock mechanism, snaphance, Miquelet lock.) The flintlock was widely used during the 17th, 18th, and 19th centuries in both muskets and rifles.
Баспасөз шапкасы
19 ғасырдың басында кеңінен қолданысқа енген соққылы қақпақтар (каплок механизмдері) кремнийлі мылтықтарға қарағанда едәуір жақсарды. Соққылы қақпақ механизмімен, барлық бұрынғы қаруларда қолданылған ұсақ оқ-дәрі заряды, толығымен дербес жарылатын зарядқа, шағын мыс "қақпақшаға" салынды. Қақпақ, мылтықтың түйіспелі тесігіне (ұзартылып "мұртқа" түрінде жасалған) бекітіліп, мылтықтың "соққысымен" соққанда тұтанатын. (Соққы, кремнийлі мылтықтағы құс сияқты, бірақ ештеңеге бекітілмейді.) Соққылы қақпақтарда соққының ұшы, қақпақтың сынығынан сақтап, атушыны жарақаттамау үшін қақпақтың айналасына сыйымды болып жасалған. Соққанда, қақпақтан шыққан от, кремнийлі мылтықтағыдай, оқ-дәрінің негізгі зарядын тұтандырды, бірақ енді түйіспелі тесікті оқ-дәрімен зарядтау қажеттігі жойылды, тіпті одан да жақсысы, түйіспелі тесік сыртқы факторларға ұшырамайтын болды. Нәтижесінде, соққылы қақпақ механизмі айтарлықтай қауіпсіз, ауа райына төзімді және әлдеқайда сенімді болды (алдын ала өлшенген оқ-дәрі заряды мен допты қамтитын матадан жасалған патрондар көп жылдар бойы әскери қызметте болды, бірақ түйіспелі тесіктің кіреберісіндегі ашық оқ-дәрі ұзақ уақыт бойы қателердің себебі болды). 19 ғасырдың екінші жартысынан бері жасалған барлық түймелі мылтықтар соққылы қақпақтарды пайдаланады, кремнийлі немесе одан ертерек қарулардың көшірмелері болмаса.
Percussion caps (caplock mechanisms), coming into wide service in the early 19th century, offered a dramatic improvement over flintlocks. With the percussion cap mechanism, the small primer charge of gunpowder used in all preceding firearms was replaced by a completely self contained explosive charge contained in a small brass "cap". The cap was fastened to the touch hole of the gun (extended to form a "nipple") and ignited by the impact of the gun's "hammer". (The hammer is roughly the same as the cock found on flintlocks except that it does not clamp onto anything.) In the case of percussion caps the hammer was hollow on the end to fit around the cap in order to keep the cap from fragmenting and injuring the shooter. Once struck, the flame from the cap, in turn, ignited the main charge of gunpowder, as with the flintlock, but there was no longer any need to charge the touch hole with gunpowder, and even better, the touch hole was no longer exposed to the elements. As a result, the percussion cap mechanism was considerably safer, far more weatherproof, and vastly more reliable (cloth bound cartridges containing a pre measured charge of gunpowder and a ball had been in regular military service for many years, but the exposed gunpowder in the entry to the touch hole had long been a source of misfires). All muzzleloaders manufactured since the second half of the 19th century use percussion caps except those built as replicas of the flintlock or earlier firearms.
Жүктілік техникасы
Алғашқы қарулардың көпшілігі тұмсықтан зарядталатын болған. Осылай зарядтаудың бірнеше кемшіліктері бар, мысалы, ату жылдамдығының төмендігі және қайта зарядтау үшін жаудың атысына қауіп-қатерге ұшырау қажеттігі – себебі ұңғыдан пороны құю үшін қару тік көтерілуі керек еді, содан кейін оқ ұңғыға тығылуы керек. Қаптаманы жабудың тиімді әдістері мен берік, ауа райына төзімді, жеке металл оқ-дәрілер дамыған сайын, тұмсықтан зарядталатын қарулар бір реттік қаптамадан зарядталатын қарулармен алмастырылды. Соңында, бір оқ атқан қарулар келесі қайталамалы қарулармен ауыстырылды.
Most early firearms were muzzle loading. This form of loading has several disadvantages, such as a slow rate of fire and having to expose oneself to enemy fire to reload—as the weapon had to be pointed upright so the powder could be poured through the muzzle into the breech, followed by the ramming the projectile into the breech. As effective methods of sealing the breech developed along with sturdy, weatherproof, self contained metallic cartridges, muzzle loaders were replaced by single shot breech loaders. Eventually, single shot weapons were replaced by the following repeater type weapons.
Ішкі журналдар
19-ғасырдың соңынан 1950-ші жылдарға дейін жасалған көптеген атыс қарулары патронды қарудың патрондауыш камерасына салу үшін ішкі дүңгіршектерді пайдаланды. Осы кезеңдегі ең танымал және революциялық қарулар 1861–1865 жылдардағы АҚШ Азамат соғысы кезінде пайда болды: Спенсер және Генри қайталайтын мылтықтары. Екеуі де бекітілген түтікшелі дүңгіршектерді қолданды, біреуінің дүңгіршегі саптамада, екіншісінің – ствол астында орналасқан, бұл үлкен сыйымдылыққа мүмкіндік берді. Кейінгі қаруларда қаруды бөлшектемей, одан алып тастауға болмайтын бекітілген қорапша дүңгіршектер қолданылды. Бекітілген дүңгіршектер үлкен патрондарды пайдалануға мүмкіндік берді және бір патронның оғы екінші патронның капсюліне немесе жиегіне тию қаупін жойды. Бұл дүңгіршектер қару ішінде жүктелген, көбінесе орамды клиптерді пайдалана отырып. Клиптер дүңгіршекке патрондарды салу үшін қолданылады. Ішкі дүңгіршектерді пайдаланатын танымал қаруларға Mosin–Nagant, Mauser Kar 98k, Springfield M1903, M1 Garand және SKS жатады. Ішкі дүңгіршегі бар атыс қарулары көбінесе, бірақ әрқашан емес, мылтықтар болады. Бұған Mauser C96 пистолеті, ол ішкі дүңгіршекті пайдаланады, және Breda 30, итальяндық жеңіл пулеметі сияқты ерекшеліктер кіреді.
Many firearms made from the late 19th century through the 1950s used internal magazines to load the cartridge into the chamber of the weapon. The most notable and revolutionary weapons of this period appeared during the U. S. Civil War of 1861–1865: the Spencer and Henry repeating rifles. Both used fixed tubular magazines, the former having the magazine in the buttstock and the latter under the barrel, which allowed a larger capacity. Later weapons used fixed box magazines that could not be removed from the weapon without disassembling the weapon itself. Fixed magazines permitted the use of larger cartridges and eliminated the hazard of having the bullet of one cartridge butting next to the primer or rim of another cartridge. These magazines are loaded while they are in the weapon, often using a stripper clip. A clip is used to transfer cartridges into the magazine. Some notable weapons that use internal magazines include the Mosin–Nagant, the Mauser Kar 98k, the Springfield M1903, the M1 Garand, and the SKS. Firearms that have internal magazines are usually, but not always, rifles. Some exceptions to this include the Mauser C96 pistol, which uses an internal magazine, and the Breda 30, an Italian light machine gun.
Алып тасталатын журналдар
Қазіргі заманғы көптеген атыс қарулары патрон салу үшін ажыратылатын немесе қорапша тәрізді дүңгіршектерді пайдаланады. Ажыратылатын дүңгіршектерді қаруды бөлшектемей, әдетте дүңгіршек босату түймесін басып шығаруға болады.
Many modern firearms use what are called detachable or box magazines as their method of chambering a cartridge. Detachable magazines can be removed from the weapon without disassembling the firearms, usually by pushing a magazine release.
Белгілі қару
Белбеу немесе оқ-дәрі белбеуі – ату қаруындағы оқтарды ұстап, оларды қаруға беруге арналған құрылғы. Ол көбінесе пулеметтермен қолданылады. Белбеулер бастапқыда матадан немесе кенептен жасалған, олардың арасында тең аралықта қалталар орналасқан, бұл белбеуді механикалық түрде қаруға салуға мүмкіндік берген. Мұндай конструкциялар май және басқа да ластанушы заттардың әсерінен белбеудің бұзылуына себеп болатын. Кейінірек жасалған белбеулерде оқтарды беру кезінде ұстап тұру үшін металлдан жасалған берік байланысқан тізбектер пайдаланылды. Бұл белбеулер еріткіштер мен майға төзімдірек болды. Белбеуді қолданатын танымал қаруларға M240, M249, M134 Minigun және PK пулеметі жатады.
A belt or ammunition belt, a device used to retain and feed cartridges into a firearm, is commonly used with machine guns. Belts were originally composed of canvas or cloth with pockets spaced evenly to allow the belt to be mechanically fed into the gun. These designs were prone to malfunctions due to the effects of oil and other contaminants altering the belt. Later belt designs used permanently connected metal links to retain the cartridges during feeding. These belts were more tolerant to exposure to solvents and oil. Notable weapons that use belts include the M240, the M249, the M134 Minigun, and the PK Machine Gun.
Қаптамалар
Француз Луи Николас Флобер 1845 жылы алғашқы металл патронын ойлап тапты. Оның патроны үстіне доңғалақ орнатылған соққылық қақпақтан тұрды. Флоберт бұл патронға "үй ішіндегі қару" деп атады, себебі бұл мылтықтар мен тапаншалар үлкен үйлердегі жабық ату орындарында қолдануға арналған еді. Бұл 6 мм Flobert патрондарында ұнтақ жоқ, патрондағы жалғыз итергіш зат – соққылық қақпақ. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде 6 мм Flobert патроны .22 BB Cap және .22 CB Cap оқ-дәрілерімен сәйкес келеді. Бұл патрондардың бастапқы жылдамдығы шамамен 700 фут/с (210 м/с) құрайды. Патрондар маңызды жаңалық болды: бұрын жеке оқ және ұнтақ түрінде жеткізілетін атыс қаруларының оқ-дәрісі, бірыңғай металл (әдетте мыс) патронда біріктірілді, ол соққылық қақпақ, ұнтақ және оқты қамтитын, ауа райынан қорғалған жиынтық болды. Мыс патронның басты техникалық артықшылығы – жоғары қысымды газдарды тиімді және сенімді түрде ұстап тұруы, себебі газ қысымы патрон корпусын сыртқа қарай кеңейтіп, оны қару түтігінің камерасына тығыз қысып отырады. Бұл ыстық газдың сыртқа шығуына және атушыға зиян келтіруіне жол бермейді. Мыс патрон сондай-ақ оқты, ұнтақты және қақпақты біріктіріп, механикалық әрекет арқылы қарудың артқы бөлігіне сенімді түрде жіберуге мүмкіндік беріп, заманауи көп ату қаруларының пайда болуына жол ашты. Бұрын "патрон" дегені – алдын ала өлшенген мөлшердегі ұнтақ пен кішкентай мата қап немесе оралған қағаз цилиндріндегі оқ болатын, ол сондай-ақ заряд пен оқты бекіту үшін тығын ретінде де қолданылды. Мұндай патронның алғашқы түрін мушкеттің түтігіне тығып, содан кейін түйме тесігіне кішкентай ұнтақ заряды немесе түйме тесігіне орнатылған сыртқы соққылық қақпақ арқылы оқ-дәріге от жағылған. Қаруларда қолданылатын соққылық қақпақтары бар патрондар ("праймерлер") бүгінгі күнге дейін стандарт болып табылады. Патронмен ату кезінде, молот (немесе молотпен соққы берілген оқ тартқыш) патронның праймеріне соқтығысады, ол ұнтақты тұтандырады. Праймерлік заряд патронның түбінде орналасқан, доңғалақтың ішінде ("доңғалақты патрон") немесе түбінің ортасына орнатылған кішкентай соққылық қақпақта ("орталық оттық патрон") болады. Әдетте, орталық оттық патрондар доңғалақты патрондарға қарағанда күштірек болады, олар доңғалақты патрондарға қарағанда әлдеқайда жоғары қысымда жұмыс істейді. Орталық оттық патрондар да қауіпсіз, себебі құлаған доңғалақты патронның доңғалағы жерге соққанда жеткілікті күшпен тұтандырылып, оқ атуы мүмкін. Бұл көптеген орталық оттық патрондармен мүмкін емес. Көптеген қазіргі заманғы қарулар патрондарды тікелей артқы бөлігіне жүктейді. Кейбірлері қосымша немесе тек бірнеше патронды сақтайтын дүңгіршектен жүктейді. Дүңгіршек – оқ-дәрілерді сақтауға және оларды қарудың артқы бөлігіне беруге көмектесетін қарудың бөлігі (мысалы, револьвердің цилиндрінің айналуы арқылы немесе көптеген тапаншалар мен мылтықтардағы серіпті платформалар арқылы). Кейбір дүңгіршектер, мысалы, көптеген аңшылық мылтықтардағы және барлық револьверлердегі дүңгіршектер, қарудың құрамында болып, одан ажыратылмайды және "клип" арқылы жүктеледі. Клип (термин көбінесе алынып тасталатын "дүңгіршекке" қатысты) – оқ-дәрілерді корпустың доңғалағынан ұстап тұратын және атушыға қарудың дүңгіршегін қайта толтыруға көмектесетін құрылғы. Мысалдарға револьвердің жылдам жүктегіштері, Lee–Enfield немесе Mauser 98 сияқты мылтықтарды жүктеуге көмектесетін стриппер клиптері және M1 Garand-ты жүктеуге арналған en bloc клиптері жатады. Осылайша, "дүңгіршектер" және "клиптер" жиі синоним ретінде қолданылса да, олар әртүрлі құрылғыларды білдіреді.
Frenchman Louis Nicolas Flobert invented the first rimfire metallic cartridge in 1845. His cartridge consisted of a percussion cap with a bullet attached to the top. Flobert then made what he called "parlor guns" for this cartridge, as these rifles and pistols were designed to be shot in indoor shooting parlors in large homes. These 6mm Flobert cartridges do not contain any powder, the only propellant substance contained in the cartridge is the percussion cap. In English speaking countries, the 6mm Flobert cartridge corresponds to .22 BB Cap and .22 CB Cap ammunition. These cartridges have a relatively low muzzle velocity of around 700 ft/s (210 m/s). Cartridges represented a major innovation: firearms ammunition, previously delivered as separate bullets and powder, was combined in a single metallic (usually brass) cartridge containing a percussion cap, powder, and a bullet in one weatherproof package. The main technical advantage of the brass cartridge case was the effective and reliable sealing of high pressure gasses at the breech, as the gas pressure forces the cartridge case to expand outward, pressing it firmly against the inside of the gun barrel chamber. This prevents the leakage of hot gas which could injure the shooter. The brass cartridge also opened the way for modern repeating arms, by uniting the bullet, gunpowder, and primer into one assembly that could be fed reliably into the breech by mechanical action in the firearm. Before this, a "cartridge" was simply a pre measured quantity of gunpowder together with a ball in a small cloth bag (or rolled paper cylinder), which also acted as wadding for the charge and ball. This early form of cartridge had to be rammed into the muzzleloader's barrel, and either a small charge of gunpowder in the touch hole or an external percussion cap mounted on the touch hole ignited the gunpowder in the cartridge. Cartridges with built in percussion caps (called "primers") continue to this day to be the standard in firearms. In cartridge firing firearms, a hammer (or a firing pin struck by the hammer) strikes the cartridge primer, which then ignites the gunpowder within. The primer charge is at the base of the cartridge, either within the rim (a "rimfire" cartridge) or in a small percussion cap embedded in the center of the base (a "centerfire" cartridge). As a rule, centerfire cartridges are more powerful than rimfire cartridges, operating at considerably higher pressures than rimfire cartridges. Centerfire cartridges are also safer, as a dropped rimfire cartridge has the potential to discharge if its rim strikes the ground with sufficient force to ignite the primer. This is practically impossible with most centerfire cartridges. Nearly all contemporary firearms load cartridges directly into their breech. Some additionally or exclusively load from a magazine that holds multiple cartridges. A magazine is a part of the firearm which exists to store ammunition and to assist in its feeding by the action into the breech (such as through the rotation of a revolver's cylinder or by spring loaded platforms in most pistol and rifle designs). Some magazines, such as that of most centerfire hunting rifles and all revolvers, are internal to and inseparable from the firearm, and are loaded by using a "clip". A clip (the term often mistakingly refers to a detachable "magazine") is a device that holds the ammunition by the rim of the case and is designed to assist the shooter in reloading the firearm's magazine. Examples include revolver speedloaders, the stripper clip used to aid loading rifles such as the Lee–Enfield or Mauser 98, and the en bloc clip used in loading the M1 Garand. In this sense, "magazines" and "clips", though often used synonymously, refer to different types of devices.
Қайталанатын атыс қарулары
Көптеген атыс қарулары "бір рет ату" принципімен жұмыс істейді: яғни, әр патрон атылған сайын оператор қаруды қолмен қайтадан дайындап, жаңа патрон салуы тиіс. Классикалық бір түтіклі мылтық осыған жақсы мысал. Қаруды қайта дайындау кезінде бірнеше патрон салатын қару "қайталанатын қару" немесе жай ғана "қайталаушы" деп аталады. Бұрандалы механизмді мылтық, помпалы мылтық және көптеген бұрандалы қарулар – қайталанатын қарулардың жақсы мысалдары. Әрбір оқ атылғанда автоматты түрде қайта дайындалып, келесі патрон салынатын қару жартылай автоматты немесе өздігінен зарядталатын қару болып саналады. Алғашқы "жоғары жылдамдықты" қарулар көбінесе 19 ғасырдың Гатлинг мылтығына ұқсас болды, ол оператор дөңгелекті айналдырғанда журналдан патрондарды мүмкіндігінше көп және ұзақ атып шығарды. Соңында, "жоғары жылдамдықты" механизм жетілдіріліп, кішірейтілді, соның нәтижесінде қарудың кері соққысы немесе оқ атылғандағы газ қысымы оны іске қосу үшін пайдаланылды, бұл операторға тек қана оқ атуға мүмкіндік берді – осылайша ату механизмдері шынайы "автоматты" болды. Автоматты (немесе "толық автоматты") қару, оқ ату түймесін басып тұрған кезде автоматты түрде қайта дайындалып, патрон салатын және атып тұрады. Автоматты қару бір рет оқ ату арқылы бірнеше оқ атуға қабілетті. Гатлинг мылтығы алғашқы автоматты қару болғанмен, қазіргі заманғы оқ ату түймесімен басқарылатын автоматты қару Бірінші дүниежүзілік соғысқа (1914–1918 жж.) дейін, неміс "Шпандау" (1908 ж. қабылданған) және британдық Льюис мылтығы (1914 жылдан бері қолданыста) кеңінен таралмады. Браунинг автоматты мылтығы сияқты автоматты мылтықтар 20 ғасырдың басында әскерилерде кеңінен қолданылды, сонымен қатар тапанша патрондарын атып, "субмашиналық қарулар" деп аталатын автоматты мылтықтар да осы кезеңде пайда болды. Көптеген қазіргі заманғы әскери қаруларда таңдаулы ату опциясы бар, ол – қаруды жартылай автоматты немесе толық автоматты режимде атуға мүмкіндік беретін механикалық ауыстырғыш. АҚШ-та жасалған M16-ның қазіргі M16A2 және M16A4 нұсқаларында үздіксіз толық автоматты ату мүмкін емес, оның орнына үш патроннан тұратын автоматты серия ату жүзеге асырылады (бұл оқ-дәріні үнемдеуге және басқаруды жақсартуға мүмкіндік береді). Автоматты қарулар көбінесе әскери және жартылай әскери ұйымдармен шектеледі, бірақ көптеген автоматты конструкциялар азаматтық адамдардың арасында қолданылуымен танымал.
Many firearms are "single shot": i. e., each time a cartridge is fired, the operator must manually re cock the firearm and load another cartridge. The classic single barreled shotgun offers a good example. A firearm that can load multiple cartridges as the firearm is re cocked is considered a "repeating firearm" or simply a "repeater". A lever action rifle, a pump action shotgun, and most bolt action rifles are good examples of repeating firearms. A firearm that automatically re cocks and reloads the next round with each trigger pull is considered a semi automatic or autoloading firearm. The first "rapid firing" firearms were usually similar to the 19th century Gatling gun, which would fire cartridges from a magazine as fast as and as long as the operator turned a crank. Eventually, the "rapid" firing mechanism was perfected and miniaturized to the extent that either the recoil of the firearm or the gas pressure from firing could be used to operate it, thus the operator needed only to pull a trigger—this made the firing mechanisms truly "automatic". An automatic (or "fully automatic") firearm automatically re cocks, reloads, and fires as long as the trigger is depressed. An automatic firearm is capable of firing multiple rounds with one pull of the trigger. The Gatling gun may have been the first automatic weapon, though the modern trigger actuated machine gun was not widely introduced until the First World War (1914–1918) with the German "Spandau" (adopted in 1908) and the British Lewis gun (in service from 1914). Automatic rifles such as the Browning Automatic Rifle were in common use by the military during the early part of the 20th century, and automatic rifles that fired handgun rounds, known as submachine guns, also appeared at this time. Many modern military firearms have a selective fire option, which is a mechanical switch that allows the firearm to be fired either in the semi automatic or fully automatic mode. In the current M16A2 and M16A4 variants of the U. S. made M16, continuous fully automatic fire is not possible, having been replaced by an automatic burst of three cartridges (this conserves ammunition and increases controllability). Automatic weapons are largely restricted to military and paramilitary organizations, though many automatic designs are infamous for their use by civilians.
Жарақат
АҚШ деректеріне сүйенсек, бір қаза тапқан адамға үш адам жарақат алады деп есептеледі.
Based on US data, it is estimated that three people are injured for one killed.
ПТСР (травмадан кейінгі стресс бұзылуы)
ПТСР немесе посттравматикалық стресс бұзылысы, жаппай оқ жару, жарақат алу және полицияның араласуы сияқты түрлі қару-жараққа байланысты оқиғалардан кейін кең таралған. Әсіресе, әскери қызметшілер ПТСР даму қаупіне ұшырайды. 2004 жылы Хоге және тағы басқалар Иракта немесе Ауғанстанда соғысқан, көптеген қарулы қақтығыстарға қатысқан әскерилерде ПТСР даму қаупінің жоғары екенін анықтады. Хоге қарулы қақтығыстарға қатыспағандардың арасында ПТСР көрсеткіші 4,5% болса, бес немесе одан да көп қақтығысқа қатысқандарда 19,3% құрағанын анықтады, бұл ПТСР қаупі мен қарулы қақтығыстар арасындағы байланысты көрсетеді. Сонымен қатар, мектептегі оқ жару оқиғалары зерттеледі және ПТСР мен қару-жараққа қатысты байланысты көрсетеді. Тікелей қатысқан студенттерде ПТСР көрсеткіші ең жоғары, ол тіркелген халықтың 9,7% құрайды. Ал қатысы жоқ студенттерде бұл көрсеткіш 3,4% дейін төмендеуі мүмкін.
PTSD or Post traumatic stress disorder is extremely prevalent in the aftermath of different firearm related events, such as mass shootings, injuries, and police involved incidents. In particular, military Veterans are especially at high risk for the development of PTSD. In 2004, Hoge et al. found that soldiers that fought in Iraq or Afghanistan who significantly engaged in firefights had a linear association with the risk of PTSD. Hoge found that the rates of PTSD ranged from 4.5% from those who had not been involved in firefights to 19.3% to those involved in five or more firefights, displaying an apparent correlation between risk of PTSD and firefights. Additionally, school shootings are often studied and exhibit a connection between PTSD and the involvement with firearms. It was found that rates of PTSD were highest in students that were in direct exposure, which was around 9.7% of the recorded population. Rates would be as low as 3.4% in those with no exposure.
Қорғасынға әсер ету
Көптеген оқтар оттықолдармен қолданылатыны қорғасыннан жасалған. Егер қорғасын қанға өтсе, мысалы, оқ-дәріні ұстаған кезде, бұл мидың қалыпты дамуымен мәселелерге және бүйрек зақымдануына әкелуі мүмкін. Қауіпті деңгейде қорғасынға ұшыраса, құрысулар, есінен тану және тіпті өлімге соқтыруы мүмкін.
Many bullets used with firearms are made of lead. If lead reaches the bloodstream, which can occur when handling ammunition, it can lead to issues with brain development, damage to the kidney. Extremely high levels can lead to seizures, unconsciousness, and even death.
Шу
Атыс қаруын жиі пайдаланудың жиі кездесетін қаупі – шудан туындаған есту қабілетінің төмендеуі (NIHL). NIHL ұзақ мерзімді шу әсерінен немесе мылтық ату сияқты күшті дауыс салғаннан туындауы мүмкін. Қару қолданушы адамдарда көбінесе "атушының құлағы" деп аталатын есту қабілетінің төмендеуінің ерекше үлгісі байқалады. Олар көбінесе жоғары жиілікті дыбыстарды нашар естиді, ал төменгі жиілікті дыбыстарды жақсырақ естиді, сондай-ақ бір құлағы екіншісінен нашаррақ болады. Атушы қаруды ұстаған жаққа жақын құлағы иықтан келетін дыбыс толқынынан қорғалады, ал екінші құлақ қорғалмаған күйде қалады және дыбыс толқынының толық күшіне ұшырайды. Мылтық атудың күші әртүрлі болады; кішкентай калибрлі мылтықтар көбінесе аз қысқа дауыспен, ал үлкен калибрлі мылтықтар көбінесе қаттырақ болады. Бірақ мылтық атудың күші әдетте 140 дБ-дан 175 дБ-ға дейін жетеді. Жабық кеңістікте ату қатты қайталама дыбыстарды тудырады, бұл атыстың өзінен де зиянды болуы мүмкін.
A common hazard of repeated firearm use is noise induced hearing loss (NIHL). NIHL can result from long term exposure to noise or from high intensity impact noises such as gunshots. Individuals who shoot guns often have a characteristic pattern of hearing loss referred to as "shooters ear". They often have a high frequency loss with better hearing in the low frequencies and one ear is typically worse than the other. The ear on the side the shooter is holding the gun will receive protection from the sound wave from the shoulder while the other ear remains unprotected and more susceptible to the full impact of the sound wave. The intensity of a gunshot does vary; lower caliber guns are typically on the softer side while higher caliber guns are often louder. The intensity of a gunshot though typically ranges from 140 dB to 175 dB. Indoor shooting also causes loud reverberations which can also be as damaging as the actual gunshot itself.
Еуропалық Одақ
Еуропалық Одақта, 2017/853 ЕО директивасымен толықтырылған Еуропалық директива, азаматтық қаруды сатып алу және иеленуге қатысты минималды стандарттарды белгілейді, оларды ЕО мүше мемлекеттері ұлттық заң жүйелеріне енгізуге міндетті. Осыған байланысты, 2017 жылдан бері қару-жарақтар "жануар заттардың әсерінен оқ, пуля немесе снарядты шығаратын, шығаруға арналған немесе оған түрлендірілетін, тасымалданатын ұңғылы қару" ретінде қарастырылады. Заңдық себептерге байланысты, егер зат сырт көрінісімен қаруға ұқсас болса немесе оны қаруға айналдыруға мүмкіндік беретіндей етіп жасалса, ол қару ретінде қарастырылуы мүмкін. Мүше мемлекеттерге антикалық қарулар сияқты заттарды немесе тек белгілі бір мақсатта ғана қолданылатын арнайы мақсаттағы заттарды қару-жарақтарды бақылау заңнамасынан шығаруға рұқсат етілуі мүмкін.
In the European Union, a European Directive amended by EU directive 2017/853 set minimum standards regarding civilian firearms acquisition and possession that EU member states must implement into their national legal systems. In this context, since 2017, firearms are considered as "any portable barrelled weapon that expels, is designed to expel or may be converted to expel a shot, bullet or projectile by the action of a combustible propellant". For legal reasons, objects can be considered a firearm if they have the appearance of a firearm or are made in a way that makes it possible to convert them to a firearm. Member states may be allowed to exclude from their gun control law items such as antique weapons, or specific purposes items that can only be used for that sole purpose.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда атыс қаруына жанғыш отын қолдану міндетті емес, бұл туралы Crown Prosecution Service Guidance Firearms және 1968 жылғы Атыс қаруы заңының 57(1B) тармағы түсіндіреді. Атыс қаруы "өлімге қаупі бар ұңғылы қару" ретінде, "қарудың аузынан өлшенгенде бір джоульден астам кинетикалық энергиясы бар оқ, пуля немесе басқа да снарядты атқылай алатын кез келген түпкілікті ұңғылы қару" деп анықталады. Осыған байланысты, төмен энергиялы пневматикалық мылтықтар мен тапаншалар да Ұлыбританияның атыс қаруы заңнамасына жатады, бірақ төмен энергиялы қаруларға лицензия алу талаптары жеңілдетілген.
In the UK, a firearm does not have to use a combustible propellant, as explained by Crown Prosecution Service Guidance Firearms The Firearms Act 1968 Section 57(1B), uses the definition of a firearm as a "lethal barrelled weapon" as a "barrelled weapon of any description from which a shot, bullet or other missile, with kinetic energy of more than one joule as measured at the muzzle of the weapon, can be discharged". As such, low energy air rifles and pistols also fall under UK firearm legislation, although the licensing requirements of low energy weapons are more relaxed.