Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2018 жылдан 2022 жылға дейін Ирак президенті
President of Iraq from 2018 to 2022
Бархам Салих (; برهم صالح; 12 қыркүйек 1960 жылы туған) – 2018 жылдан 2022 жылға дейін Ирактың сегізінші президенті қызметін атқарған ирактық күрд саясаткері. Бұрын Күрдістан аймағының премьер-министрі және Ирак федералды үкіметінің бұрынғы вице-премьері болған. 2018 жылдың 2 қазанында Ирак президенті болып сайланды және қызметке кірді. Салих – Ирактың араб емес үшінші президенті, оның алдында Фуад Масум, сондай-ақ күрд болған. 2022 жылдың қазан айында Абдул Латиф Рашидке қайта сайлауда жеңілді.
Barham Salih (; برهم صالح; born 12 September 1960) is an Iraqi Kurdish politician who served as the eighth president of Iraq from 2018 to 2022. He is the former prime minister of the Kurdistan Region and a former deputy prime minister of the Iraqi federal government. He was elected and assumed office as president of Iraq on 2 October 2018. Salih is the third non Arab president of Iraq, succeeding Fuad Masum, also Kurdish. In October 2022 he lost his re election to Abdul Latif Rashid.
Ерте өмір және білім
Салих 1960 жылы Сулеймания қаласында дүниеге келген. 1979 жылы Баас режимі оны Сүлеймен қаласында наразылық білдіргендердің суреттерін түсіргендігі үшін күрд ұлттық қозғалысына қатысы бар деген айыппен екі рет тұтқындады және Киркуктегі Арнайы Тергеу Комиссиясының түрмесінде 43 күн қамауда отырды, онда оны азаптады. Бостандыққа шыққаннан кейін, ол орта мектепті бітіріп, үздіксіз қуғын-сүргіннен қашу үшін Ұлыбританияға кетті. Олардың екі баласы бар.
Salih was born in 1960 in Sulaymaniyah. He was arrested in 1979 by the Ba'athist regime twice on charges of involvement in the Kurdish national movement by taking some photos of protesters in Sulaimaniya city and spent 43 days in detention in a Special Investigation Commission prison in Kirkuk where he was tortured. Once released, he finished high school and left Iraq for the United Kingdom to flee continued persecution. The couple have two children.
Курдистанның патриоттық одағының бас хатшысының орынбасары
Бархам Салих 1976 жылдың соңында Курдистанның патриоттық одағына (ПУК) қосылды, онда ол ПУК-тің Еуропа департаментінің мүшесі болды және Лондонда ПУК-тің сыртқы қатынастарын басқарды. Саяси күрестен қатар, ол университет білімін аяқтап, 1983 жылы Кардифф университетінен азаматтық инженерия және құрылыс саласы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1987 жылы Ливерпуль университетінде статистика және инженериядағы компьютерлік қолданыстар бойынша докторлық дәрежесін қорғады. Ирактық Курдистан Баас партиясынан азат болғаннан кейін, алғашқы партиялық конференцияда ПУК басшылығының мүшесі болып сайланды. Оған АҚШ-тағы ПУК кеңсесін басқару міндеті жүктелді. 2003 жылы Баас режимі құлағаннан кейін, ол 2004 жылдың ортасында Ирактың уақытша үкіметінде Премьер-министрдің орынбасары, 2005 жылы Ауысу үкіметінде жоспарлау министрі, ал сайланған Ирак үкіметінде (Нури әл-Малики кабинеті) экономикалық портфельді басқаратын және Экономикалық комитеттің төрағасы болып тағайындалды. Ирак үкіметін өкілдік етумен ол Иракпен халықаралық ықпалдастық шартын бастады – Ирак пен халықаралық қауымдастық арасындағы өзара міндеттемелерге негізделген бастама, Иракқа «өзімен және аймақпен, сондай-ақ әлеммен бейбіт өмір сүретін, гүлденген, демократиялық және федеративтік ел құру» міндеттемелерін орындауға көмектесу мақсатын қойды. Салих 2009 жылдың 10 маусымында Бағдадтан тікелей эфирде көрсетілген The Colbert Report бағдарламасында пайда болып, жүргізушімен сұхбаттасты. Ол АҚШ әскерін Иракқа жібергені үшін мақтады және көптеген күрдтердің тәуелсіздікке ұмтылып отырғанын мойындады.
Barham Salih joined the Patriotic Union of Kurdistan (PUK) in late 1976 where he became a member of the PUK department of Europe, and was in charge of PUK foreign relations in London. In addition to the political struggle, he finished his university studies and received a Bachelors degree in Civil Engineering and Construction from the Cardiff University in 1983. He continued to study and obtained a Doctorate degree in Statistics and Computer Applications in Engineering from the University of Liverpool in 1987. He was elected a member of the PUK leadership at the first party conference when Iraqi Kurdistan was liberated from the Ba'ath Party following the Persian Gulf War. He was assigned the task of heading the PUK Office in the United States. After the fall of the Ba'athist regime in 2003, he became Deputy Prime Minister in the Interim Iraqi Government in mid 2004, Minister of Planning in the Transitional Government in 2005, and Deputy Prime Minister in the elected Iraqi Government (Nouri al Maliki's Cabinet) in charge of the economic portfolio and Head of the Economic Committee. Representing the Iraqi Government, he launched the International Compact with Iraq – an initiative of mutual commitment between Iraq and the international community to help Iraq in meeting its obligations of "building a prosperous, democratic and federal country, in peace with itself and with the region and the world". Salih appeared on The Colbert Report on 10 June 2009, broadcast from Baghdad, and was interviewed by the host. He praised the U. S. military for sending troops into Iraq, and acknowledged that many Kurds desire independence.
Курдистан Өкіметінің Премьер-Министрі
Бархам Салих 2009 жылғы Ирак Күрдістанының заң шығарушы сайлауында «Күрд тізіміне» жетекшілік етті. Тізім 111 орынның 59-ын жеңіп алды. Ол Нечерван Идрис Барзаниден кейін Күрдістан өңірлік үкіметінің премьер-министрі болды. Оның қызмет мерзімі оппозицияның (Өзгеріс қозғалысы) үкіметке қарсы күресуімен және оның партиясының Сүлеймания қаласындағы бекінісін жоғалтқаннан кейін бірігіп қалуға тырысуымен сипатталды. 2011 жылғы Ирактағы күрд наразылықтарынан кейін Ирак Күрдістанындағы алғашқы сенімсіздік дауысынан ол құтылды. Жаңа мұнай заңын жасап, түзетуден кейін ол Exxon Mobil компаниясымен алғашқы маңызды мұнай шартына қол қойды. 2012 жылдың 5 сәуірінде ол биліктегі ҚДП-ПУК коалициясы арасындағы саяси келісімнің аясында премьер-министр лауазымын Нечерван Идрис Барзаниге өткізді.
Barham Salih spearheaded the Kurdistani List in the 2009 Iraqi Kurdistan legislative election. The list won 59 of 111 seats. He succeeded Nechervan Idris Barzani as the Prime Minister of the Kurdistan Regional Government. His term was marked by turbulence with the rise of an opposition (Movement for Change) to challenge the government while his own party was scrambling to stay together after losing the stronghold city of Sulaymaniyah. He survived the first motion of no confidence in Iraqi Kurdistan following the 2011 Kurdish protests in Iraq. He signed the first major oil contract with Exxon Mobil after drafting and amending a new oil law. He relinquished the post of Prime Minister to Nechervan Idris Barzani on 5 April 2012 as part of a political agreement between the ruling KDP–PUK coalition.
Өз партиясын құру және кейін ПУК-қа қайта оралу
2017 жылдың қыркүйегінде Салих КҚҰ-дан кетіп, алдағы Ирак Күрдістаны сайлауында бақ сынау үшін жаңа оппозициялық партия – «Демократия және әділдік коалициясы» құрғанын жариялады. КҚҰ басшысы Жалал Талабани мен күрд оппозициясының көшбасшысы Нуаширван Мустафаның қазасынан кейін бұл одақтың күрд саяси кеңістігін өзгертуге қабілетті екені айтылды. Ол Горран және Комал сияқты басқа оппозициялық партияларды біріктіріп, биліктегі КДП-КҚҰ коалициясына қарсы тұруды көздегенін мәлімдеді. 2018 жылғы Ирак парламенттік сайлауында ол екі мандат жеңіп алды. 2018 жылдың 19 қыркүйегінде Бархам Салих партиядан шығып, Ирак президенттігіне кандидат ретінде ұсынылған Курдистанның патриоттық одағына қайта қосылды. Салихтің КҚҰ-ға оралуына басқалар да қосылды, бірақ партия жетекшілігі партияның таратылмайтынын нақты айтты.
In September 2017, Salih announced that he was leaving the PUK and forming a new opposition party, the Coalition for Democracy and Justice, to compete in the forthcoming Iraqi Kurdistan elections. Following the death of PUK leader Jalal Talabani and the Kurdish opposition leader Nawshirwan Mustafa, the alliance was seen to have the potential to change the Kurdish political landscape. He said he hoped to gather all the other opposition parties, including Gorran and Komal, to challenge the governing KDP–PUK alliance. In the 2018 Iraqi parliamentary election, it won two seats. On September 19, 2018, Barham Salih left the party to rejoin the Patriotic Union of Kurdistan, which nominated him as a candidate for Iraq's Presidency. Others joined Salih in his return to PUK, but the party leadership made clear that it would not be going to disband itself.
Ирак президенті
2018 жылдың 2 қазанында Бархам Салих Ирактың сегізінші президенті болып сайланды. Ол 219 дауыс алып, 22 дауыс жинаған Фуад Хусейнді жеңді. Салих 2019 жылы Түркияның Сирияның солтүстік-шығысына жасаған шабуылын айыптап, "бұл адамгершілік апатқа алып келіп, террористік топтарды күшейтеді. Әлем апаттың алдын алу үшін бірігуі керек, барлық сириялықтардың, оның ішінде күрдтердің де бейбітшілік, қадір-қасиет және қауіпсіздік құқықтарын саяси жолмен шешуді қолдауы керек" деді. 2019 жылдың наурыз айында Салих Парламентке қарау үшін "Езид әйелдерінің зорлықтан зардап шеккендері туралы" заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасында тұтқындықтан аман қалған езид әйелдеріне өтемақы төлеу шаралары қарастырылған. Езид басшылары оны аман қалғандардың қауіпсіз болашағына жасалған маңызды қадам ретінде қарастырды, осылайша олар өз үйлерін, ИС шайқасында қираған жерлерін қайта жаңартуға мүмкіндік алады. 2021 жылдың 1 наурызында Парламент Езид (әйелдер) зорлықтан зардап шеккендері туралы заң жобасын қабылдады, ал Надя Мурад бұл заңды "сексуалдық зорлық-зомбылықтың гендерлік травмасын мойындаудағы және нақты түзету қажеттілігіндегі маңызды алғашқы қадам" деп бағалады. 2019 жылдың 24 қыркүйегінде Президент Салих АҚШ Президенті Дональд Трамппен екіжақты алғашқы кездесуін өткізді. 2019 жылдың 26 желтоқсанында Салих, Адил Абдул Махдидің отставкасынан кейін, елдегі наразылықтар кезінде Басра облысының әкімі Асад Аль-Эйданиді премьер-министр етіп тағайындаудан бас тартқаннан кейін отставка туралы хат тапсырды. Салих Аль-Эйдани демонстрациялар тарапынан қолдау таппайтынын мәлімдеді.
On 2 October 2018, Barham Salih was elected as the eighth president of Iraq. He received 219 votes and defeated Fuad Hussein who secured 22 votes. Salih condemned the 2019 Turkish offensive into north eastern Syria, stating that it "will cause untold humanitarian suffering, empower terrorist groups. The world must unite to avert a catastrophe, promote political resolution to the rights of all Syrians, including Kurds, to peace, dignity and security". In March 2019, Salih submitted the groundbreaking “Yazidi Female Survivors Law” to Parliament for review. The ground breaking bill set forth a number of reparation measures for female Yazidi survivors of captivity. It was seen by the Yazidi leaders as an important step toward a secure future for the survivors, and so they could move on and rebuild their homes, which were destroyed by IS fighting. On March 1, 2021, Parliament passed the Yazidi [Female] Survivors Bill into law, and the law was welcomed by Nadia Murad as "an important first step in acknowledging the gender based trauma of sexual violence and need for tangible redress." On 24 September 2019, President Salih had his first bilateral meeting with U. S. President Donald Trump. On 26 December 2019, Salih submitted a letter of resignation after refusing to appoint Basra Governor Asaad Al Eidani as Prime Minister following the resignation of Adil Abdul Mahdi, amid ongoing protests across the country. Salih stated that Al Eidani would not be approved by the demonstrators.
Адам өлтіруге әрекеті
2002 жылдың 2 сәуірінде Бархам Салих Ансар әл Ислам тобынан жасалған қастандыққа ұшырады, бірақ Салих қастандықтан аман қалды.
On April 2, 2002, Barham Salih was exposed to an assassination attempt by Ansar al Islam group, Salih survived the assassination attempt.
Сын
2018 жылдың 19 қыркүйегінде Бархам Салихтің Ирак президенті лауазымына Күрдстан Патриоттық Одағының (КПО) кандидат атанғаны туралы жарияланым әлеуметтік желілерде көптеген адамдардың наразылығын тудырды, ал басқалары оның халықаралық беделі мен тәжірибесі Бағдадтағы жағдайды тұрақтандыруға көмектеседі деген үміт білдірді. Бірқатар қолданушылар Салихтің мүмкіндік іздеушілігіне қарсы пікір білдіріп, ол жақында ғана КПО мен КДемократиялық партиясының (КДП) жемқорлығына қарсы науқан жүргізгенін еске салды.
On 19 September 2018, the announcement that Barham Salih will be the PUK's candidate for the post of Iraqi president was greeted with anger by many on social media while others expressed hope that his international reputation and experience would bring a steady hand to tumultuous Baghdad. Some took to the social media platform to call Salih out for perceived opportunism, noting he had just recently been campaigning against PUK and KDP corruption.