Кіріспе

Американдық үңгір зерттеушісі Стивен Бишоп (шамамен 1821 - 1857) – американдық үңгір зерттеуші және өздігінен білім алған геолог. Ол АҚШ-тың Кентукки штатындағы Мамонт үңгірін зерттеп, картаға түсірген алғашқы адамдардың бірі. Мамонт үңгірі әлемдегі ең ұзын үңгір жүйесі саналады және Бишоптың 1842 жылы естелігінен салған, ал 1844 жылы жарық көрген кітапқа енгізілген үңгір картасы, одан астам төрт он жыл бойы үңгір жүйесінің ресми картасы болып есептелді. Бишоп құлдықта болды және шамамен 19 жыл Мамонтта гид болып жұмыс істеді. Ол өлімінен бір жыл бұрын азат етілді.

Өмірбаян

Бишоп 1838 жылы 17 жасында Мамонт үңгіріне әкелінді, бұл Бишоптың болжамды әкесі, ақ фермер Лоури Бишоптың ажырасуының нәтижесі болды.

Мамонт үңгіріндегі мансабы

Бишоп Мамонт үңгірінің үлкен аумақтарын зерттеп, оларға ат қойды. Ол үңгірдегі көптеген нысандарды – Стекс өзені, Ұлы жеңілдеу залы, Семіз адамның қайғысы, Биік адамның қайғысы және Лете көлі сияқты – ашып, атады. Барнвелл Бишопты "Стефан, үңгірдің ең жақсы жетекшісі" деп сипаттайды. Рузвельт Бишоптың топқа бұрынғы туристерді көріп оқу мен жазуды үйренгенін айтқандығын жеткізеді: "Мырзалар оттықтан шыққан түтінмен қабырғаларға есімдерін жазып, содан кейін олардың қалай жазылатынын сұраған". Кейінірек, 1854 жылы Натаниел Паркер Уиллис "Тропиктерге саяхат" еңбегінде Бишоптың жұмыс киімін – "шоколад түсті кең шляпа, жасыл жакет және жолақты шалбар" – кигенін суреттеді. Уиллис Бишопты "көптеген танымал адамдардан көз тартарлық" деп бағалады. Оның дене бітімі орташа, бірақ спортшыларға лайықты. Кең кеуде мен иық, тар жамбас және сәл иілген аяқтары бар. Мамонт үңгірі – жақсы қоғамның жиналатын керемет орын, ал Стивен оған үйренгенін көрсетеді. Бишоп Маммут үңгірінде опера әншісі Дженни Линд, эссеші Ральф Уолдо Эмерсон және скрипка виртуозы Оле Булл сияқты 19 ғасырдың белгілі тұлғаларын жүргізді. Бишоптан бұрын үңгірдегі ең алыс нүкте "Түбі жоқ шұңқыр" деп белгіленген еді. Бір қонақ, Х. Стивенсон (үлкен ақша сомасын Бишопқа үңгірдің белгісіз бөліктерін зерттеу үшін ұсынған деген аңыз бар), бірақ сенімді дереккөздер бұл биік баспалдақ болғанын көрсетеді.

Бишоптың 1842 жылғы Мамонт үңгірінің картасы

1839 жылы Луисвилл қаласының докторы Джон Кроган, Мамонт үңгірінің иесі Франклин Гориннен оның қожалығын 10 000 долларға сатып алды (1839 жылы 10000,0 доллар шамамен <есептелген сомаға> тең). Бұл саудаға Бишоп және басқа да бірнеше құлдар кірді. Кроган үңгірде туберкулез ауруханасын ашты, бірақ ол ұзаққа соқпады, себебі ол үңгірдің буландары пациенттерді емдейді деп сенген болатын. Туберкулез сол кезде кең таралған қауіпті жұқпалы ауру болатын және ол ақырында Бишоп пен Кроганның өмірін қиды. 1842 жылы Бишоп Кроганның Локаст Гроув атты плантациясына жіберілді. Ол он екі күн бойы Мамонт үңгірі жүйесінің картасын жадынан салды. 1844 жылы Мортон мен Грисуолд бұл картаны Александр Кларк Буллиттің "1844 жылы Мамонт үңгіріндегі саяхаттар" атты кітабында, "Бір саяхатшының жазбалары" (Morton and Griswold, 1845) деген атаумен жариялады. Құл болса да, Бишопқа оның еңбегі үшін толық құрмет көрсетілді, бұл оның замандастары үшін ерекше жағдай еді. Бишоп салған карта қырық жылдан астам уақыт бойы қолданылып келді.

Отбасы

1842 жылы Кроганның иелігінде болғанда Бишоп Кроган отбасының құлы болған Шарлотта Браунмен кездесті. Олар Кроганның Локаст Гроув плантациясында неке қиды. Шарлотта шамамен бір жылдан кейін ұлдары Томас Бишопты өмірге әкелді.

Еркіндік пен өлім

1852 жылы Бишоп жазушы Уиллисті Эхо өзеніне жетеледі. Сапар барысында Уиллис Бишоптың өзінің, әйелі мен ұлының бостандығын сатып алып, Либерияға көшуді жоспарлап отырғанын білді, тіпті ол бес жылдан кейін босатылатынын білгенімен де. Бишоп үңгірдің үстіндегі оңтүстік төбеде, кейін "Ескі жетекшілер зираты" деп аталған жерге жерленді. Стивен Бишоп қайтыс болғаннан кейін оның жесірі Шарлотта Браун Бишоп үңгір жетекшісі Ник Брансфордқа тұрмысқа шықты. Гарольд Мелой "Пещералар, үңгірлер және үңгірлерді зерттеу" кітабында Бишоп туралы жазғанда, 1878 жылдың қараша айында Питтсбург миллионері Джеймс Р. Меллон бір аптаға үңгірге келгенін, онда ол Бишоп туралы әңгімелерді естіп, сол кезде қонақүйдің асханасын басқарған Шарлоттамен танысқан. Ол оны Степеннің қабіріне алып барды, ол тек бір кедр ағашымен белгіленген еді. Меллон Степеннің қабіріне ескерткіш орнатуға уәде берді. Үш жылдан кейін Меллон ескерткіш жасаушыға Азамат соғысының сарбазының отбасы төлемеген екінші қол қабір тасын дайындауды тапсырды (содан лунеттегі қылыш пен ту пайда болды). Тас қалаушы алғашқы атауды алып тастап, мына жазуды ойып жазды:
СТЕФЕН БИШОП, МАММОТ ҮҢГІРІНІҢ АЛҒАШҚЫ ЖЕТЕКШІСІ ЖӘНЕ ЗЕРТТЕУШІСІ. 1859 ЖЫЛЫҢ 15 ЖУНДА, 37 ЖАСЫНДА ҚАЙТЫС БОЛДЫ. Тас үңгірге жеткізіліп, Бишоптың қабіріне орнатылды. Мелой былай деді: "Өлім күніндегі қателік [1859 және 1857 жылдар] енді тасқа бедерленген жазбамен нығайтылған аңызға ешқандай зиян келтірмеді".