Кіріспе

Солтүстік полюсті қоршап тұрған мұзсыз мұхит. Ашық поляр теңізі – Солтүстік полюсті айналып тұратын мұзсыз су кеңістігі деп есептелген. Бұл теория кеңінен қабылданып, теңіз жолымен Солтүстік полюске жетуге немесе Солтүстік полюс арқылы Еуропа мен Тынық мұхиты арасындағы қатынас жолын табуға бағытталған көптеген зерттеу экспедицияларының негізі болды. Бірақ, ақиқатында бұл теория дұрыс емес екені дәлелденді. Дегенмен, жаһандық жылыну салдарынан XXI ғасырдың соңына қарай Арктика мұхитының үлкен бөліктері мұздан босауы мүмкін.

Тарих

Солтүстік полюс аймағының теңіз жолы болуы мүмкін деген теория кем дегенде 16 ғасырға дейін, ағылшын картографы Роберт Торнның (1492-1532) ұсынысына барып тіреледі. Уильям Баренц және Генри Хадсон да ашық Поляр теңізіне сенген. Бір кезде солтүстікке бағыт алған теңізшілердің өтпейтін мұзға кездесуі салдарынан бұл теория назардан тыс қалды. Алайда, 19 ғасырдың ортасында Мэтью Ф. Мори және Август Петерман сияқты теориялық географтар бұл идеяны қайта жаңғыртты. Ол кезде Джон Франклиннің жоғалған экспедициясын іздеуге байланысты полярлық зерттеулерге қызығушылық артып, Элиша Кент Кейн, доктор Исаак Израиль Хейс және Джордж Вашингтон Де Лонг сияқты көптеген болашақ поляр зерттеушілері бұл теорияны қолдады. Олар, кеме бұрынғы зерттеушілерді тоқтатқан қалың мұз аймақтарын бұзып өтсе, одан әрі жылы теңіз табылатынына сенеді.

Қателігін дәлелдеу және қайта пайда болу

Ашық поляр теңізі туралы теория 1810-1880 жылдар аралығындағы поляр теңізінде теңіз саяхаты жасауға тырысқан экспедициялардың сәтсіз аяқталуымен біртіндеп жоққа шығарылды. Элиша Кент Кейн және Исаак Израиль Хейс сияқты ертедегі саяхатшылардың ашық су туралы хабарлары 1850 және 1860 жылдары осы теорияға деген үмітті арттырды. Бірақ Джордж В. Де Лонг Солтүстік полюске ашық жол табу ниетімен «Жаннет» кемесімен Беринг бұғазына барғанда мұз теңізімен бетпе-бет келді, соның салдарынан қолдау азайды. Ұзақ уақыт мұздың ішінде қалыңнан кейін «Жаннет» кемесі мұзға сығылып қирады, ал оның құтқарылғандары мұзбен жабылған поляр теңізі туралы бірінші қолдан куәліктерді әкелді. Британдық саяхатшы Джордж Нарес та оны растады. 1893-1895 жылдары Фридтжоф Нансен мен Отто Свердруп «Фрам» кемесімен полярлық мұз аясында жүзіп өткенде Ашық поляр теңізі туралы теория толыққанды жоққа шығарылды. Дегенмен, 2000 жылдардағы жаһандық жылыну туралы ғылыми зерттеулер 21 ғасырдың соңына қарай полярлық мұз қабатының жылдық жазғы кезеңде еруі Солтүстік Мұзды мұхиттың кең аумақтарын ашық су ретінде көрсететінін, ал Арктика мұзсыз болуы мүмкін екенін болжады. Солтүстік полюс қыста мұзбен қапталған болуы мүмкін, бірақ Азияның солтүстік жағалауы бойында Еуропадан Тынық мұхитына дейінгі кеме жүретін маусымдық теңіз жолы пайда болуы мүмкін.

Жалпы сілтемелер

Поттер, Р. (2004). "Ашық поляр теңізі". Арктика энциклопедиясы. Routledge. Робинсон, М. (2006). "Ең суық қоршаған: Арктиканы зерттеу және американдық мәдениет". Чикаго. Робинсон, М. (2006). "Ашық поляр теңізі теориясын қайта қарастыру". Extremes: Полюстердегі океанографияның оқиғалары. Sides, H. (2014). "Мұз патшалығында: U.S.S. Jeannette-тің ұлы және қорқынышты полярлық саяхаты". Нью-Йорк: Doubleday. Райт, Дж. К. (1966). "Ашық поляр теңізі, географиядағы адам табиғаты". Кембридж.