Кіріспе

Тибет буддасының тулкуы (1940–2013)

Ерте өмір

Чодже Аконг Тулку Ринпоче 1940 жылы Шығыс Тибеттің Кам аймағындағы Ривочеге жақын Дарх ауылында дүниеге келді. Екі жасында оны Чамдо маңындағы Долма Лхаканг монастырының иесі, бірінші Аконгтың қайта туғандығын іздеген топ тапты. Бұрын монастырьда қайта туған лама дәстүрі болмаған, бірақ екінші Конгтрул, Карсе Ринпоче, өліміне жақын болған кезде өмірін сақтап қалған шебер, екінші Аконг тулкуды табуға бұйрық берді. Екі айдан кейін Карсе Конгтрул жазылып, оныншы Тхрунгпа Ринпочемен Палпунгке аттанбас бұрын, артына қарап: «Егер мен қорқынышсыз арыстан тағына отырып, ұзақ жылдар бойы оқулар мен тірі жандарға пайда келтіре алсам, онда бұл ламаның мейірімділігінің арқасы болады» деді. Сондықтан Долма Лхаканг ламаларының тобы он алтыншы Кармападан жаңа тулкуды қалай табуға болатынын сұрады. Төрт жасында жаңа қайта туған бала Долма Лхакангке білім алуға, соның ішінде тулкудың дәстүрлі оқуына, ал тибет медицинасына да үйренуге алынды, өйткені оның алдыңғысы, Карма Мио, шебер дәрігер саналды. Жасөспірім шағында ол монастырды толық бақылауға алып, діни рәсімдер атқарды және Цава Ганг аймағында ауруларды емдеді – бұл үлкен және қашық орналасқан көшпенділер мекені, онда Долма Лхаканг басты монастырь болып табылады. Трангу Ринпоче және Чогьям Тхрунгпа Ринпоче сияқты басқа да белгілі Кагью ламаларымен бірге ол кейін Шечен монастырының монастырлық университетіне барды, онда Шеченнің Конгтрул Ринпочесінен Кагью және Ньиңма дәстүрлерін алды. Кенпо Гангшар да онда «есілдік даналығының» жолын оқытып, олардан сананы жеткізді. Шечен Конгтрулдан кейін Аконның басты гуруы он алтыншы Гьялва Кармапа болды, ол оның буддизмді оқытушы ретіндегі қызметін ынталандырып, бағыт берді және оны тибет медицинасын оқытуға уәкілдік берді. 1959 жылы сол жылғы Тибет көтерілісінен кейін, жиырма жасында ол Үндістанға қашып кетті, оның ішінде он бірінші Чогьям Тхрунгпа Ринпоче және кейін Лама Еше Лосал Ринпоче деп танылған кіші інісі болды. Топтың 300 адамының тек 13-і ғана Үндістанға жетті. Қиын сапарды қытай әскерлерінің кең таралған болуына байланысты үлкен ауытқуға түсіруге мәжбүр болды, олар босқындардың қашуына кедергі келтіруге тырысты. Сапар соншалықты ұзаққа созылды, олар мақсаттарына жеткенше тамақтан қалды. Аштықтан өліп, өздерін асырау үшін жануарларды өлтірмеуге бірауыздан келісіп, тіршілік ету үшін былғары аяқ киімдер мен сөмкелерді қайнатуға мәжбүр болды. Дегенмен, барлық қиындықтарға қарамастан, олар жетті. Босқындар лагерінде болғаннан кейін Аконг пен Тхрунгпа Ринпочелер Фреда Бедимен дос болып, кейін Палмо әпкеге айналды, ол Кармапа дәстүрінің еуропалық тегіндегі алғашқы жақын шәкірті болды. Ол оларды өз үйіне қабылдады, содан кейін Солтүстік-Батыс Үндістандағы Дальхаузидегі Жас ламалар үй мектебін басқаруға көмектесуге дайындады. 1963 жылы Фреда Бедидің досы екеуін Оксфордқа жіберуге демеушілік етті, онда Тхрунгпа университетте салыстырмалы діндерді зерттейтін болады. Тек Тхрунгпаның ғана стипендиясы болғандықтан, Аконг өзін, Тхрунгпаны және Лама Чиме Тулку Ринпочеді (Оксфордта оларға қосылған) қамтамасыз ету үшін Радклиф ауруханасында ауруханалық жұмыскер болып жұмыс істеді.

Іс-шаралар

Аконг Ринпоче қызметі халықаралық деңгейде және тым әртүрлі болды, бірақ оны Дхарма, емдеу (тибет медицинасы және психотерапияны қоса алғанда) және қайырымдылық деп жинақтауға болады.

Дхарма

1967 жылы ол Тхрунгпа Ринпочемен бірге Шотландияда «Самье Линг» орталығын құрды. Батыстағы алғашқы буддалық монастырь болғандықтан, ол Тибеттегі Гуру Ринпоче 8-шы ғасырда құрған Самье монастырының атымен аталды. Қазір ол Еуропадағы ең ірі буддалық монастырьлардың бірі. Аконгтың өзі сабақ беруге құштар болмады, керісінше, тибет буддизмінің ең көрнекті ұстаздарын мен шежірелі ұстаздарын «Самье Лингке» және Еуропа мен Африкадағы оның көптеген филиалдарына шақыруды жөн көрді. 1992 жылдан бастап отанына қайта-қайта барып-қайтқан санаулы шетелдік ламалардың бірі ретінде, ол ондағы монастырын қайта құрып, қолдау көрсетуге, сондай-ақ барлық мектептердің монастырьлары мен оқу орындарының қайта жандануына көмектесуге үлес қосты. Ол Гуру Ринпоче ступаларының үлкен мүсіндерін тұрғызды және Сычуань провинциясының Симдзи ауданындағы Мани қабырғасын қайта жаңартуға демеушілік етті. Сонымен қатар, ол сирек кездесетін буддалық және медициналық мәтіндерді жинау, сақтау және басып шығару ісінде маңызды рөл атқарды, олардың көпшілігі Мәдени революция кезінде жоғалып кетуге айналып келді. 1974 жылы Аконгқа 16-шы Кармапа оның ерекше қасиеттерін мойындап, «Дхарма Иесі» деген мағына беретін «Чёдже» атағын берді. Осы іздестіруде Аконг Тай Ситупаны, ал Шераб Тарчин Гошир Гьялтсаб Ринпочены, 16-шы Кармапаның қайтып келгеніне дейін шежірені сақтауға уәкілеттік берген төрт регенттің екеуін ұсынды. Кармапаны Тибеттегі басты ордасы – Цурфу монастырына әкелгеннен кейін, оның таққа отыру рәсімін ұйымдастыру міндеті Аконг Ринпочеге жүктелді, оған Тибет аймағының түкпір-түкпірінен адамдар келді. Қазіргі заманда осы деңгейдегі ламаның таққа отыруына билік тарапынан алғаш рет рұқсат берілді. Тибеттіктерге көмектесу жөніндегі кең ауқымды жұмыстармен қатар, бұл Аконның жоғары деңгейдегі байланыстар құру қабілеті болмаса мүмкін болмас еді. Кармапа Ургьен Тринли Дордже кейінірек былай деп жазды: «Мен оның осы жұмысты атқаруға ерекше қабілетті екеніне сенемін. Ол тікелей Қытай билігімен сөйлесті, адалдығын сақтап, өте батыл болды және, менің ойымша, қытайлықтар оған құрметпен қарады».

Емдеу

Акон Ринпоче дәстүрлі тибет медицинасын (ДТМ) Батысқа әкелуде және психотерапияның жаңа түрін, яки Тара Рокпа терапиясы деп аталатын сананы жаттықтыруда пионер болды. Тара Рокпа терапиясы оның рухани және медициналық біліміне, сондай-ақ психиатрлар, психотерапевтер, өнер терапевтері және баламалы емшілер сияқты бірқатар студенттердің біліктілігіне негізделген. Он жылдық оқу бағдарламасы Ұлыбритания Психотерапия Кеңесімен аккредиттелген, сонымен қатар Ирландия Психотерапия Кеңесінің және Еуропалық Психотерапия қауымдастығының стандарттарына сәйкес келеді. Акон Ринпоче студенттері Клайв Холмс пен Эди Ирвинмен бірге «Жолбарыны бағындыру: Күнделікті өмірді жақсартуға арналған тибеттік үйретімдер» атты кітап жазды, онда Тара Рокпа терапиясында қолданылатын көптеген жаттығулар сипатталған. Кітап өзінің азабының себебін түсінуге және оны сергіту, медитация және өзіне білу арқылы емдеуге тырысатындарға көмектесуді мақсат етеді. Акон Ринпоче Тибетте де, Еуропада да дәстүрлі тибет медицинасын (ДТМ) дамытуға көмектесті. 2004 жылы доктор Лобсанг Дходен Соктанг және доктор Тамдин С. Брэдлимен бірге ол Британдық дәстүрлі тибет медицинасы қауымдастығын (БДТМҚ) құрды, оның мақсаты дәстүрлі тибет медицинасының бірегей жүйесін сақтау және насихаттау болып табылады. 1994 жылы Акон Ринпоче Тибеттің ең көрнекті дәстүрлі дәрігері Кхенпо Трору Цэнамды Самье Лингтегі жаңадан ашылған ДТМ колледжінде ДТМ негіздерін оқыту үшін шақырды, онда төрт жылдық бағдарлама жүзеге асырылды. Клиникалар ашылды және Ұлыбританияда тибет медицинасы «дәрілік шөптер» ретінде заңды түрде мойындалды. Тибетте ол ROKPA басшылығымен ДТМ клиникаларын құрды және 600-дан астам ДТМ дәрігерлерін оқытты, олардың көпшілігі жетім балаларға арналған мектептерге қатысты. ROKPA дәрігерлерінің әрқайсысы бітіргеннен кейін кем дегенде алты жыл өз ауылдарына оралып, қызмет етуге міндеттелді. Ол сондай-ақ тибет медицинасында қолданылатын шөптерді сақтау бағдарламасын жасады, өйткені жаңа сұраныс оларды жойылуға жақын әкелді, тіпті үш жас дәрігерді Эдинбургтағы Корольдік ботаникалық баққа бау-бақша шаруашылығы мен биодинамиканы зерттеу үшін жіберді. 2009 жылы Акон Бутанда өткен дәстүрлі азиялық медицина жөніндегі жетінші халықаралық конгресте мантралар мен дұғаларды қолдана отырып, тибет медициналық емдеу туралы баяндама жасады.

Қайырымдылық

Қайырымдылық саласында ол 1980 жылы Леа Уайлер және оның әкесі Вьет Уайлермен бірге ROKPA International ұйымын құрды. ROKPA – тибет тілінде «көмек» немесе «дос» деген мағынаны білдіреді. Оның ұраны – «Көмек керек жерде көмек көрсету». Бұл халықаралық гуманитарлық ұйым негізінен Тибет, Непал және Зимбабведе жұмыс істейді, бірақ ғана олармен шектелмейді. ROKPA-ның қайырымдылық мақсаттары: «Буддизмді насихаттау және діни ағымдарға қарамастан, дінаралық диалог пен түсіністікті дамыту. Медициналық көмек және терапия көрсету. Білім беру. Кедейлікті жеңу». Алдыңғы абзастарда сипатталған көптеген жобалар ROKPA арқылы іске асырылды, сонымен қатар ауқымды экологиялық жобалар, және Тибеттегі тибет тілі мен мәдениетін сақтауға бағытталған көптеген шаралар жүзеге асырылды. Непалда басымдық үйсіздерді тамақтандыруға, көшедегі балаларға баспана, білім беру және кәсіптік оқыту ұсынуға бағытталды. Зимбабве мен Оңтүстік Африкада ROKPA 1994 жылдан бастап тамақ, кәсіптік оқыту, терапия және экономикалық мүмкіндіктер ұсыну үшін жұмыс істеді, әсіресе ВИЧ/ЖИТС дағдарысы мен саяси жағдайдан зардап шеккендерге көмектесті. 2011 жылдың тамызында Аконг Ринпоче басқа «Отансүйгіш тибеттіктермен» бірге Қытай Коммунистік партиясының шақыруымен Лхаса қаласында «Тибеттің бейбіт азаттығының» 60 жылдығына арналған шараларға қатысты. Акон Ринпоче кейіннен бұл өміріндегі ең қиын нәрсе болғанын айтты. Бұл оқиға эмигранттық тибет қауымдастығында қызу пікірталас тудырды, бірақ оның шәкірттері бұл оның басқаларға көмектесу мақсатында қаншалықты құрбандыққа баруға дайын екенін көрсеткен тағы бір мысал деп есептеді.

Марапаттар мен кеңес беру қызметтер

2011 жылы Акон Тулку Ринпоче Ұлыбританияға үлкен әсер еткен және маңызды үлес қосқан бұрынғы босқындарды құрметтеген британдық ішкі істер министрінің "60 жыл, 6 адам" аталымын алды. 1993 жылы ол Лхасадағы Мүгедектердің азшылықтары мектебінің кеңесшісі болды; 2008 жылы Юньнань провинциясының Сатам буддистік қоғамының діни кеңесшісі, ал 2009 жылы Цинхай университетінің Медициналық колледжінің кеңесшісі болып тағайындалды. Сонымен қатар, ол Шотландия Ұлттық мұражайының консультанты болып жұмыс істеді.

Өлім

Аконг Ринпоче және онымен байланысы барлардың барлығы, ол Тибетке барған сайын өміріне қауіп төніп тұрғанын білді, себебі Қытай үкіметінің өкілдері оның Далай-ламаға тым жақын екенін санады, ал Үндістан үкіметі Қытаймен арақатынасына күдікпен қарады. Соңғы сапарына аттанбас бұрын Аконг Ринпоче барлық ісін реттеп, Сами Лингтің болашағында басты рөл атқаратын адамдардың көмегін сұрады. 2013 жылдың 8 қазанында Акон Тулку Ринпоче Қытайдың Чэнду қаласында екі монахпен бірге, оның ішінде Ринпоченің жүргізушісі мен туысы қаза тапты деген хабар тарады. Полиция үш тибетті тұтқындап, олар қылмысты мойындады. Қылмыскерлердің сөзіне қарағанда, оларға ақша тиіс болған, бірақ Сами Линг мұны жоққа шығарды. Кейіннен сайтта жарияланған мәлімдемеде, өлтірушілер Аконг Ринпошенің РОКПА жобаларына бөлінетін қаражатты тонамақ болғандары айтылды. 2013 жылдың 11 қазанында оның денесі дәстүрлі кремация және Долма Лхакаңдағы рәсімдер үшін Тибет автономиялық аймағына апарылатыны хабарланды. 2013 жылдың 12 қазанында Samye Ling мәлімдеме жасап, Чэнду полициясының мәліметінше, күдіктілердің бірі – Туденг Гуша, сондай-ақ Тхубтен Кунсал, бес жылдай Ұлыбританияда тұрған және Samye Ling пен Лондондағы байланысты орталықта діни мүсіндер жасаған адам екенін растады. Тхубтен Кунсалдың соты 2014 жылдың тамызында өтті. Аконгтың отбасы өлім жазасынан бас тартуды сұрады, қылмыстың қорқынышты екенін мойындап, бірақ буддизм зорлық-зомбылыққа қарсы екенін айтты. Сот шешімін кейінге шегерді. 2014 жылдың мамырында Оксфорд университетінің Вольфсон колледжінде Ринпошенің өмірі мен еңбектерін еске алуға арналған конференция өтті. Конференцияға Тибеттің ең құрметті ламаларының бірі, Аконг Ринпошенің жақын досы Цултрим Лодро Ринпоче, Сертар Кхенпо төрағалық етті.