Кіріспе
Тибет буддизмінің Друкпа немесе Друкпа Кагью елтамы, кейде ескі дереккөздерде Дугпа деп аталады, Тибет буддизмінің Кагью мектебінің бір тармағы болып табылады. Кагью мектебі – Тибет буддизмінің Сарма немесе «Жаңа аударма» мектептерінің бірі. Друкпа елтамы 1161–1211 жылдары Цангпа Гьяре құрған, ол Тибеттің Цанг аймағында пайда болды, кейін Ладакх және Бутан елдерінде кең таралды. Бұл «Қызыл бас киімді секталар» деп белгілі бірнеше елтамының бірі. Друкпа елтамының ішінде тағы да көптеген кіші мектептер бар, олардың ең танымалдары – Шығыс Хам дәстүрі және Ладакх және оның төңірегінде гүлденген орталық Друкпа мектебі. Бутанда Друкпа елтамы басым мектеп және мемлекеттік дін болып табылады.
The Drukpa or Drukpa Kagyu lineage, sometimes called Dugpa in older sources, is a branch of the Kagyu school of Tibetan Buddhism. The Kagyu school is one of the Sarma or "New Translation" schools of Tibetan Buddhism. The Drukpa lineage was founded in the Tsang region of Tibet by Tsangpa Gyare (1161–1211), and later became influential in Ladakh and Bhutan. It is one of several lineages known as "Red Hat sects". Within the Drukpa lineage, there are further sub schools, most notably the eastern Kham tradition and middle Drukpa school which prospered in Ladakh and surrounding areas. In Bhutan the Drukpa lineage is the dominant school and state religion.
Тарих
Друкпа ұрпағы Тибеттің Цанг аймағында Цангпа Гьяре (1161–1211) құрған. Ол Линг Репаның шәкірті болды және жас кезінде махамудра мен Наропаның алты йогасының Ваджраяна практикасын толық меңгерді. Тертон, яғни «рухани мұраларды табушы» ретінде, ол Миларепаның шәкірті Речун Дорже Дракпа бұрын жасырып қойған «Алты бірдей дәм» мәтінін ашты. Саяхат барысында Цангпа Гьяре мен оның шәкірттері тоғыз айдаһардың (тибетше: druk) жерден көтеріліп, аспанға қарай құбылып, гүлдердің жауғанын көрді. Осы оқиғадан кейін олар өз сектасын Друкпа деп атады. Бұл ұрпақта Цангпа Гьяренің рухани ұстазы Линг Репа және оның ұстазы Фагмо Друпа Дорже Гьялпо маңызды рөл атқарды. Фагмо Друпа Дорже Гьялпо Гампопаның негізгі шәкірті болды, сондай-ақ Речун Дорже Дракпаның ірі шәкірттерінің бірі – Дампа Сумпа да оның ізбасарларының бірі еді. Цангпа Гьяренің немере інісі Онре Дарма Сенгьедің көрнекті шәкірті Фаджо Дрогом Жигпо (1208–1276) болды. Ол 1222 жылы батыс Бутанның аңғарларында Друкпа Кагью ілімдерін тарату үшін барды.
Филиалдар
Бірінші Гьялванг Друкпа Цангпа Гьяре Еши Дордже (1161–1211) шәкірттерін екі топқа бөлуге болады: қан туыстары мен рухани ұлдары. Оның жүрегі туысы, Онре Дарма Сенгье (1177–1237), Друкпа әулетінің негізгі ордасы Ралунгта таққа отырды. Дарма Сенгье Цангпа Гьяренің кейінгі шәкірттерін, мысалы Гоцангпа Гонпо Дордже (1189–1258) сияқтыларын, іске асыру жолына сала, олардың да гуруы болды. Дарма Сенгье немересі және олардың ұрпақтары Ралунгтағы орынды иеленіп, әулетті жалғастырды. Гьялва Лорепа, Гьялва Гоцангпа және оның шәкірті Гьялва Ян Гонпа, рухани жетілулерінің құрметіне Гьялва Намсум, яки Үш Жеңімпаз деп белгіленді. Гьялва Лорепаның ізбасарлары «Төменгі Друкпалар» деп аталды. Гьялва Гоцангпаның ізбасарлары «Жоғарғы Друкпалар» деп аталды. Ал Онре Дарма Сенгье шәкірттері «Орталық Друкпалар» деп аталды. 1592 жылы 4-ші Гьялванг Друкпа, Кункхен Пема Карпо қайтыс болғаннан кейін, оның қайта тууы үшін екі қарсыласы болды. Цанг патшасы кандидаттардың бірі, Гьялванг Пагсам Вангпоға жақсылық жасап, ол жеңіске жетті. Оның қарсыласы, Нгаванг Намгьял, Батыс Бутанға шақырылып, ақырында бүкіл елді біріктіріп, Хаадан Тронгсаға дейін Друкпаны ең беделді буддалық мектеп ретінде орнатты. Сол кезден бастап Друкпа әулеті Тибеттегі Солтүстік Друкпа () тармағына, оның төбесінде Гьялванг Друкпа, және Оңтүстік Друкпаға () бөлінді. Зхабдрунг Нгаванг Намгьял Пекар Джунгнені Бутанның барлық монастырьларының рухани басшысы, 1-ші Дже Кхенпо етіп тағайындағаннан бері, кейінгі Дже Кхенполар Бутанның рухани регенттері ретінде қызмет етіп келеді.
Мектептер
Цангпа Гьяренің бірнеше шәкірттері қосалқы мектептер құрды, олардың ең маңыздылары Гьялва Лорепа Ванчуг Цондру негіздеген Төменгі Друкпа және Гьялва Гоцангпа Гонпо Дорже негіздеген Жоғарғы Друкпа болды. Бұл тармақтан тағы бірнеше маңызды қосалқы мектептер туды. Дегенмен, Гьялванг Друкпа Цангпа Гьяренің бас монастырлары мен мұрагерлігі оның жүрегіне жақын інісі, Өнре Дарма Сенгеге Ралунг монастырында көшті; бұл әулет Орталық Друкпа деп аталды. Ралунгтың мұрагерлік "принц-абаттар" әулеті 1616 жылға дейін сақталды, содан кейін Нгаванг Намгьял, Жабдрунг Ринпоче, 4-ші Гьялванг Друкпаның қайта тууы (инкарнациясы) туралы дау-жанжал мен Цангпа билеушісінің аділетсіздігінен қашып Бутанға кетті. Осы оқиғалардың нәтижесінде Орталық Друкпа Бутандағы Жабдрунг пен оның ізбасарлары басқарған Оңтүстік Друкпаға және Тибеттегі Гьялванг Пагсам Вангпо мен Гьялванг Друкпа тұлкулары басқарған Солтүстік Друкпаға бөлінді.
Жоғарғы Друкпа
Жоғарғы Друкпа Цангпа Гьяренің шәкірті Гёцангпа Гонпо Дордже (1189–1258) құрған, көптеген шәкірттері болған, жоғары жетілген йоги. Оның басқа шәкірттері Оргьенпа Ринченпель (1230–1309), Янгонпа, Чилкарпа және Нерингпа болды. Оргьенпа, сондай-ақ 2-ші Кармапа лама Карма Пакшидің де шәкірті болды, ол Бөдхгая, Жаландхар, Одияна және Қытайға саяхат жасаған ұлы сиддхаға айналды. Одиянада ол Калачакра жүйесінің алты тармақты йогасына қатысты, «Үш Алмас күйге жақындау және жетісу» деп аталатын ілімдерді алды. Тибетке оралғаннан кейін Оргьен Ньендруп дәстүрін құрды және Одияна еліне арналған белгілі нұсқаулықты қоса алғанда, көптеген еңбектер жазды. Огьенпаның шәкірттерінің ішінде Ранджунг Дордже, 3-ші Кармапа лама, Харчупа (1284–1339) және Токден Дасенг Барава Гьелцен Пелзанг (1255–1343) болды. Барава Гьелцен Пелзанг Янгонпаның Жоғарғы Друкпа ұрпағының ұлы ғалымы болды. Ол Барава тармақты мектебін құрды, ол бір кезде Тибетте кеңінен таралды және 1959 жылға дейін тәуелсіз ұрпақ ретінде сақталды. Бір кезде бұл ұрпақ Бутанда да маңызды рөл атқарды.
Barawa Gyeltsen Pelzang (1255 1343) was a great scholar of the Upper Drukpa succession of Yanggönpa. He established the Barawa sub school, which for a time was widespread in Tibet and survived as an independent lineage until 1959. For a time this lineage was also important in Bhutan.
Орталық Друкпа
Орта Друкпа – Цангпа Гьяренің Ралунгта орналасқан мұрагерлік ұрпағы. Цангпа Гьяренен кейін осы ұрпақтың келесі иесі – оның жүрегі туысы Дарма Сенгге (1177–1237), Цангпа Гьяренің інісі Лханин Дарма Сенггеден туған. Дарма Сенггеден кейін оның жүрегі туысы Жонну Сенгге (1200–66), ал одан кейін оның жүрегі туысы Нима Сенгге (1251–1287) болды. Ұрпақ содан кейін оның туысы Дордже Лингпа Сенгге Шерапқа (1238–1287) көшті, ол Цангпа Гьяренің інісі Лхамбумнан тараған Друкпа ұрпағының бір тармағының мүшесі Вонтактың ұлы еді. Ұрпақ Сэнгге Шераптың інісі Сэнгге Ринченге (1258–1313), одан оның ұлы Сэнгге Гьелпоға (1289–1326), немересі Жамянг Кунга Сэнггеге (1289–1326), шөбересі Лодро Сэнггеге (1345–90) және шөбересі Шерап Сэнггеге (1371–92) көшті. Цангпа Гьяре ұрпағының алғашқы тоғыз иесі «Теңдесі жоқ тоғыз арыстан» деп аталды. 21 жасында қайтыс болған Шерап Сенггеге Ралунг тағында оның ағасы Еше Ринчен (1364–1413) және оның ұлдары Намха Пелзанг (1398–1425) және Шерап Зангпо (1400–38) мұрагерлік етті. Бұл үшеуі Махасаттва Манджушри, Ваджрапани және Авалокитешвараның эманациялары саналды. Шерап Зангпоның ұлы – екінші Гьялванг Друкпа, Гьялванг Дже Кунга Пенджор (1428–76), ол өз заманының ең танымал ламаларынан білім алып, ұлы автор және ұстаз болды. Екінші Гьялванг Друкпадан бастап, ұрпақ оның жүрегі туысы Накванг Чёггельге (1465–1540), содан кейін атадан балаға қарай Нак ги Вангчук Дракпа Гьялценге (1517–1554), Мипхам Чёггальға (1543–1604), Мипхам Тенпаи Нимаға (1567–1619) және Нгаванг Намгьялға, ол Нгаванг Чёгьялдың шөбересі болды, көшті. Орта Друкпа дәстүрінде көптеген ұлы ғалымдар пайда болды, соның ішінде төртінші Гьялванг Друкпа, Кункхен Пема Карпо (kun mkhyen padma dkar po) [1527–1592], Кхэванг Сангай Доржи (mkhas dbang sangs rgyas rdo rje) [1569–1645] және Бод Кепа Мипхам Гелег Намгьял (bod mkhas pa mi pham dge legs rnam rgyal) (1618–1685), ол поэзия, грамматика және медицина туралы білімімен танымал болды. Оның жинақталған еңбектері қазіргі басылымдарда жиырмадан астам томды құрайды. Ол 1571 жылы оңтүстік-шығыс Тибет тұрғындары – «кло паларды бағындыру» үшін Сангнак Чо монастырын құрды. Бұл монастырь қазіргі Тибет автономиялық аймағының Лохка префектурасында Аруначал Прадеш шекарасына жақын орналасқан. Орта Друкпа мектебінің үш ұлы сиддхасы – Цанньон Херука (1452–1507), Миларепаның өмірі, Миларепаның жүз мың әні, Речунгпаның өмірі және Демчог Хандро Ньенгюдтің құрастырушысы; Друкпа Кунлей (1455–1529); және Юньон Кунга Зангпо (1458–1532). Үшеуі де төртінші Гьялванг Друкпаның шәкірттері болды. Төртінші Гьялванг Друкпаның қайтысынан кейін екі инкарнация танылды: Паксам Вангпо, ол Чондже Депаның ұрпағы, және Нгаванг Намгьял, ол сонымен қатар Друкпаның Ралунг мұрагері болды. Паксам Ванпо Карма Кагьюдың қолдауын алды, ол Нгаванг Намгьялға жаулық жасады. Соңғысы кейін Бутанға қашып кетті, онда оның ұрпағы көптеген ізбасарлары болды, Оңтүстік Друкпаны құрды және елдің рухани және әкімшілік басшысы болды, содан кейін ел Стандартты тибет және Дзонгкада Друкиул деп аталды.
Sherap Sengge, who died at the age of 21, was succeeded on the throne of Ralung by his elder brother Yeshe Rinchen (, 1364 1413) and he by his sons Namkha Pelzang (, 1398 1425) and Sherap Zangpo (, 1400–38). These three were considered the emanations of the three mahāsattvas Manjusri, Vajrapani and Avalokiteśvara, respectively. Sherap Zangpo's son was the second Gyalwang Drukpa, Gyelwang Jé Künga Penjor (, 1428–76), who received teachings from the most renowned lamas of his age and became a great author and teacher. From the 2nd Gyalwang Drukpa, the lineage passed to his nephew Ngakwang Chögyel (, 1465 1540), then successively in turns from father to son to Ngak gi Wangchuk Drakpa Gyeltsen (, 1517 1554), Mipham Chögyal (, 1543 1604), Mipham Tenpa'i Nyima (, 1567 1619) and Ngawang Namgyal, who was the great great grandson of Ngawang Chögyal. In the Middle Drukpa tradition many great scholars appeared including the fourth Gyalwang Drukpa, Kunkhyen Pema Karpo (kun mkhyen padma dkar po) [1527—1592], Khewang Sangay Dorji (mkhas dbang sangs rgyas rdo rje) [1569—1645] and Bod Khepa Mipham Geleg Namgyal (bod mkhas pa mi pham dge legs rnam rgyal) (1618—1685) who was famed for his knowledge of poetics, grammar and medicine. His collected works fill over twenty volumes in modern editions. He founded Sangngak Chö Monastery in 1571 to "subdue the klo pa", the inhabitants of southeastern Tibet. This monastery, which is located in modern Lhoka Prefecture of the Tibet Autonomous Region near the border with Arunachal Pradesh, India, became the seat of the successive Gyalwang Drukpa incarnations in Tibet and thus the center of the Northern Drukpa. Three great siddhas of Middle Drukpa school were Tsangnyön Heruka (1452 1507), author of the Life of Milarepa, the Hundred Thousand Songs of Milarepa, the Life of Rechungpa, and compiler of the Demchog Khandro Nyengyud; Drukpa Kunley (1455 1529); and Ünyön Künga Zangpo (, 1458 1532). All three were disciples of the 4th Gyalwang Drukpa. Following the death of the 4th Gyalwang Drukpa, two incarnations were recognized: Paksam Wangpo , who was the offspring of the Chongje Depa, and Ngawang Namgyal, who was also the heir to Drukpa lineage of Ralung. Paksam Wangpo gained the backing of the powerful Tsangpa Desi, who was a patron of the Karma Kagyu and hostile to Ngawang Namgyal. The latter subsequently fled to Bhutan, where his lineage already had many followers, established the Southern Drukpa, and became both the spiritual and temporal head of the country, after which the country became known as Drukyül in Standard Tibetan and Dzongkha.
Қазіргі заманғы ұйым
Оңтүстік Друкпаны Бутанның Дратшанг Лхеншогтың бас иесі болып табылатын Дже Кхенпо (сайланған лауазым, тулкулар емес) басқарады. Солтүстік Друкпаны 12-ші Гьялванг Друкпа немесе Гьялванг Друкпаның инкарнациясы басқарады. Хамда Хамтрул Ринпоче дәстүрлі түрде Друкпаның ең көрнекті шебері болды және әлі күнге дейін Хамда үлкен ізбасарлары бар. Бұрынғыдай, ұрпақ географиялық тұрғыдан Солтүстік, Орта және Оңтүстік Друкпаға бөлінгеннен айырмашылығы, бүгінде Друкпа ұрпақ шеберлері осы дәстүрлі шекаралардан өтіп, ұрпақ пен ілімдерді нығайту үшін байланыс орнатып, бірлесіп жұмыс істейді. 2009 жылдың сәуір айында Непалдың Катманду қаласындағы Друк Амитабха тауында Жылдық Друкпа Кеңесі (АДК) деп аталатын алғашқы іс-шара өтті. Бұл шараға Үндістан, Непал, Бутан және Тибеттен 40-тан астам шебер қатысты, ал осы оқиғаға 10,000-нан астам мирян және кемінде 1,000 монах және монах әйелдері жиналды. Бұл Друкпа ұрпағының барлық үш негізгі тармағын қамтитын жылдық шараның алғашқысы болды, мақсаты – Друкпа ұрпағының күшін біріктіру және әртүрлі монастырлар мен ұйымдардың тарихи байланыстарын жаңару. 2007 жылдың шілдесінде Ладакхтың Шей қаласында ұрпақ 800 жылдан астам тарихын тойлағанда, 100,000-нан астам адам тойға, дұғаға және 300 монах әйелдің маска биіне қатысты. Бұл шарада Гималайдағы алғашқы оттық көрсетілімі, алғашқы 800 аспан фонары жарықтандырылды және 12,000 биоразлагающы шарлар аспанға жіберілді, бұл оқиға халықаралық БАҚ-та жарияланды.
2010 жылы Гьялванг Друкпа 2004 жылы Нобель сыйлығының лауреаты Вангари Маатаи бастаған «бір миллион ағаш» науқанының аясында Ладакхта бір миллион ағаш отырғызу жобасын бастады. Осы жоба аясында Гьялванг Друкпа «Сүйіспеншілікпен өмір сүру» еріктілерін жетектеп, бір мезгілде ең көп ағаш отырғызу бойынша екі рет Гиннестің әлемдік рекордын жаңартты. Бірінші рет 2010 жылдың қазан айында 9,313 ерікті жарты сағаттың ішінде 50,033 ағаш отырғызып, «Ең көп ағаш отырғызылған» санаты бойынша алғашқы Гиннестің әлемдік рекордын жаңартты. 2012 жылдың қазан айында олар 9,800-ден астам еріктілердің қатысуымен 100,000-ға жуық ағаш отырғызып, осы санат бойынша Гиннестің әлемдік рекордын тағы да жаңартты, бұл ауылдарды тасқыннан қорғауға және ауаны тазалауға көмектесті. Друкпа ұрпағы, әсіресе он екінші Гьялванг Друкпаның басшылығымен, бүкіл әлемде, әсіресе Еуропада орталықтар құрды. 2016 жылы National Geographic Books кітабы «StarTalk: Ғарыш саяхаты, ғылыми фантастика, адамзат, ғалам және одан әрі туралы білуіңіз керек барлық нәрселер» жарық көрді, онда Нил деГрас Тайсон, Юджин Мирман және Джейсон Судекистің 12-ші Гьялванг Друкпамен сұхбатының бір бөлігі жарияланды, онда Друкпа ағаштар мен дін туралы ойларын бөлісті. Оның пікірінше, ағаштар, өсімдіктер және табиғат буддистермен, христиандармен және кез келген дінге сенетін немесе сенбейтін адамдармен байланыс жасайды.
Карма Кагюның тәлім беруі
2014 жылдың 10 қыркүйегінде Гьялванг Друкпа ресми мәлімдеме жасап, Пекиннің Тибеттің қасиетті Кайлас тауы аймағындағы Друкпа монастырларын күшпен басып алу үшін қытайлық басқарудағы Карма Кагьюдың ішкі тобын пайдаланып, діни ағымдар арасындағы бәсекелестікті қоздырғанын айыптады. Осының салдарынан Друкпа монахтары мен йогилері монастырларынан қуылды, ал Друкпа шеберлерінің суреттері (қытай тарапынан мойындалған) Кармапа Огьен Тринли Дорджедің суреттерімен ауыстырылды. Гьялванг Друкпа: "Олар (Кармапаның) есімін пайдалануда, бірақ мен оның жауапкер екенін ойламаймын". Кармапа Огьен Тринли Дордже кеңсесі дереу жауап беріп: "Оның қасиеттілігі (мәжбүрлеп) дін ауыстыруға сенбейді. Оның көзқарасы кең, және дін ауыстыру жоспары жоқ. Ол барлық ағымдар арасындағы үйлесім мен диалогқа сенеді, ал біздің бәріміз кең Будда дәстүріне жатамыз". Өкіл Кунзанг Чунвьяльп Кармапаның бұрынғы қалпына келтірілуі керек деп талап еткен Друкпа монастырларының "өте қасиетті" екенін қосты.
Кунг-фу монахинялары
2018 жылы BBC Drukpa Kagyu мектебінің кунг-фумен айналысатын қарындастары туралы хабарлады, олардың көпшілігі кунг-фудан қара белбеуге ие. Гьялванг Друкпа Вьетнамға сапар барып, қарындастардың жауынгерлік дайындықтан өтетінін көрген соң, оларға өзін-өзі қорғауды үйренуге шақырып, бұл идеяны Непалға әкеліп енгізуді шешті. Оның ниеті қарапайым: гендерлік теңдікті қолдау және көбінесе Үндістан мен Тибеттен келген, жағдайы нашар отбасылардан шыққан жас қыздарды күшпендіру. Кунг-фумен айналысатын қарындастар басқа дәстүрлердегі монахтарға ғана қол жетімді дағдыларды да меңгереді, мысалы, сантехника, жүргізу және электр құрылғыларын орнату сияқты.