Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Моста – Мальтаның солтүстік аймағындағы шағын, бірақ тығыз қоныстанған қала. Мостадағы ең танымал ғимарат – Ротонда, қауым мүшелерінің ерікті еңбегімен салынған үлкен базилика. Онда әлемдегі үшінші ең үлкен тірегі жоқ күмбез орналасқан, сонымен қатар күмбезді тесіп өткен, бірақ жарылмаған неміс бомбасының көшірмесі қойылған. Моста әр жылдың 15 тамызында Құдай ананың көтерілуі мерекесін тойлайды. Мостаның мерекесі жергілікті тұрғындар мен туристердің арасында кеңінен танымал. Қаланы жыл сайын жергілікті қауым мүшелері мен қала тұрғындары мерекелік шеру алдындағы апталарда қалаға және оның қасиетті әулиесіне деген құрметтерін білдіріп, әсемдейді.
Mosta is a small but densely populated city in the Northern Region of Malta. The most prominent building in Mosta is the Rotunda, a large basilica built by its parishioners' volunteer labour. It features the world's 3rd largest unsupported dome, and displays a replica of a German bombshell that famously crashed through the dome but did not detonate upon impact. Mosta celebrates the parish feast of the Assumption every 15 August. Mosta's feast day celebration is popular amongst both locals and tourists. The city is annually decorated by local parishioners and townspeople, seeking to demonstrate their affection for the city and its patron saint, weeks ahead of the public procession.
Тарих
Моста тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Моста шекарасындағы дольмендер мен арба жолдары осының басты дәлелі болып табылады. Әрбір дольменде екі тікбұрышты тас және олардың үстіне көлденең орналастырылған тағы бір ұқсас тас бар. Орта ғасырларда Моста – басқа да көптеген шағын ауылдардың арасындағы кішкентай ауыл болды, олардың әрқайсысы сирек қоныстанған. Бұл кішкентай ауылдар Рахал Каллея, Рахал Хобла, Рахал Песса немесе Пизе, Рахал Сир, Рахал Кирчипулли, Рахал Брабар және Рахал Димех деп аталды. 16 ғасырда бұл ауылдардың маңызы төмендеп, Моста басқаларын басып озды. 1575 жылы Пьетро Дусинаның апостольдық сапары Мостадағы Құдай ананың көтерілуіне арналған шіркеудің де аймақта қаншалықты маңызды болғанын көрсетті, сондықтан оны жаңылысқанша "парохиялық шіркеу" деп атады. 1575 жылы Мостада 580 адам тұрды. Қазіргі кезде Мостада көптеген жаңа үйлер салынуда. Ескі Мостаның шетінде тұрғын үйлермен жаңа құрылыс аймақтары пайда болды. Бұл жаңа аймақтар: Санта Маргерита, Тал Блаталь Голья, Из Зохрия, Ис Сэйтар және Та Млит деп аталады. Бұл Моста халқының артып бара жатқанын білдіреді. Моста сонымен қатар қарқынды дамып келе жатқан сауда орталығына айналды. Осының барлығы Мостаны жергілікті стандарттар бойынша үлкен қалаға айналдырды және бүгінде ол Мальта аралдарындағы ең ірі қалалардың біріне жатады.
Mosta has been inhabited since pre history. Dolmens in the limits of Mosta and cart ruts are primary evidence of this. Each dolmen has two rectangular standing stones and one other similar stone positioned horizontally above the other two. In the Middle Ages, Mosta was a small hamlet amongst a number of other hamlets, each sparsely populated. These tiny villages were Raħal Calleja, Raħal Ħobla, Raħal Pessa or Pise, Raħal Sir, Raħal Kircipulli, Raħal Brabar and Raħal Dimech. In the 16th century, these hamlets decreased in importance and Mosta took its place as the principal village. The Apostolic Visit of Mgr Pietro Dusina in 1575 indicated that even the church dedicated to the Assumption that stood in Mosta was so important in the area that it was erroneously called ‘parochial church’. In 1575, there were 580 persons living in Mosta. Mosta is, in contemporary times, witnessing the construction of many new houses. New built up zones with residential houses are found on the outskirts of older Mosta. These new zones are known as: Santa Margerita, Tal Blata l Għolja, Iż Żokrija, Is Sgħajtar and Ta’ Mlit. This means that the population of Mosta is increasing. Mosta has also become a bustling commercial centre. All these developments have made Mosta a big town by local standards and it is today amongst the largest in the Maltese Islands.
Көлік
Моста Мальтаның орталығында орналасқандықтан, автобустар Бугибба, Бурмарад, Сент-Полс шығанағы, Кавра, Хемксия, Мжарр, Циркева және Мелиехаға қарай Моста арқылы өтеді.
As Mosta is at the centre of Malta; buses pass through Mosta on the way to Buġibba, Burmarrad, St. Paul's Bay, Qawra, Xemxija, Mġarr, Ċirkewwa and Mellieħa.
Аңыздар
Қалада бірнеше аңыз бар, мысалы, Моста әйелі (L Għarusa tal Mosta).
The town has several legends such as The Bride of Mosta (L Għarusa tal Mosta).
Әлеуметтік топтар
Мостаның өз скауттары мен қыздар скауттары, екі музыкалық клубы (Николо Исуард және Санта Мария), және екі фейерверк фабрикасы (Санта Мария және 15 та' Ависсу) бар. Конституция көшесі – Мостаның басты көшелерінің бірі, ол оңтүстік пен солтүстікті байланыстырады және одан көп көлік өтеді.
Mosta has its own scouts and girl guides, two band clubs (Nicolo' Isouard and Santa Marija), and two fireworks factories (Santa Marija and 15 ta' Awwissu). A lot of traffic passes through Constitution Street, one of Mosta's main streets, connecting the south to the north.
Қасиетті Базилика Богородицы Успения (сонымен қатар Ротонда Моста немесе Моста куполы деп те аталады)
Моста әлемдегі ең үлкен тірегі жоқ үшінші күмбезбен мақтанады. Бұл шіркеу, сондай-ақ Моста Ротондасы немесе Моста күмбезі деп белгілі, Құдай ананың Аспанға көтерілуіне арналған. Құдай ананың Аспанға көтерілуі мерекесі 15 тамызда тойланады және Мальтада мемлекеттік мереке болып саналады. 1608 жылы Мостадағы приход ретінде құрылғаннан бері, бір жерде үш түрлі шіркеу салынды, ал қазіргі шіркеуді Мостада тұратын француз Джорджио Грогнет де Васс жобалады. Сол кездегі Моста халқы, 1500-ден аспайтын, осы шіркеуді салған. Грогнеттің жобасы Римдегі Пантеон үлгісінде жасалған. Жобаға қатысты пікірталастар мен күмәндерге байланысты, алғашқы тас 1833 жылдың 30 мамырында қаланды. Ротонданың сыртқы диаметрі 55,20 метр, ал ішкі диаметрі 39,60 метрді құрайды. Басты фасады оңтүстікке қарап тұр және иония стиліндегі алты бағанадан тұрады. Фасадтың екі жағынан да мұнаралар көтеріледі. Алдыңғы бөлігінен кейін, шіркеудің артқы жағы да ұқсас стильде салынған, бірақ мұнаралары жоқ. Күмбез катенария профилі принципі бойынша салынған, яғни әрбір тас төмендегі тастың үстіне қаланады. Шіркеуді салуға 27 жыл кетті және ол маңызды тарту ортасына айналды. 1942 жылдың 9 сәуірінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеу жойылуға жақын болды. Одақтас бомбасы шіркеудің күмбезіне адамдар ішінде болғанда түсті, бірақ жарылмады. Одан қоздырғыш бөлігі алынып тасталды, ал қазір оның көшірмесі ескерткіш ретінде қойылған.
Mosta boasts the third largest unsupported dome in the world. The church, also commonly known as the Rotunda of Mosta or the Mosta Dome, is dedicated to the Assumption. The Feast of the Assumption is held on 15 August and it is a public holiday in Malta. From its inception as a parish in 1608, Mosta has had three different churches built on the same site, with the current one being designed by Giorgio Grognet de Vassé, a French resident of Mosta. The Mostin at that time, totalling not more than 1500, built the church. Grognet’s design was based on that of the Pantheon of Rome. Due to debates and doubts regarding the design, the first stone was laid on 30 May 1833. The rotunda has a diameter of 55.20 metres on the outside and 39.60 metres on the inside. The main façade faces south and has six columns in the Ionic style. On each side, a steeple rises from the façade. Following the front elevation, the church has an analogous style at the back, but without steeples. The dome was built on the principle of the catenary profile, meaning that each stone was laid over the one underneath it. The church took 27 years to complete and became a major attraction. On 9 April 1942, the church was nearly destroyed during World War II. An Axis bomb hit the dome of the church whilst people were inside, but it failed to explode. The detonator was removed and a replica bomb is now displayed as a memorial.
Ротонда алаңындағы арыстан ескерткіші
Ротонда алаңының ерекше белгісі – 2023 жылы демонтаждалып, шіркеудің артындағы қоғамдық баққа орнатылған тұғырға қойылған арыстан мүсіні. Бұл мүсін бұрын Слимада орналасқан фонтанның бір бөлігі болған. Кейіннен фонтан алынып тасталды. Мүсін қола түсті құйма темірден жасалған. Ол Париждегі Валь-д’Осне құю фабрикасында құйылған. Тұғырдың бетіне Моста қаласының және тәуелсіз Мальтаның елтаңбалары бейнеленген.
A prominent feature of Rotunda Square is a statue of a lion on a pedestal, which was removed in 2023 and placed in the public garden behind the church. Once, this was part of a fountain which originally was in Sliema. The fountain has since been removed. The statue is made of bronze coloured cast iron. It was made in the Val d’Osne Foundry in Paris. Embossed on the pedestal there are the coat of arms of Mosta and those of independent Malta.
Та-Бистра катакомбалары
Та-Бистра катакомбалары – Рабаттан тыс жерде табылган катакомбалардың ең ірі кешені. Олар Моста қаласындағы Трик-ил Миссжуннарджи Мальтин көшесінде орналасқан. Бұл катакомбалар алғаш рет 1800 жылдары тіркелген, бірақ 1933 жылы капитан Чарльз Замит оларды Бурмарадқа қарай бағытталған жаңа жолмен жабылмастан бұрын зерттеген. 2004, 2013 және 2014 жылдары жүргізілген қосымша зерттеулер жаңа жаңалықтар ашып, осы орынды қайта жандандырды. Бұл орын үш Еуроодақ қаржыландырылған жобаның бөлігі болды және қазір Heritage Malta басқаруында.
The Ta' Bistra Catacombs are the largest set of catacombs found to date outside Rabat, and are located in Triq il Missjunarji Maltin in Mosta. These catacombs were first recorded in the 1800s but were only investigated in 1933 by Captain Charles Zammit, before part of the site was covered over by a new road leading down to Burmarrad. Further studies in 2004, 2013, and 2014, have brought the site back to life with new discoveries. This site has been part of three EU funded projects and is now managed by Heritage Malta.
Speranza Chapel (Үміт анамыздың шіркеуі)
Мостаның көрікті жерлерінің бірі – Speranza аңғарындағы Speranza шатыры. Шатыр 1760 және 1761 жылдар аралығында салынған. Шатырға байланысты аңыз бойынша, түрік шапқыншылығы кезінде жас қыз бен оның қарындастары отбасының қойларын бағып, жауға түсіп қалу қаупі болған. Қарындастары қашып құтылса, жас қыз ақсақтығынан жылдам қашуға үлкермейді. Ол шатырдың сол жағындағы үңгірге тығынады. Сол кезде ол Мәриямға дұға етіп, егер құтылса, Әміршайына арналған шатыр салады деп уәде береді. Оны қуған түрік шапқыншылары келгенде, үңгірде іздемейді, себебі кіреберісте тоқыма тордың бұзылмағандығын көріп, қыздың онда жасырынуы мүмкін емес деп ойлайды – егер кірсе, тоқыма тор бұзылар еді.
An attraction in Mosta is the Speranza Chapel in the Speranza Valley. The chapel was built between 1760 and 1761. A legend tied to the Chapel recounts that, during a Turkish invasion, a young girl and her sisters taking care of their family's sheep were at risk to be taken by the invaders. Whilst the sisters escaped, the young girl could not run fast enough because she limped slightly. It is said that she hid in a cave found under the chapel's left side. Meanwhile, she prayed to Mary, promising that if she were saved, she would build a chapel dedicated to Our Lady. When the Turkish invaders chasing her arrived, they didn't look for her in the cave because they thought the girl could not be hiding there as there was an intact web at the entrance, which would have been damaged had she entered the cave.
Маркиз Маллия Табон фермасы
Маркиз Маллия Тэбон шаруа үйі – Talent Mosti қайырымдалық қорымен және іргелес мектеп кеңесімен бірлесіп жұмыс істейтін фольклорлық тартымды орын. Шаруа үйі Вид-иль-Гассел аңғарына көрініс ашады. Онда суреттер, фотосуреттер, қолөнер бұйымдары, хобби және тұрақты фольклорлық музей сияқты әртүрлі көрмелер ұйымдастырылған.
The Marquis Mallia Tabone Farmhouse is a folklore attraction run by the Talent Mosti philanthropy in collaboration with the adjacent school's council. The farmhouse overlooks the valley of Wied il Għasel. It houses exhibitions varying from paintings, photography, artisan work, hobbies and a permanent folklore museum.
Wied Filep Dolmens (Филеп Долменсі)
Вьяль-Рагуза мен Даурет-ил-Вид арасындағы далада қола дәуіріне жататын екі дольменді көруге болады.
Two dolmens, dating back to the Bronze Age, can be seen in a field between Vjal Ragusa and Dawret il Wied.
Құмбо мұнарасы
Камбо мұнарасы – Моста қаласындағы бекітілген резиденция. Оның жерінде рим дәуірінен қалған шағын христиан отбасының қабірі бар.
The Cumbo Tower is a fortified residence in Mosta. In the grounds there is a small Christian family tomb from the Roman era.
Тал-Ғаммариет гипогейі
Бұл, көптеген жағдайларда қиратылған, және Эммануэль Магри оны Ħal Dimech шағын ауылында, қазір Мостаның құрамында, Та' Бистра катакомбаларынан үлкен арақашықтықта емес деп тіркеген орын.
This is a site that has most likely been destroyed, and has been recorded by Emmanuel Magri as being in the hamlet of Ħal Dimech, now part of Mosta, and not far from the Ta' Bistra Catacombs.
Форт Моста катакомбасы
Форт Мостаның аумағында шағын катакомба орналасқан. Алғашқыда бұл пунийлік шахта қабірі болған, бірақ рим дәуірінде агапе дастарханымен толыққан катакомбаға дейін кеңейтілген. Бұл орын Мальта Қарулы Күштері пайдаланатын Форт Мостаның ішінде жатыр.
Within the grounds of Fort Mosta, there is a small catacomb. Originally, this was a Punic shaft tomb but it was enlarged into a Roman period catacomb complete with an agape table. This site is within the confines of Fort Mosta which is used by the Armed Forces of Malta.
Вид-ил-Гассел катакомбасы
Вид-ил-Гасселде тағы бір шағын катакомба табылды, ол Моста бекінісінің астындағы табиғи үңгірдің қабырғасында, жартылай шеңбер пішінде тасқа қазылған жеті қабірден тұрады.
Another small catacomb is found in Wied il Għasel, consisting of a series of seven tombs dug in the rock in a semi circular form found in the side of a natural cave beneath Fort Mosta.
Рим ғибадатханасы деп саналатын жер
2008 жылы жарық көрген бір басылымда Моста қаласының сол кездегі мэрі доктор Пол Четкути Каруана: «Көпшілікке мәлім болғанымен, ешкім нақты білмейді, Та’ Бистра аймағында кем дегенде бір римдік ғибадатханасы бар, оны алыпсатарлар жер астына көміп тастаған» деді.
In a 2008 publication, then Mosta Mayor Dr Paul Chetcuti Caruana stated: "As many know, and no one knows, in the neighbourhood of Ta’ Bistra there is at least one Roman temple which has been buried by the speculators."
Білім
Quality Schools International компаниясы Моста қаласында QSI Malta халықаралық мектебін ұстап тұрады.
Quality Schools International operates QSI Malta, an international school, in Mosta.