Кіріспе

Моста – Мальтаның солтүстік аймағындағы шағын, бірақ тығыз қоныстанған қала. Мостадағы ең танымал ғимарат – Ротонда, қауым мүшелерінің ерікті еңбегімен салынған үлкен базилика. Онда әлемдегі үшінші ең үлкен тірегі жоқ күмбез орналасқан, сонымен қатар күмбезді тесіп өткен, бірақ жарылмаған неміс бомбасының көшірмесі қойылған. Моста әр жылдың 15 тамызында Құдай ананың көтерілуі мерекесін тойлайды. Мостаның мерекесі жергілікті тұрғындар мен туристердің арасында кеңінен танымал. Қаланы жыл сайын жергілікті қауым мүшелері мен қала тұрғындары мерекелік шеру алдындағы апталарда қалаға және оның қасиетті әулиесіне деген құрметтерін білдіріп, әсемдейді.

Тарих

Моста тарихқа дейінгі дәуірден бері қоныстанған. Моста шекарасындағы дольмендер мен арба жолдары осының басты дәлелі болып табылады. Әрбір дольменде екі тікбұрышты тас және олардың үстіне көлденең орналастырылған тағы бір ұқсас тас бар. Орта ғасырларда Моста – басқа да көптеген шағын ауылдардың арасындағы кішкентай ауыл болды, олардың әрқайсысы сирек қоныстанған. Бұл кішкентай ауылдар Рахал Каллея, Рахал Хобла, Рахал Песса немесе Пизе, Рахал Сир, Рахал Кирчипулли, Рахал Брабар және Рахал Димех деп аталды. 16 ғасырда бұл ауылдардың маңызы төмендеп, Моста басқаларын басып озды. 1575 жылы Пьетро Дусинаның апостольдық сапары Мостадағы Құдай ананың көтерілуіне арналған шіркеудің де аймақта қаншалықты маңызды болғанын көрсетті, сондықтан оны жаңылысқанша "парохиялық шіркеу" деп атады. 1575 жылы Мостада 580 адам тұрды. Қазіргі кезде Мостада көптеген жаңа үйлер салынуда. Ескі Мостаның шетінде тұрғын үйлермен жаңа құрылыс аймақтары пайда болды. Бұл жаңа аймақтар: Санта Маргерита, Тал Блаталь Голья, Из Зохрия, Ис Сэйтар және Та Млит деп аталады. Бұл Моста халқының артып бара жатқанын білдіреді. Моста сонымен қатар қарқынды дамып келе жатқан сауда орталығына айналды. Осының барлығы Мостаны жергілікті стандарттар бойынша үлкен қалаға айналдырды және бүгінде ол Мальта аралдарындағы ең ірі қалалардың біріне жатады.

Көлік

Моста Мальтаның орталығында орналасқандықтан, автобустар Бугибба, Бурмарад, Сент-Полс шығанағы, Кавра, Хемксия, Мжарр, Циркева және Мелиехаға қарай Моста арқылы өтеді.

Аңыздар

Қалада бірнеше аңыз бар, мысалы, Моста әйелі (L Għarusa tal Mosta).

Әлеуметтік топтар

Мостаның өз скауттары мен қыздар скауттары, екі музыкалық клубы (Николо Исуард және Санта Мария), және екі фейерверк фабрикасы (Санта Мария және 15 та' Ависсу) бар. Конституция көшесі – Мостаның басты көшелерінің бірі, ол оңтүстік пен солтүстікті байланыстырады және одан көп көлік өтеді.

Қасиетті Базилика Богородицы Успения (сонымен қатар Ротонда Моста немесе Моста куполы деп те аталады)

Моста әлемдегі ең үлкен тірегі жоқ үшінші күмбезбен мақтанады. Бұл шіркеу, сондай-ақ Моста Ротондасы немесе Моста күмбезі деп белгілі, Құдай ананың Аспанға көтерілуіне арналған. Құдай ананың Аспанға көтерілуі мерекесі 15 тамызда тойланады және Мальтада мемлекеттік мереке болып саналады. 1608 жылы Мостадағы приход ретінде құрылғаннан бері, бір жерде үш түрлі шіркеу салынды, ал қазіргі шіркеуді Мостада тұратын француз Джорджио Грогнет де Васс жобалады. Сол кездегі Моста халқы, 1500-ден аспайтын, осы шіркеуді салған. Грогнеттің жобасы Римдегі Пантеон үлгісінде жасалған. Жобаға қатысты пікірталастар мен күмәндерге байланысты, алғашқы тас 1833 жылдың 30 мамырында қаланды. Ротонданың сыртқы диаметрі 55,20 метр, ал ішкі диаметрі 39,60 метрді құрайды. Басты фасады оңтүстікке қарап тұр және иония стиліндегі алты бағанадан тұрады. Фасадтың екі жағынан да мұнаралар көтеріледі. Алдыңғы бөлігінен кейін, шіркеудің артқы жағы да ұқсас стильде салынған, бірақ мұнаралары жоқ. Күмбез катенария профилі принципі бойынша салынған, яғни әрбір тас төмендегі тастың үстіне қаланады. Шіркеуді салуға 27 жыл кетті және ол маңызды тарту ортасына айналды. 1942 жылдың 9 сәуірінде Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шіркеу жойылуға жақын болды. Одақтас бомбасы шіркеудің күмбезіне адамдар ішінде болғанда түсті, бірақ жарылмады. Одан қоздырғыш бөлігі алынып тасталды, ал қазір оның көшірмесі ескерткіш ретінде қойылған.

Ротонда алаңындағы арыстан ескерткіші

Ротонда алаңының ерекше белгісі – 2023 жылы демонтаждалып, шіркеудің артындағы қоғамдық баққа орнатылған тұғырға қойылған арыстан мүсіні. Бұл мүсін бұрын Слимада орналасқан фонтанның бір бөлігі болған. Кейіннен фонтан алынып тасталды. Мүсін қола түсті құйма темірден жасалған. Ол Париждегі Валь-д’Осне құю фабрикасында құйылған. Тұғырдың бетіне Моста қаласының және тәуелсіз Мальтаның елтаңбалары бейнеленген.

Та-Бистра катакомбалары

Та-Бистра катакомбалары – Рабаттан тыс жерде табылган катакомбалардың ең ірі кешені. Олар Моста қаласындағы Трик-ил Миссжуннарджи Мальтин көшесінде орналасқан. Бұл катакомбалар алғаш рет 1800 жылдары тіркелген, бірақ 1933 жылы капитан Чарльз Замит оларды Бурмарадқа қарай бағытталған жаңа жолмен жабылмастан бұрын зерттеген. 2004, 2013 және 2014 жылдары жүргізілген қосымша зерттеулер жаңа жаңалықтар ашып, осы орынды қайта жандандырды. Бұл орын үш Еуроодақ қаржыландырылған жобаның бөлігі болды және қазір Heritage Malta басқаруында.

Speranza Chapel (Үміт анамыздың шіркеуі)

Мостаның көрікті жерлерінің бірі – Speranza аңғарындағы Speranza шатыры. Шатыр 1760 және 1761 жылдар аралығында салынған. Шатырға байланысты аңыз бойынша, түрік шапқыншылығы кезінде жас қыз бен оның қарындастары отбасының қойларын бағып, жауға түсіп қалу қаупі болған. Қарындастары қашып құтылса, жас қыз ақсақтығынан жылдам қашуға үлкермейді. Ол шатырдың сол жағындағы үңгірге тығынады. Сол кезде ол Мәриямға дұға етіп, егер құтылса, Әміршайына арналған шатыр салады деп уәде береді. Оны қуған түрік шапқыншылары келгенде, үңгірде іздемейді, себебі кіреберісте тоқыма тордың бұзылмағандығын көріп, қыздың онда жасырынуы мүмкін емес деп ойлайды – егер кірсе, тоқыма тор бұзылар еді.

Маркиз Маллия Табон фермасы

Маркиз Маллия Тэбон шаруа үйі – Talent Mosti қайырымдалық қорымен және іргелес мектеп кеңесімен бірлесіп жұмыс істейтін фольклорлық тартымды орын. Шаруа үйі Вид-иль-Гассел аңғарына көрініс ашады. Онда суреттер, фотосуреттер, қолөнер бұйымдары, хобби және тұрақты фольклорлық музей сияқты әртүрлі көрмелер ұйымдастырылған.

Wied Filep Dolmens (Филеп Долменсі)

Вьяль-Рагуза мен Даурет-ил-Вид арасындағы далада қола дәуіріне жататын екі дольменді көруге болады.

Құмбо мұнарасы

Камбо мұнарасы – Моста қаласындағы бекітілген резиденция. Оның жерінде рим дәуірінен қалған шағын христиан отбасының қабірі бар.

Тал-Ғаммариет гипогейі

Бұл, көптеген жағдайларда қиратылған, және Эммануэль Магри оны Ħal Dimech шағын ауылында, қазір Мостаның құрамында, Та' Бистра катакомбаларынан үлкен арақашықтықта емес деп тіркеген орын.

Форт Моста катакомбасы

Форт Мостаның аумағында шағын катакомба орналасқан. Алғашқыда бұл пунийлік шахта қабірі болған, бірақ рим дәуірінде агапе дастарханымен толыққан катакомбаға дейін кеңейтілген. Бұл орын Мальта Қарулы Күштері пайдаланатын Форт Мостаның ішінде жатыр.

Вид-ил-Гассел катакомбасы

Вид-ил-Гасселде тағы бір шағын катакомба табылды, ол Моста бекінісінің астындағы табиғи үңгірдің қабырғасында, жартылай шеңбер пішінде тасқа қазылған жеті қабірден тұрады.

Рим ғибадатханасы деп саналатын жер

2008 жылы жарық көрген бір басылымда Моста қаласының сол кездегі мэрі доктор Пол Четкути Каруана: «Көпшілікке мәлім болғанымен, ешкім нақты білмейді, Та’ Бистра аймағында кем дегенде бір римдік ғибадатханасы бар, оны алыпсатарлар жер астына көміп тастаған» деді.

Білім

Quality Schools International компаниясы Моста қаласында QSI Malta халықаралық мектебін ұстап тұрады.