Еуропа ғарыш ұйымдастырушы ұйымының тарихы

Кіріспе

Ұйым ELDO ұйымының мұрагері

Еуропалық ұшырушыларды дамыту ұйымы (ELDO) – бұрынғы Еуропалық ғарыш зерттеу ұйымы. Ол алғаш рет Еуропа үшін спутниктерді ұшыруға арналған құралды құру мақсатымен құрылды. Дамытылған үш сатылы зымыранға мифтік грек құдайының атымен Еуропа деп аталды. Барлығы ELDO қаржысымен 10 ұшыру жүзеге асырылды. Ұйым құрамына Бельгия, Ұлыбритания, Франция, Германия, Италия және Нидерланды кірді. Австралия ұйымның серіктес мүшесі болды. Алғашқыда ұшыру алаңы Австралиядағы Вумера қаласында орналасқан, бірақ кейіннен Француз Гвианасындағы француздық Куруға көшірілді. Бұл бағдарлама 1960 жылы тоқтатылған Blue Streak зымыран бағдарламасын алмастыру үшін жасалды. 1974 жылы сәтсіз спутник ұшырудан кейін, бағдарлама Еуропалық ғарыш зерттеу ұйымымен біріктіріліп, Еуропалық ғарыш агенттігі құрылды.

Шығу тегі

Ұлыбританияның Blue Streak зымырасын ұшыру әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін, Ұлыбритания шығынды азайту мақсатында дайын ғарышқа ұшыруға арналған бөліктерін пайдалануды көздеді. 1961 жылы Ұлыбритания мен Франция бір тонна салмақты спутникті ғарышқа жібере алатын ұшыру құралын жасау үшін бірлесіп жұмыс істейтінін жариялады. Бұл ынтымақтастық кейіннен Италия, Бельгия, Батыс Германия, Нидерланды және Австралия қосылған Еуропалық ұшыру құралдарын дамыту ұйымының Конвенциясына енгізілді. Австралия Оңтүстік Австралиядағы Вумерада зымырандарды сынау және дамыту үшін сирек қоныстанған аймақты ұсынды. Бұл ұйымның бастапқы ниеті – БҰҰ-ны немесе басқа да елдерді есепке алмай, Еуропа үшін ғана ғарыш бағдарламасын құру еді.

Тарих

Ракетаның алғашқы жоспарлары 1962 жылы ұсынылды. Құрылған зымыран ELDO A деп аталды, кейіннен Europa 1 деп қайта аталды. Оның ұзындығы және салмағы 110 тоннадан асты. Europa 1 жердің үстіндегі дөңгелек орбитаға белгілі бір жүк мөлшерін шығаруды жоспарлаған. Үш сатыдан – Blue Streak сатысы, француздық Coralie сатысы және неміс сатысы тұрады. Бірінші саты, Blue Streak сатысы, ұшырылғаннан кейін 160 секунд бойы жұмыс істеуге тиіс болды. Екінші саты, француздық Coralie сатысы, одан кейін 103 секунд бойы жұмыс істеді. Үшінші және соңғы саты, неміс сатысы, зымыранды Жердің төменгі орбитасына шығару үшін тағы 361 секунд бойы жұмыс істеді. Бірінші саты Blue Streak-тің жетілдірілген нұсқасы болып табылады және Ұлыбританияның Гертфордшир графтығындағы Стивендж қаласында салынды.

Австралиялық төменгі қашықтыққа ізденуші

Гоув Даун Ренж басшылық және телеметрия станциясы 1960 жылдары Австралияның Солтүстік территориясындағы Гоув түбегіндегі Гулкула елді мекенінде салынды. Ол негізінен бельгиялық ғалымдар басқарған, заманауи технологиямен жабдықталған және Оңтүстік Австралиядағы RAAF Woomera Range кешенінен ұшырылған зымырандардың траекториясын қадағалауға арналған. Жерсерік іздеу құрылымы бірнеше жыл бойы Вумерада сақтаудан кейін 2020 жылдың қыркүйегінде жергілікті тарихи қоғам тарапынан Гоув түбегіне қайта орнатылды.

Жүгірту

Жалпы алғанда, Еуропалық ұшыру құрылғысын дамыту ұйымы он бір ұшыруды жоспарлаған, олардың тек он ғана сәтті жүзеге асырылды. Нақты жүзеге асырылған тоғыз ұшырудың төртеуі сәтті болды. Тағы төрт ұшыру сәтсіз аяқталып, бір ұшыру тоқтатылды. Бірінші ұшыру, F 1, 1964 жылдың 5 маусымында өтті және ұшырудың тек бірінші сатысын сынады, ол сәтті аяқталды. F 2 және F 3, 1964 жылдың 20 қазаны мен 1965 жылдың 22 наурызында тиісінше өтті, олар да тек бірінші сатысты сынады және екеуі де сәтті болды. Төртінші ұшыру, F 4, 1966 жылдың 24 мамырында болды. Бұл ұшыру ракетаның бірінші сатысын, сондай-ақ 2-ші және 3-ші сатылардың макеттерін сынады. Ұшыру 136 секундтан кейін тоқтатылды. Бесінші ұшыру, F 5, 1966 жылдың 13 қарашасында өтті. Бұл ұшыру F 4 сияқты міндетті орындауға бағытталған және сәтті аяқталды. Алтыншы ұшыру, F 6/1, 1967 жылдың 4 тамызында өтті. Бұл ұшыруда белсенді бірінші және екінші сатылар, сондай-ақ үшінші саты мен спутниктің макеті болды. Ұшыру кезінде екінші саты тұтанбады және сәтсіз аяқталды. Жетінші ұшыру, F 6/2, 1967 жылдың 5 желтоқсанында өтті. Ол F 6/1 сияқты мақсатты орындауға бағытталған, бірақ бірінші және екінші сатылар ажыраспады. Сегізінші ұшыру, F 7, 1968 жылдың 30 қарашасында өтті. Бұл ұшыруда барлық үш саты белсенді болды және спутник орнатылды. Екінші саты тұтанғаннан кейін үшінші саты жарылды. Тоғызыншы ұшыру, F 8, 1969 жылдың 3 шілдесінде болды және F 7 сияқты мақсатпен жүзеге асырылды, бірақ дәл сол нәтижеге келді. Оныншы ұшыру, F 9, 1970 жылдың 12 маусымында өтті және барлық сатылары спутникпен жабдықталған. Бұл ұшыруда барлық сатылар сәтті жұмыс істеді, бірақ спутник орбитаға шыға алмады. Осыдан кейін ELDO қаржыны және мүшелерін жоғалта бастады және ақырында ESA құру үшін ESRO-мен біріктірілді. F 10 ұшыруы жойылғаннан кейін, Вумера ғарыш айлағы спутниктерді геосинхронды орбитаға шығаруға қолайсыз деп шешілді. 1966 жылы Оңтүстік Америкадағы француздық Куруға көшу туралы шешім қабылданды. Франция F 11 ұшыруын жоспарлады, оның барысында Europa 2 ғарышқа ұшырылды. Алайда, үшінші сатыдағы секвенсер мен инерциялық навигациялық компьютерге келіп жеткен кабельдерден туындаған статикалық разряд салдарынан, олардың істеуін тоқтатты және бұрыс жұмыс істеуіне себеп болды, соның салдарынан ұшыру қауіпсіздігіне жауапты офицер оны жоюға бұйрық берді. F12 ұшыруы жобаны қайта қарау кезінде кейінге шегерілді, нәтижесінде Europa жобасынан бас тарту туралы шешім қабылданды.

Overall, the European Launcher Development Organisation planned eleven launches, only ten of which actually occurred. Of the nine actual launches, four were successful. Four other launches were unsuccessful and there was one launch that was terminated. The first launch, F 1, occurred on 5 June 1964 which tested only the first stage of the launch and was successful. Both F 2 and F 3, which occurred on 20 October 1964 and 22 March 1965 on their respective dates tested only the first stage once again and were both successful. The fourth launch, F 4, occurred on 24 May 1966. This launch tested only the first stage of the rocket with a dummy stage 2 and 3. This flight was terminated 136 seconds into flight. The fifth launch, F 5, took place on 13 November 1966. This launch aimed to complete the same task as F 4 and was successful. The sixth launch, F 6/1, took place on 4 August 1967. This launch had an active first and second stage with a dummy third stage and satellite. On this launch, the second stage did not ignite and was unsuccessful. The seventh launch, F 6/2, took place on 5 December 1967. It aimed to do the same objective as F 6/1, but the first and second stages did not separate. The eighth launch, F 7, took place on 30 November 1968. On this launch, all three stages were active and a satellite was fitted. After the second stage ignited, the third stage exploded. The ninth launch, F 8, occurred on 3 July 1969 and aimed to do the same thing as F 7, but ended the same way. The tenth launch, F 9, occurred on 12 June 1970 and had all stages active with a satellite fitted. In this launch, all stages were successful, yet the satellite failed to orbit. After this launch, ELDO began losing funds and members and was eventually phased into the ESRO to create the ESA. After F 10 was cancelled, it was decided that Woomera launch site was not suitable for putting satellites into geosynchronous orbit. In 1966, it was decided to move to the French site of Kourou in South America. France planned to launch F 11, on which Europa 2 launched off into the sky. However, thanks to the static discharge from the fairings travelling down to the third stage sequencer and inertial navigation computer, they cause it to hang and malfunction; signalling the range safety officer to destroy it. The launch of F12 was postponed whilst a project review was carried out, which led to the decision to abandon the Europa design.