Кіріспе

1959 жылы Джон Кассаветттің түсірген "Көлбеулер" – Джон Кассаветттің режиссерлік жұмысы болған 1959 жылғы американдық тәуелсіз драмалық фильм. Фильмде Бен Карратерс, Лелия Голдони және Хью Хёрд үш қара нәсілді бауырлас рөлінде ойнаса, олардың тек біреуі ғана африкалық американдық саналатын қара түсті терілі. Фильм 1957 жылы түсіріліп, 1958 жылы көрсетілді, бірақ нашар қабылдану Кассаветсті 1959 жылы оны қайта өңдеуге мәжбүр етті. Толығымен импровизациялық фильм ретінде жарнамаланған бұл фильм 1957 жылы қарқынды репетицияланды, ал 1959 жылы толыққанды сценарий бойынша түсірілді. Фильмде қоғамның шетінде тұратын үш бауырластың өмірінен екі апта көрсетіледі: екі аға, олар күресіп жатқан джаз музыканттары, және олардың ақшыл терілі кіші қарындасы үш қарым-қатынас арқылы өтеді – біреуі егде жастағы ақ жазушымен, біреуі беткей ақ сүйіктісімен, ал соңында мейірімді жас қара жігітпен. Кино зерттеушілер "Көлбеулерді" американдық тәуелсіз киноның маңызды туындысы деп санайды. Фильмнің ядросын құрайтын бір жаттығу болды: өте ақшыл терілі жас афроамерикандық әйел жас ақ жігітпен кездесті, бірақ ол оның қара бауыры бар екенін білгенде, одан жиренді. Кассаветес осы көріністі фильмге түсіруге бекініп, қаржы іздеуге кірісті. 1957 жылдың ақпанында WOR радиосындағы Жан Шепардтың "Түнгі адамдар" бағдарламасында "Қаланың шеті" фильмін жарнамалағанда Кассаветес режиссер Мартин Ритттен гөрі жақсы фильм түсіре алатынын айтты. Ол драмалық шеберхана идеясын Шепардтың радио тыңдаушыларына ұсынды. Кассаветес тыңдаушылар жобаны бастау үшін 2000 доллар жібергеніне таң қалды. Ақша Кассаветстің достарынан да түсті, олардың ішінде Хедда Хоппер, Уильям Уайлер, Джошуа Логан, Роберт Россен, Хосе Квинтеро және Кассаветстің агенті Чарли Фельдман болды. Кассаветес оператор ретінде неміс кинематографисі Эрих Коллмарды шақырды, ол Кассаветстен басқа кино тәжірибесі бар жалғыз адам еді. Cassavetes Lane Drama Workshop студенттерін актерлер ретінде пайдалана отырып, түсіру 1957 жылдың ақпанында көбінесе импровизациялық түрде басталды. Кассаветес фильмнің жоспарын жасады, бірақ сценарий жасамады. Кассаветес және режиссердің көмекшісі/продюсері Морис МакЭндри актерлерге егжей-тегжейлі нұсқаулар берді, оқиғаның барысын бағыттау үшін жағдайды шектеді, ал сөздер мен қимылдар актерлермен импровизацияланды. Кассаветес оқиғаның кейіпкерлерден дамуын, керісінше емес, көздеді. Алғашқы үш апталық жұмыс техникалық проблемаларға байланысты бірінші аптада, ал Кассаветес актерлер тым көп сөйлейді деп ойлағандықтан келесі екі аптада тоқтатылды. Кейіпкерлерін үнсіз эмоцияларды бейнелеуге қабілетті деңгейге жеткеннен кейін актерлер көбірек айқындықпен және Кассаветестің ашып көрсеткен шындық деңгейімен импровизациялады. Ол талапшыл режиссер болды және романтикалық көріністі қанағаттанғанша 50-ден астам рет орындауды талап етті. Бірнеше ай бойы түсірілімді тоқтатып, жалғастырған кезде 30 сағаттық фильм түсірілді. Фильм түсіру әр түрлі орындарда өтті, оның ішінде Кассаветес әйелі Гена Роулендспен бөліскен пәтерде және Нью-Йорк көшелерінде. Ширли Кларктен қарыз алған 16 мм камераны және монохромды пленканы пайдалана отырып, Кульмар актерлер қалаған бағытқа қарай қозғала алатын, болжауға болмайтын зум және фокус талаптары бар көріністерді түсіруге мәжбүр болды. Фильм түсіруге рұқсат алынбағандықтан, актерлер мен түсірілім тобы тез жиналып, орыннан кетуге дайын болуы керек еді. Жарықтандыру ерекше әсерлер емес, жалпы жуу болды. Микрофонды Джей Крекко (фильмдегі актер) орналастырды, ал диалог көше шуларымен бірге таспаға жазылды. Кассаветес "түсіруді баста!" десе де, түсірілім тобын бақылайтын ешкім болмады, сондықтан барлық түсірілген фильмді басып шығару қажет болды. Фильмді монтаждау түсірілім кезінде алынған жазбалардың болмауынан және фильммен синхрондастырылмаған таспаға жазылған "жабайы" дыбыстан қиын болды. Микрофон диалогтың бір бөлігін түсіре алмады, сондықтан ауыз оқушыларды кадрларды көруге және айтылғандарды жазуға мәжбүр етті, осылайша актерлер өз диалогтарын қайта жаздыруға мүмкіндік алды. Редакторлар Лен Аппелсон, Морис МакЭндри және Рэй Бевинс түсірілім әлі жалғасып жатқанда фильмді Variety Arts Theatre жанындағы кеңседе монтаждауды бастады. Негізгі түсірілім 1957 жылдың мамыр айының ортасында 60000 фут (18288 м) фильммен аяқталды, бірақ монтаждау бір жылдан астам уақыт алды. Кассаветес осы уақыт ішінде көпшілікке қол жетімді болған жоқ; маусымнан бастап ол алдымен "Желдің сағасы" фильмінде, содан кейін Виргин аралында түсірілімде болды. 1957 жылдың соңында редакторлар кәсіби монтаждау студиясына көшіп, жұмысты аяқтады. Кассаветес саундтректе Чарльз Мингустың джаз музыкасын пайдалануды жоспарлаған, бірақ Мингус фильмнің сюжетіне сүйенбейтін, жеке тұра алатын бірнеше әндерді жазды. Мингус пен оның тобының үш сағаттық музыкасы жазылды және осы материалдың көп бөлігі 1958 жылы көрсетілген "Көлбеулердің" бірінші нұсқасына енгізілді, бірақ оның көп бөлігі 1959 жылы фильмді қайта өңдеу кезінде алынып тасталды. Мингустың фильмге жазған екі композициясы кейіннен 1959 жылғы "Jazz Portraits: Mingus in Wonderland" альбомына енді.

1958 жылғы скрининг

Фильм 1958 жылдың соңында аяқталды, 16 мм пленкаға көшірілді және Шепард радио шоуында үш тегін көрсетілім жариялады. Кассаветс көрермендерді шамадан тыс бағалады; Манхэттендегі Париж театрындағы түнгі сеанстардың әрқайсысына шамамен 100 адам келді, ал театрдың сыйымдылығы 600-ға жуық адамды құрады. Алғашқы көрсетілімде дыбыспен байланысты кейбір мәселелер туындады, бірақ олар шешілді. Көрермендердің арасында Кассаветстің достары мен әріптестері де болды; ол кейіннен олардың 90 пайызы фильмді ұнатпағанын айтты. Бірнеше адам фильм бітіспей тұрып залды тастап кетті, соның ішінде актерлердің көпшілігін даярлаған Бёрт Лейн де болды. Ассистент оператор Аль Рубан Кассаветске фильмтің "бір жағынан қарапайым" екенін айтты. Кассаветстің әкесі оған бұл "таза" фильм екенін, бірақ жақсы емес екенін айтты. Кассаветс оны "толығымен интеллектуалдық" және демек "адамнан кем" деп ойлады. Осы жағымсыз пікірлердің нәтижесінде фильмді түбегейлі өңдеуге бел буды. Алайда, авангардтық киносыншы Джонас Мекас фильмді жоғары бағалады, 1959 жылғы қаңтардағы Film Culture журналында "Shadows" қазіргі заманғы шындықты жаңа және дәстүрден тыс түрде көрсетеді деп жазды. Көптеген фильмдерде жоғалып қалған импровизация, спонтандық және еркін шабыт осы фильмде толыққанды қолданылған. Мекас пен оның бауыры құрған журнал "Shadows" фильміне алғашқы "Тәуелсіз фильм сыйлығын" табыс етті. Содан кейін Мекас фильмді Еврей жастарының қауымдастығында тағы алты рет көрсетуді ұйымдастырды.

1959 жылғы қайта өңдеу

Кассаветес 1959 жылы Роберт Алан Оуртурмен бірге жазған сценарийді пайдаланып жаңа көріністер түсірді. Бірінші нұсқада дәстүрлі баяндау көбірек болды, бірақ кейбір бөлімдері баяу болды. Сонымен қатар, онда еріннің синхронды еместігі сияқты техникалық кемшіліктер де болды. Лелияның Тонимен кездесуі күрт өзгерді; бірінші нұсқада ол онымен ғана сөйлеседі, ал екінші нұсқада оған бойын тапсырады. Бірінші нұсқада Бен мен оның достары Таймс-скверде көбірек көрінетін. Актер Энтони Рей, әйгілі режиссер Николас Рейдің ұлы, бірінші нұсқада Лелияның жігіті Тони рөлін ойнады, бірақ екінші нұсқада оның экрандағы уақыты қысқарғандықтан, оның аты төмендетілді. Оның кейіпкері екінші нұсқада көбірек беделге ие болды. Мингустың саксофонисті Шафи Хади, бұрын Кертис Портер деп танылған, екінші нұсқаның саундтрегінің көп бөлігін жасады, Мингустың жазған қысқа үзіндісін кеңейтіп берді. Дегенмен, ол фильмнің өңделгеніне ашуланды. 1960 жылдың қаңтарында ол The Village Voice газетіндегі кино туралы рецензиясында 1959 жылғы нұсқаның коммерциялыққа ұқсағанын, "тағы бір Голливуд фильмі" екенін және алғашқы нұсқада оған ұнаған барлық нәрсе "толыққанды жойылғанын" жазды. 1994 жылы кино сыншысы Леонард Мальтин бұл фильмнің "американдық тәуелсіз киноның тууына үлкен әсер еткенін" айтты.

2003 жылы қайта ашылған

Фильмнің екінші нұсқасы, 1959 жылы көптеп қайта өңделген, Кассаветес оны түпкілікті өнім деп есептеді және 1958 жылғы нұсқаны көрсетуден бас тартты. Уақыт өте келе ол алғашқы нұсқаның жалғыз көшірмесінің қайда кеткенін білмей қалды, және ондаған жылдар бойы ол жоғалып немесе жойылған деп есептелді. 1980-жылдары Кассаветес фильмді алыс жатқан мектепке сыйға берген болуы мүмкін екенін айтты. Бірақ шындығында, алғашқы нұсқаның 16 мм-лік көшірмесі Нью-Йорк метросының вагонында қалып қойып, метроның жоғалған заттар бөліміне жеткізілді, содан кейін екінші қол заттар сататын дүкеннің иесі оны талап етілмеген заттардың қорабынан сатып алды. Дүкен иесі бірінші катушканың басында "Shadows" деген жазуды көрді, бірақ фильмнің атын танымады. Көп ұзамай дүкен жабылып, иесі зейнетке шықты. Фильмнің катушкалары Флоридадағы шатырға сақталды, ал 2003 жылдың қараша айында дүкен иесінің қызы оларды 1980-жылдардан бері алғашқы нұсқаның көшірмесін іздеп жүрген профессор Рей Карниге тапсырды.