1944 жылғы "Лаура" фильмі

Кіріспе

1944 жылы Отто Премингердің режиссерлік жұмысымен түсірілген америкалық фильм-нуар.

"Лаура" – 1944 жылы Отто Премингердің өндірген және режиссерлік еткен америкалық фильм-нуар. Басты рөлдерде Джин Тирни, Дана Эндрюс, Клифтон Уэбб, сондай-ақ Винсент Прайс және Джудит Андерсон ойнайды. Сценарийі Джей Дратлер, Сэмюэл Хоффенштейн және Бетти Рейнхардт есімдерімен байланысты, ал оның негізі Вера Каспаридің 1943 жылғы "Лаура" романы болған. "Лаура" кинолентасы "Оскар" сыйлығына бес номинация ие болды, оның ішінде "Үздік режиссер" және "Ең үздік қара-ақ түсті операторлық жұмыс" номинацияларын жеңіп алды. 1999 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы оны "мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар" туынды ретінде АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізуге қаулы етті. Американдық кино институты оны барлық уақыттағы ең жақсы 10 құпия фильмнің қатарына қосты, ал Роджер Эберттің "Ұлы фильмдер" сериясында да көрсетілген.

Сюжет

Нью-Йорк полициясының детективі Марк Макферсон жас, әдемі және жарнама саласында үлкен жетістіктерге қол жеткізген Лора Ханттың қанына батқан өлімін тергеп жатыр. Ол бастапқыда харизматикалық газет тілшісі Уолдо Лайдекермен әңгімелеседі, ол Лорамен қалай танысқанын және оның кеңесшісі болғанын айтады. Ол оның платондық досы және серігі болған, тіпті одан да артығын тілеген ол өзінің зор беделін, ықпалын және байланыстарын оның мансабын дамыту үшін пайдаланған. Макферсон сондай-ақ Лораның босқұс, тойтарымсыз күйеуі Шелби Карпентерден, оның бай туысы Энн Тредвеллге тәуелді "қанағаттанбаған" адамнан сұрақ алады. Тредвелл Шелбидің Хантқа деген құштарлығына төзімділік танытады, себебі ол Карпентердің өзіне жақын жастағы әйелдің махаббатына мұқтаждығын түсінеді. Лораның адал және қатты қайғыға батқан үй шаруасы Бесси Клэри де Макферсонтан сұраққа тартылады. Лораның достарының куәліктерінен және оның хаттары мен күнделігін оқығаннан кейін Макферсон оған қатты ұшырады – тіпті Лайдекер оны өлген әйелге ғашық болды деп айыптайды. Ол сондай-ақ Лайдекердің Лораның қалыңдықтарына қызғанышпен қарап, газет бағаналары мен ықпалын оларды алшақтату үшін қолданғанын біледі. Бір түні детектив Лораның үйінде оның портретінің алдында ұйықтап қалады. Ол кілтімен кірген әйелдің оятуымен оянады және ол Лора екенін білгенде таңғалады. Ол шкафынан модельдерінің бірі Диана Редфернге тиесілі киімді табады. Макферсон Лора деп саналған дене Редфернге тиесілі екенін түсінеді, Карпентер оны Лора елде болған кезде кездесуге шақырған. Лораның әлі тірі екендігі анықталғаннан кейін, кісі өлтірушінің кім екенін анықтау өте маңызды болады. Лораның қайтып келгенін тойлауға арналған кеште Макферсон Лораны Редфернның өліміне кінәлі деп ұстайды. Оны сұраққа тартып, оның кінәсіз екеніне және Карпентерді жақтырмайтынына көз жеткізеді. Ол Лайдекердің пәтерін қарап шығады, онда Лораның пәтеріндегі сағатқа ұқсас сағатқа күдікпен қарайды. Жақын қарап, оның құпия бөлімі бар екенін біледі. Макферсон Лораның пәтеріне қайта оралады. Лайдекер олардың арасындағы жақындық байқап, олармен бірге болады. Лайдекер Макферсонды қорлайды және Лора оны қуалайды, бірақ есік алдында тоқтап қалады. Макферсон Лораның сағатын қарап, Диананы өлтірген мылтықты табады, бірақ оны сол жерде қалдырады. Лора Лайдекердің кісі өлтіруші екенін біледі. Макферсон мен Лора сүйіседі, содан кейін ол оны пәтеріне құлыптап, ешкімді кіргізбеуін ескертеді. Ол кеткеннен кейін, ас үй есігі арқылы кірген Лайдекер мылтықты алып, Лораны өлтіруге тырысады, егер ол оны ала алмаса, ешкім ала алмайды дейді. Ол оның атуын бұрып, Макферсон келгенде қашады. Макферсонның сержанты Лайдекерді атып өлтіреді. Өлер алдында Лайдекер: "Қош бол, Лора. Қош бол, жаным".

New York City Police Department Detective Mark McPherson is investigating the murder of a young, beautiful, highly successful advertising executive, Laura Hunt, killed by a shotgun blast to the face just inside the doorway of her apartment. He first interviews charismatic newspaper columnist Waldo Lydecker, an imperious, effete older man who relates how he met Laura and became her mentor. She had become his platonic friend and steady companion, and, wishing more, he used his considerable fame, influence, and connections to advance her career. McPherson also questions Laura's parasitic playboy fiancé, Shelby Carpenter, a "kept man" tethered to her wealthy socialite aunt, Ann Treadwell. Treadwell tolerates Shelby's infatuation with Hunt, apparently out of her practical acceptance of Carpenter's need for the affection of a woman closer to his age. Bessie Clary, Laura's loyal and highly distraught housekeeper, is also questioned by McPherson. Through the testimony of Laura's friends and reading her letters and diary, McPherson becomes obsessed with her – so much so that Lydecker finally accuses him of falling in love with the dead woman. He also learns that Lydecker was jealous of Laura's suitors, using his newspaper column and influence to keep them at bay. One night, the detective falls asleep in Laura's apartment in front of her portrait. He is awakened by a woman entering with her own key and is shocked that it is Laura. She finds a dress in her closet that belonged to one of her models, Diane Redfern. McPherson concludes that the body assumed to have been Laura was Redfern, drawn there for a liaison by Carpenter while Laura was away in the country. With Laura still alive, unmasking the killer becomes even more urgent. At a party celebrating Laura's return, McPherson arrests Laura for the murder of Redfern. Upon questioning her, he becomes convinced that she is innocent and that she does not love Carpenter. He searches Lydecker's apartment, where he becomes suspicious of a clock identical to the one in Laura's apartment. On closer examination, he finds it has a secret compartment. McPherson returns to Laura's apartment. Lydecker is there and notices a growing bond between Laura and the detective. Lydecker insults McPherson and is sent away by Laura but pauses on the stairwell outside. McPherson examines Laura's clock and finds the shotgun that killed Diane but leaves it there. Laura is confronted with the truth that Lydecker is the murderer. McPherson and Laura kiss, and then he locks her into her apartment, warning her to admit no one. After he leaves, Lydecker, who had slipped in by the kitchen entrance, retrieves the shotgun, and attempts to kill Laura, saying that if he cannot have her, no one can. She deflects his shot and flees just as McPherson arrives. McPherson's sergeant shoots down Lydecker. As he dies, Lydecker whispers, "Goodbye, Laura. Goodbye, my love."

Өндіріс

Отто Премингер режиссерлік жоба іздеп жүргенде, Вера Каспаридің әңгімесі туралы алғаш рет оның агенті "Лора үшін екі рет қоңырау шалыңыз" атты пьесаның алғашқы нұсқасын ұсынғанда білді. Премингерге жоғары қоғамның атмосферасы мен ерекше сюжеттік бұрылыс ұнады, бірақ ол туындыны жақсарту қажет деп ойлады және оны автормен бірге қайта жазуды ұсынды. Каспари мен ол қай бағытта жұмыс істеу керектігі туралы келіспеді, сондықтан ол жазушы Джордж Склармен ынтымақтастыққа түсті. Марлен Дитрих бас рөлді сомдауға қызығушылық танытты, бірақ Дитрих немесе тағы бір белгілі актердің қатысуынсыз Каспари ұлттық турне немесе Бродвей қойылымын қаржыландыруға дайын продюсер таба алмады және жобадан бас тартты. Кейін Каспари пьесаны сол атпен романға және жалғасына бейімдеді, оны жай ғана "Лора" деп атады. Екеуін де 20th Century Fox компаниясы 30 000 долларға сатып алды. Фокс Джордж Сандерс пен Лэрд Крегарды басты рөлдерге жариялады. Дарил Ф. Занук әскери міндетін өтеген кезде осы лауазымда болған студияның уақытша басшысы Уильям Гоц Премингерге кітаптарды экранға бейімдеуді тапсырды. Премингер Джей Дратлер, Сэмюэл Хоффенштейн және Бетти Рейнхардтпен жұмыс істей бастады. Каспаримен пікірлердің келіспеушілігін ескере отырып, Премингер алғашқы нұсқасы аяқталғанға дейін оны қатыстырмауды шешті. Ол ең қызықты кейіпкердің Лора емес, Уолдо Лайдекер екенін сезінді және оның рөлін тиісінше кеңейтті. Бірақ Каспари сюжеттік өзгерістерге риза болмады. Премингер бұрын қақтығысқа түскен Занук студияға оралды және Гоцтің өзінің қарсыласын қайта жұмысқа алғанын білгенде ашуланды. Ол Премингердің "Лораны" өндіруге құқығы бар, бірақ режиссерлікке жол бермейтінін және оның орнына "Дарлинг" ролін оған тапсырғанын мәлімдеді. Бірнеше режиссер, соның ішінде Льюис Майлстоун, ұсынылды, бірақ "Лорадан" бас тартты, содан кейін Рубен Мамулиан режиссерлікке келісті. Мамулиан дереу продюсер ретінде Премингердің барлық нұсқауларын елемеді және сценарийді қайта жаза бастады. Премингердің үрейленуіне орай, ол Лайдекердің рөліне Джек-Жарққышты сомдаған Лэрд Крегарды таңдады. Продюсердің ойынша, сұмдық рөлдерде ойнаған актерді таңдау көрермендерді Лайдекерге қажетсіз ертерек күдікпен қаратуы мүмкін. Ол 1930 жылдан бері камера алдында пайда болмаған және сол кезде Лос-Анджелесте Ноэль Ковардтың "Блиссфул Спирит" пьесасында ойнаған белгілі Бродвей актері Клифтон Уэббті жақсы көретін. Фокс кастинг директоры Руфус ЛеМейр мен Занук екеуі де Веббке қарсы болды, өйткені оның әйелдік мінез-құлқы, бұл Премингердің кейіпкерге сәйкес келетінін сезінді. Премингер актердің Ковард пьесасынан монолог оқыған видеосын түсірді, ал Занук Веббтің рөлге өте қолайлы екеніне келісті. Занук Шелби рөлін ойнау үшін актер Реджинальд Гарднерді де қолдады, бірақ ақырында Фокспен келісімшарты бар Винсент Прайс рөлді алды. Фильм түсірілімі 1944 жылдың 27 сәуірінде басталды, және Мамулианның актерлік құраммен проблемалары болды. Ол жаңадан келген Джин Тиерни мен Дана Эндрюске аз қолдау көрсетті, театрлық дайындығы бар Джудит Андерсонға өз өнерін көрсетуге мүмкіндік бермей, балконда ойнауға шақырды және режиссердің өзінің актерлік құрамына қанағаттанбағанын білген Веббті елемеді. Алғашқы суретке түскеннен кейін Занук Мамулиан мен Премингермен кездесу өткізді, олардың әрқайсысы түсірілімдегі проблемалар үшін бірін-бірі кінәлады. Премингер ақырында Занукты материалға Мамулианнан гөрі нәзік тәсіл қажет екендігіне сендірді, ал жеңілген студия басшысы, ренжігендіктен, Премингерге Мамулианды жұмыстан босатып, фильмді өзі режиссерлеуге рұқсат берді. Премингер дереу жаңа оператор мен сахналық суретшіні жалдады және Лораның портретін ауыстырды – фильмнің маңызды бөлігі; Мамулианның әйелі Азадия бастапқы портретті салған, бірақ Премингер оны Тиернидің кеңейтілген фотосуретімен (Фокс фотографы Фрэнк Полони түсірген) алмастырды, ол өзіне қажет эфирлік эффект беру үшін маймен жеңіл боялды. Премингерге бастапқыда актерлік құрамы қарсылық көрсетті, олар Премингердің өз жұмысына қанағаттанбағанын Мамулиан айтқан деп ойлады. "Оттоға үйренгеннен кейін, біз үшін өте оңай болды", - деп еске алады Винсент Прайс 1989 жылдың шілдесінде берген сұхбатында. Түсірілім 29 маусымда аяқталды, бұл бюджеттен сәл асып кетті, бірақ жоспарланған кестеде болды. Занук Премингердің фильмнің алғашқы нұсқасына наразы болды және оған жаңа соңғы сахнаны қосуды талап етті, онда Лайдекердің бүкіл оқиғаны ойлап тапқаны көрсетілді, бірақ Зануктың нұсқасы көрсетілгеннен кейін, журналист Уолтер Уинчелл студия басшысына келіп, "Мен соңғы сахнаны түсінбедім. Сіз оны өзгертуіңіз керек" деді. Тағы да жеңіліске ұшыраған Занук Премингердің түпкілікті соңғы сахнасын қайта қоюға рұқсат берді, оған "Бұл сіздің жетістігіңіз. Мен мойындаймын" деді.

Otto Preminger was looking for a theatrical project to direct and first became aware of Vera Caspary's story when her agent offered him the first draft of a play called Ring Twice for Laura. Preminger liked the high society setting and the unusual plot twist, but he felt the work needed a major revision and offered to rewrite it with its author. Caspary and he disagreed about the direction they should take it, and she opted to collaborate with writer George Sklar, instead. Marlene Dietrich expressed interest in portraying the title character, but without the attachment of Dietrich or another major star, Caspary was unable to find a producer willing to finance a national tour or a Broadway run and abandoned the project. Caspary eventually adapted the play for both a novel with the same title and a sequel, which she titled simply Laura. They were both purchased by 20th Century Fox for $30,000. Fox announced George Sanders and Laird Cregar as the leads. Interim studio head William Goetz, serving in that capacity while Darryl F. Zanuck was fulfilling his military duty, assigned Preminger the task of developing the books for the screen. Preminger began working with Jay Dratler, Samuel Hoffenstein, and Betty Reinhardt. Recalling the differences of opinion Caspary and he had, Preminger opted not to involve her until the first draft was completed. He sensed the more interesting character was not Laura, but Waldo Lydecker, and expanded his role accordingly. Caspary was unhappy with the plot changes, though. Zanuck, with whom Preminger previously had clashed, returned to the studio and was angered to discover Goetz had rehired his nemesis. In retaliation, he announced that Preminger could produce Laura but not direct it and assigned him to helm In the Meantime, Darling instead. Several directors, including Lewis Milestone, were offered and rejected Laura until Rouben Mamoulian finally agreed to direct. Mamoulian immediately ignored all of Preminger's directives as producer and began to rewrite the script. To Preminger's dismay, he cast Laird Cregar, known for his portrayal of Jack the Ripper in The Lodger, in the key role of Lydecker. The producer felt casting an actor with a reputation for playing sinister roles would lead the audience to become suspicious of Lydecker earlier than necessary. He favored Clifton Webb, a noted Broadway actor, who had not appeared before the cameras since 1930, and who at that time was performing in the Noël Coward play Blithe Spirit in Los Angeles. Fox casting director Rufus LeMaire and Zanuck both objected to Webb because of his effeminate mannerisms, which were exactly what Preminger felt suited the character. Preminger filmed the actor delivering a monologue from the Coward play, and Zanuck agreed that Webb was perfect for the role. Zanuck was similarly campaigning for actor Reginald Gardiner to play the role of Shelby, though Fox contractee Vincent Price finally got the role. Filming began on April 27, 1944, and from the start, Mamoulian had problems with his cast. He offered relative newcomers Gene Tierney and Dana Andrews little support, allowed theatrically trained Judith Anderson to play to the balcony instead of reining in her performance, and virtually ignored Webb, who had learned that the director was unhappy with his casting. After viewing the early rushes, Zanuck called a meeting with Mamoulian and Preminger, each of whom blamed the other for the problems on the set. Preminger finally convinced Zanuck that the material needed a more subtle approach than Mamoulian was willing to give it, and the defeated studio head, in frustration, reluctantly allowed Preminger to dismiss Mamoulian and direct the film himself. Preminger immediately hired a new cinematographer and scenic designer and replaced the portrait of Laura – a crucial element of the film; Mamoulian's wife Azadia had painted the original portrait, but Preminger replaced that with an enlarged photograph (taken by Fox photographer Frank Polony) of Tierney, lightly dabbed with oils to give it the ethereal effect he wanted. Preminger initially experienced resistance from his cast, who had been led to believe Preminger was unhappy with their work by the departing Mamoulian. "Once we got used to Otto, we had a pretty easy time", Vincent Price recalled in a July 1989 interview. Filming was completed on June 29, slightly over budget, but within the projected timetable. Zanuck was unhappy with Preminger's first cut of the film and insisted it be given a new ending, in which it was revealed Lydecker had imagined the entire story, but following a screening of the Zanuck version, columnist Walter Winchell approached the studio head and told him, "I didn't get [the ending]. You've got to change it." Having lost again, Zanuck relented and allowed Preminger to reinstate his original finale, telling him, "This is your success. I concede."

Музыка

Негізгі түсірілім аяқталғаннан кейін Премингер фильмге музыка жазу үшін Дэвид Раксинді шақырды. Режиссер басты тақырып ретінде Дьюк Эллингтонның "Sophisticated Lady" әнін пайдалануды қалаған, бірақ Раксин бұл таңдауға қарсы болды. "Fox" студиясының музыкалық директоры Альфред Ньюман Премингерді Раксинге бір демалыс күні беріп, оған түпнұсқа ән жазуға көндірді. Ашуланған Премингер Раксинге сол демалыс күнін берді, бірақ егер ол сәтсіз болса, жұмыстан шығаратынын айтты. Сол күндері әйелінен алған "Dear John" хатынан шабыттанған Раксин "Лора" деп аталған, кейін Джонни Мерсер сөз жазған, әсерлі тақырыпты жазды. Бұл ән ақырында 400-ден астам әртіс жазған джаз стандартына айналды, оның ішінде Стэн Кентон, Дик Хеймс, Вуди Герман, Нат Кинг Коул, The Four Freshmen, Чарли Паркер, Билли Экстин және Фрэнк Синатра болды. Тіпті Спайк Джонс та осы әннің пародиалық нұсқасын жасады. Премингер Раксиннің музыкасына қатты риза болғандықтан, оны жұмыстан ғана емес, сонымен қатар тағы төрт фильмде бірге жұмыс істеді.

Үй медиасы

Магниттік видео фильмді үйге бейнежазба ретінде шығарды, бірақ 1992 жылға қарай фильмге он жылға жуық уақыт бойы үйге бейнежазбада қол жеткізу мүмкін болмады, алайда ол LaserDisc форматында қолжетімді болды. 20th Century Fox Home Entertainment 2005 жылдың 15 наурызында 1-ші аймаққа арналған DVD-де фильмді шығарды. Ол толық экранды форматта, ағылшын және испан тілдерінде аудио тректермен және субтитрлермен бірге келді. Бонус материалдарға кинотарихшы Жаннин Бейсингердің, композитор Дэвид Раксиннің және автор Руди Бельмердің түсіндірулері; жойылған көрініс; түпнұсқа театрлық трейлер; сондай-ақ «Джин Тирни: Сынық бейне» және «Винсент Прайс: Көп қырлы жамандық» A&E Biography-дан алынған екі эпизод кірді. Қайырымдылық жасаушы Уэббпен бірге жойылған сахнада (1:06) «әдемі Тирни әйелдердің рөлдік үлгісі ретінде көрсетілді, ал соңында фильмнің кинотеатрларда көрсетілуі үшін оны жоюға шешім қабылданды». Бұл сахна 2019 жылдың 14 қаңтарында қалпына келтіріліп, DVD нұсқаларында «кеңейтілген нұсқа» ретінде ұсынылды. Фильм 2012 жылдың 5 ақпанында Blu-ray форматында қолжетімді болды. Eureka Entertainment фильмді Ұлыбританияда 2019 жылдың 14 қаңтарында Blu-ray форматында шығарды. Дискке бес радио адаптацияның төртеуі қосымша материал ретінде енгізілді (1950 жылғы «The Screen Guild Theater» эпизоды алынып тасталды).

Радио

Лаура Lux Radio Theater радиоспекторының екі бөлімі үшін радио пьесасы ретінде бейімделді, біріншісінде Джин Тиерни, Дана Эндрюс және Винсент Прайс (1945 жылдың 5 ақпаны), ал екіншісінде Джин Тиерни мен Виктор Матур (1954 жылдың 1 ақпаны) ойнады. Сонымен қатар, ол 1948 жылдың 30 мамырында Вирджиния Гилмор мен Джон Ларкин қатысқан Ford Theatre эфирінде көрсетілді. Бұған қоса, Лаура The Screen Guild Theater-да екі рет ұсынылды (1945 жылдың 20 тамызы және 1950 жылдың 23 ақпаны), екі эпизодта да Джин Тиерни, Дана Эндрюс және Клифтон Уэбб басты рөлдерде ойнады.

Теледидар

1955 жылы фильм «20th Century Fox Hour» драмалық антология сериясының қойылымы ретінде қайта түсірілді, басты рөлді Дана Уинтер ойнады. Роберт Стак Макферсон рөлін, ал Джордж Сандерс Лайдекер рөлін сомдады. Режиссерлік жұмысты Джон Брам жүзеге асырды. Сценарий авторы – Мел Динелли. «Лаура» туындысы Дэвид Саскинд өндірген телеспектакль үшін бейімделді, ол 1968 жылғы 24 қаңтарда көрсетілді, онда басты рөлді Ли Радзивилл Джин Тирни рөлінде ойнады. Сандерс Клифтон Уэбб рөліне, ал Стак Дана Эндрюс рөліне оралды. Тусірілімдер Лондон қаласында өтті, ал теледраманың авторы – Труман Капоте. Бұл қойылымға бірауызды түрде жағымсыз пікірлер айтылды, бұл Радзивиллдің нашар актерлік шеберлігімен байланысты болды. «Магнум, П.И.» сериалының бірлескен авторы Дональд П. Беллисарио жазған «Тірі тері» атты эпизод та ұқсас сюжеттік желіні пайдаланды. Иан МакШейн Лайдекерге ұқсас, өте қызғанышпен келетін кинопродюсер рөлінде, ал Кэти Ширриф эпизодтағы Лора Ханттың – танымал актриса Эрин Вулфтың бейнесінде қонақ ролінде ойнады, оның көрінетін өзіне-өзі қол жұмсауына Магнум (Том Селек) тергеу жүргізіп жатыр. Макферсон «Лаурада» істегендей, Магнум тергеу нысанының шын мәнінде өлмегенін біледі. «Қалған жағдай» сериалы да осыған ұқсас сюжетті қолданады, бірақ 3-маусымның финалында жынысты ауыстырып көрсетеді, эпизодтың атауы – «Жүсіп». «Жұлдыздар жолы: Келесі буын» сериалының «Аквиел» атты эпизоды да «Лаурадан» шабыттанды. Қылмыстық құпия эпизодының алғашқы нұсқасында жазушылар құпияның бастапқы шешімі «Негізгі инстинкт» сюжетіне тым жақын екендігіне алаңдады. Продюсер Майкл Пиллер оның орнына «Лаураны» үлгі ретінде қарастыруды ұсынды. Сценарийге сәйкес түзетулер енгізілді, онда детектив рөліндегі кейіпкер жеке күнделіктері арқылы өлтірілген деп есептелетін құрбанға ғашық болып, оның тірі екенін біледі.

Фильм

2005 жылы Химаншу Брахмбат режиссерлік еткен, Ирфан Хан мен Илен Хаманн қатысқан "Рог" атты Болливуд ремейкі шықты.