Кіріспе

Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы.

Церулоплазмин (немесе каерулоплазмин) – адамда CP генімен кодталатын ферроксидаза ферменті. Церулоплазмин қандағы мысты тасымалдайтын басты белок, сонымен қатар темір метаболизмінде де маңызды рөл атқарады. Ол алғаш рет 1948 жылы сипатталған. Тағы бір ақуыз – гефаэстин, церулоплазминмен гомологиялық байланысымен ерекшеленеді және темір, сондай-ақ, ықтималда мыс метаболизміне қатысады.

Функция

Церулоплазмин (CP) – бауырда синтезделетін фермент, құрамында 6 мыс атомы бар. Салауатты адам плазмасындағы жалпы мыстың 95%-дан астамын церулоплазмин тасымалдайды. Қалғаны макроглобулиндердің есебінен толықтырылады. Церулоплазмин мысқа тәуелді оксидаза активтілігін көрсетеді, бұл Fe2+ (еківалентті темірді) Fe3+ (үшвалентті темірге) тотықтырумен байланысты, демек плазмада трансферринмен бірлесіп темір тасымалына көмектеседі, ол темірді тек үшвалентті күйде ғана тасымалдай алады. Адам церулоплазминінің молекулалық салмағы 151 кДа құрайды. Көптеген зерттеулерге қарамастан, CP-нің нақты функциялары туралы көп нәрсе белгісіз, көптеген функциялар CP-мен байланысты және Cu орталықтарының болуына қатысты. Оларға мысты бауырдан тыс тіндерге жеткізу, ішек сұйықтықтары мен плазмадағы биогенді аминдер деңгейін бақылайтын амин оксидаза активтілігі, плазмадан оттегі және басқа да бос радикалдарды жою, сондай-ақ темірді трансферрин арқылы тасымалдау үшін жасушалардан шығару кіреді. Мутациялар мыстың CP-мен байланысын бұзуы мүмкін, бұл темір метаболизмін бұзып, темірдің артық жиналуына әкеледі. Церулоплазмин салыстырмалы түрде ірі фермент (~10 нм); оның үлкен мөлшері тасымалдау кезінде адамның зәрiмен бірге байланысқан мыстың жоғалуына кедерес жасайды.

Реттеу

GAIT элементі деп аталатын цис-реттеуші элемент церулоплазмин транскриптісінің таңдамалы трансляциялық үндеуіне қатысады. Үндеу үшін IFN гаммамен белсендірілген трансляция ингибиторы (GAIT) деп аталатын цитозольдік ингибитор кешенінің GAIT элементіне байланысуы қажет.

Анықтамалық диапазондар

Адам организміндегі церулоплазминнің қалыпты қан концентрациясы 20–50 мг/дл құрайды.