Роджер Скрутон: Философ, жазушы және консерватизмнің жақтаушысы

Кіріспе

Sir Roger Vernon Scruton (1944–2020) – ағылшын философы, жазушы және әлеуметтік сыншы, эстетика және саяси философия саласында, әсіресе дәстүршіл консервативтік көзқарастарды қолдауда маманданған. Скрутон 1982 жылдан 2001 жылға дейін консервативті саяси журнал «The Salisbury Review» редакторы болды. Ол философия, өнер, музыка, саясат, әдебиет, мәдениет, сексуалдық және дін туралы 50-ден астам кітап жазды; сонымен қатар роман және екі операның авторы. Оның жарияланған еңбектері: «Консерватизмнің мәні» (1980), «Сексуалдық құштарлық» (1986), «Музыканың эстетикасы» (1997) және «Консерватив болу қалай?» (2014). Ол «The Times», «The Spectator» және «New Statesman» сияқты танымал бұқаралық ақпарат құралдарына тұрақты түрде материалдар жариялап тұрды. Скрутон 1968 жылғы мамыр айында Франциядағы студенттер наразылығына куә болғаннан кейін консерватизмді қабылдағанын түсіндірді. 1971 жылдан 1992 жылға дейін ол Лондонның Биркбек колледжінде лектор, оқырман, содан кейін эстетика профессоры болды, ал 1992 жылдан 1995 жылға дейін Бостон университетінде философия профессоры қызметін атқарды. 1980-ші жылдары ол Кеңес бақылауындағы Шығыс Еуропадағы құпия академиялық желілер құруға көмектесті, осы қызметі үшін 1998 жылы президент Вацлав Гавел оған Чехияның Еңбегіне лайық медалін (Бірінші дәреже) табыс етті. Скрутон 2016 жылғы туған күніне орай «философия, оқыту және қоғамдық білім беруге қосқан үлесі үшін» рыцарь атағымен марапатталды. Ол Манчестерден келген мұғалім Джон «Джек» Скрутон мен оның әйелі Берил Кларис Скрутон (қыз фамилиясы Хейнс) және екі қарындасымен бірге Хай-Уайкомб және Марлоуда өсті. Джек Манчестердің ішкі ауданы Анкотстағы Верхний Сайрус көшесінде өсті және Манчестер орта мектебіне стипендия жеңіп алды. Скрутон «The Guardian» газетіне берген сұхбатында Джектің жоғары топты жек көретінін және ауылды жақсы көретінін, ал Берилдің «көк түсті шашы бар достарымен» көңіл көтеретінін және романдық әдебиетке құмар екенін айтты. Ол анасын «әкесінің зерек мінез-құлық пен әлеуметтік айырмашылықтар туралы идеалын құлқымен жоюға тырысқан» деп сипаттады.

English philosopher (1944–2020)

Sir Roger Vernon Scruton, ('/s//k//r//uː//t//ən/; 27 February 194412 January 2020) was an English philosopher, writer, and social critic who specialised in aesthetics and political philosophy, particularly in the furtherance of traditionalist conservative views. Editor from 1982 to 2001 of The Salisbury Review, a conservative political journal, Scruton wrote over 50 books on philosophy, art, music, politics, literature, culture, sexuality, and religion; he also wrote novels and two operas. His publications include The Meaning of Conservatism (1980), Sexual Desire (1986), The Aesthetics of Music (1997), and How to Be a Conservative (2014). He was a regular contributor to the popular media, including The Times, The Spectator, and the New Statesman. Scruton explained that he embraced conservatism after witnessing the May 1968 student protests in France. From 1971 to 1992 he was lecturer, reader, and then Professor of Aesthetics at Birkbeck College, London, after which he was Professor of Philosophy at Boston University, from 1992 to 1995. In the 1980s he helped to establish underground academic networks in Soviet controlled Eastern Europe, for which he was awarded the Czech Republic's Medal of Merit (First Class) by President Václav Havel in 1998. Scruton was knighted in the 2016 Birthday Honours for "services to philosophy, teaching and public education". to John "Jack" Scruton, a teacher from Manchester, and his wife, Beryl Claris Scruton (née Haynes), and was raised with his two sisters in High Wycombe and Marlow. Jack was raised in a back to back on Upper Cyrus Street, Ancoats, an inner city area of Manchester, and won a scholarship to Manchester High School, a grammar school. Scruton told The Guardian that Jack hated the upper classes and loved the countryside, while Beryl entertained "blue rinsed friends" and was fond of romantic fiction. He described his mother as "cherishing an ideal of gentlemanly conduct and social distinction that [his] father set out with considerable relish to destroy".

Консерватизм

Скрутон консерватизмді қолдаған жазбаларымен танымал болды, оның интеллектуалдық батырлары Эдмунд Берк, Сэмюэл Тейлор Кольридж, Федор Достоевский, Георг Вильгельм Фридрих Гегель, Джон Раскин және Т. С. Элиот болды. Оның үшінші кітабы "Консерватизмнің мәні" (1980), ол "торийлік құндылықтарды еркін нарықты қолдаушылардың сатқындығына қарсы гегельдік қорғау" деп атады, өзінің академиялық мансабына нұқсан келтіргенін айтты. Ол Маргарет Тэтчерді қолдады, бірақ оның нарықты барлық мәселені шешу жолы ретінде қарастырғанына күмәнданады. Бірақ Фолкленд соғысынан кейін ол "елдің өзіндік сәйкестігі қауіпте екенін және оның қайта жаңғыруы саяси міндет екенін мойындады" деп ойлады. Скрутон "Жұмсақ өкініштер" (2005) еңбегінде Берктің "Франция төңкерілігі туралы ойлар" (1790) еңбегіндегі бірнеше аргументтерін сенімді деп тапқанын жазды. Берк революция туралы жазғанмен, социализм туралы емес, Скрутон социализмнің утопиялық уәделері, оның айтуынша, көпшілік ойлауымен аздаған байланысы бар абстрактілі ойлаумен бірге келеді деп сендірді. Берк оны тарихтың бағыты жоқ, моральдық немесе рухани прогресс жоқ дегенге сендірді; адамдар тек соғыс сияқты дағдарыс кезінде ғана ортақ мақсатқа ұмтылады, ал қоғамды осылай ұйымдастыруға тырысу үшін нақты немесе ойша тудырылған жау қажет; сондықтан, Скрутон социалистік әдебиеттің өткір тонына себеп осы екенін жазды. Ол сондай-ақ Берктің әлеуметтік келісімшарт туралы аргументтеріне, оның ішінде келісімшарттың көпшілігі қазірде қайтыс болған немесе әлі дүниеге келмеген адамдардан тұратынына сенді. Осыны ұмыту, ол жазғандай, әдет-ғұрыптар мен институттарды жою – "қазіргі қоғам мүшелерін бұрынғылар мен кейінгілерге диктаторлық үстемдік берумен" тең. Ол былай деп жазды: "Біздің ең қажетті сенімдеріміз өз көзқарасымыздан қарағанда негізсіз де, негізделмейтін де болуы мүмкін, ал оларды негіздеуге тырысу тек олардың жоғалуына әкеледі". Мысалы, әйелдердегі ұстамдылық пен ерлердегі ерлікке деген бейімділік жыныстық қатынастардың тұрақтылығына және балаларды тәрбиелеуге көмектесуі мүмкін, бірақ бұл жақтауға негіздеме ретінде ұсынылмайды. Сондықтан, осы бейімділікті иррационалды деп көрсету оңай болғанымен, оны жоққа шығарса, зиян болады. "Консерватизмге қарсы аргументтер" (2006) еңбегінде Скрутон консерватизмнің интеллектуалды тұрғыдан сенімді болуы үшін философиялық ойлау қажетті салаларды атап өтті. Ол адам баласы шектеулі және жергілікті сезімдерге ие жаратылыс деді. Аумақтық адалдық – заң мен бостандық билік ететін барлық үкімет формаларының негізі; ұлттық мемлекеттің шекарасынан тыс юрисдикцияның кеңеюі жауапкершіліктің төмендеуіне әкеледі. Ол "ұлтты" өз халқынан жоғары қоюға қарсы болды, бұл азаматтықты және бейбітшілікті жеңілдетудің орнына қауіп тудырады. "Консерватизм және сақтау" – ресурстарды басқару саясатының екі аспектісі, оның ішінде заңдарда, әдет-ғұрыптарда және институттарда қамтылған әлеуметтік капитал және қоршаған ортада қамтылған материалдық капитал. Ол заңның арнайы мүдделерді ілгерілету үшін қару ретінде қолданылмауы керектігін айтты. Реформаға асығып жүрген адамдар, мысалы, эвтаназия немесе аборт саласында, "басқаларға заңның олардың мақсаттарына кедергі келтіру үшін ғана бар екендігі айқын" дегенді қабылдауға асықпайды.

Scruton was best known for his writing in support of conservatism, and his intellectual heroes were Edmund Burke, Samuel Taylor Coleridge, Fyodor Dostoevsky, Georg Wilhelm Friedrich Hegel, John Ruskin, and T. S. Eliot. His third book, The Meaning of Conservatism (1980)which he called "a somewhat Hegelian defence of Tory values in the face of their betrayal by the free marketeers"was responsible, he said, for blighting his academic career. He supported Margaret Thatcher, while remaining sceptical of her view of the market as a solution to everything, but after the Falklands War, he thought that she "recognised that the self identity of the country was at stake, and that its revival was a political task". Scruton wrote in Gentle Regrets (2005) that he found several of Burke's arguments in Reflections on the Revolution in France (1790) persuasive. Although Burke was writing about revolution, not socialism, Scruton was persuaded that, as he put it, the utopian promises of socialism are accompanied by an abstract vision of the mind that bears little relation to the way most people think. Burke also convinced him that there is no direction to history, no moral or spiritual progress; that people think collectively toward a common goal only during crises such as war, and that trying to organize society this way requires a real or imagined enemy; hence, Scruton wrote, the strident tone of socialist literature. He was also persuaded by Burke's arguments about the social contract, including that most parties to the contract are either dead or not yet born. To forget this, he wroteto throw away customs and institutionsis to "place the present members of society in a dictatorial dominance over those who went before, and those who came after them". Beliefs that appear to be examples of prejudice may be useful and important, he wrote: "our most necessary beliefs may be both unjustified and unjustifiable, from our own perspective, and the attempt to justify them will merely lead to their loss." A prejudice in favour of modesty in women and chivalry in men, for example, may aid the stability of sexual relationships and the raising of children, although these are not offered as reasons in support of the prejudice. It may therefore be easy to show the prejudice as irrational, but there will be a loss nonetheless if it is discarded. In Arguments for Conservatism (2006), Scruton marked out the areas in which philosophical thinking is required if conservatism is to be intellectually persuasive. He argued that human beings are creatures of limited and local affections. Territorial loyalty is at the root of all forms of government where law and liberty reign supreme; every expansion of jurisdiction beyond the frontiers of the nation state leads to a decline in accountability. He opposed elevating the "nation" above its people, which would threaten rather than facilitate citizenship and peace. "Conservatism and conservation" are two aspects of a single policy, that of husbanding resources, including the social capital embodied in laws, customs and institutions, and the material capital contained in the environment. He argued further that the law should not be used as a weapon to advance special interests. People impatient for reformfor example in the areas of euthanasia or abortionare reluctant to accept what may be "glaringly obvious to othersthat the law exists precisely to impede their ambitions".

Постмодернизм

Скрутон постмодернизмді шындық, объективтілік және мағынаға негіздің жоқтығы туралы талап ретінде анықтайды, сондықтан көзқарастар арасындағы қайшылықтар тек билік үшін күрестен басқа ештеңе емес. Скрутон Батыстың басқа мәдениеттерді олардың өзінің шарттарымен бағалауға міндетті екенін, бірақ Батыс мәдениетінің этноцентризм және расизм деп теріс бағаланатынын айтты. Ол былай деп жазды: "Объективті шындық пен абсолютті құндылықтар туралы идеяларды жоюға тырысатын дәлелдер саяси дұрыстықты абсолютті міндеттілік ретінде енгізеді, ал мәдени релятивизмді объективті шындық деп қарастырады."

Феминизм

Скрутон қазіргі заманғы феминистік қозғалысты сынағанмен, Мэри Вулстонкрафт сияқты сайлау құқығы үшін күрескен әйелдерді жоғары бағалады.

Монархия

Скрутон конституциялық монархияны қолдады, оны "саясаттан биік тұрған жарық, адамдардың әрекет-қимылына тыныш, көтеріңкі бір сферадан нұр сыйлайтын нәрсе" деп санайтын. 1991 жылы Los Angeles Times газетінде жарияланған мақаласында ол монархияның Орталық Еуропада бейбітшілік орнатуға көмектескенін айтты және "оның жоғалуы континентте 70 жылдық соғысқа себеп болды" деді.

Тоталитаризм

Скрутон тоталитаризмді орталық биліктің қандай да бір шектеусіздігі ретінде анықтады, өмірдің барлық саласы үкіметтің қарауында болады. Скрутонның айтуынша, тоталитаризмді жақтаушылар өкпе-ренішпен қоректенеді, билікті басып алғаннан кейін заң, меншік, дін сияқты билікті құратын институттарды жоюға кіріседі: «Өкпелілер үшін осы институттар теңсіздіктің түпкі себебі, демек олардың кемсіртуі мен сәтсіздіктерінің себебі». Ол төңкерістерді халықтан емес, халық атынан, билікке ұмтылған элита тарапынан жоғарыдан жүргізілетінін айтады.

Ағылшын тәуелсіздігі

2014 жылы Скрутон ағылшын тәуелсіздігін қолдайтынын мәлімдеді, себебі ол Англия, Шотландия, Уэльс және Солтүстік Ирландия арасындағы достық қарым-қатынасты сақтайды деп сенді, сондай-ақ ағылшындардың барлық мәселелерде өз пікірін білдіруге мүмкіндігі болады деп ойлады. 2019 жылы New Statesman журналына берген сұхбатында, ағылшын тәуелсіздігіне сенетіні туралы сұраққа ол былай деп жауап берді:

«Жоқ, мен ешқашан ағылшын тәуелсіздігін жақтаған емеспін деп ойлаймын. Менің пікірімше, егер шотландтар тәуелсіздік алғысы келсе, онда біз де соған ұмтылуымыз керек. Уэльстің тәуелсіздік алғысы бар деп ойламаймын, ал Солтүстік Ирландияның мұндай ниеті жоқ. Шотландияның тәуелсіздікке құштарлығы белгілі бір дәрежеде жасалмаған. Олар өздерін шотландтар деп танығысы келеді, бірақ сонымен қатар корольдіктің құрамында болудан алатын үлеске де ие болғысы келеді. Мен шотланд ұлтшылдарының одан да көп нәрсені көздегенін байқадым, бірақ егер олар нағыз саяси күшке айналса, онда біз де тәуелсіздікке ұмтылуымыз керек. Қазіргі таңда шотландтардың екі дауысы бар: олар өз парламенттеріне және өз өкілдерін біздің парламентімізге сайлауға дауыс береді, олар Шотландияға қызығушылық танытпай, бізді қорлау мақсатымен біздің парламентімізге келеді».

Өлім

2019 жылдың шілдесінде қатерлі ісігі бар екенін білгеннен кейін Скрутон емделуді, соның ішінде химиотерапияны да қабылдады. Ол 2020 жылдың 12 қаңтарында 75 жасында өз үйінде қайтыс болды. Келесі күні премьер-министр Борис Джонсон былай деп жазды: «Біз зор консервативті ойшылға айналған, ойлағанын айтуға ғана емес, соны әдемі тілмен жеткізе білген адамды жоғалттық». Қаржы министрі Саджид Джавид Скрутонның темір перде артындағы еңбегін еске алды: «Шығыс Еуропадағы азаттық күрескерлерін қолдауынан бастап, Батыстағы консерватизмге зор интеллектуалдық үлес қосуына дейін, ол қоғамдық өмірге ерекше үлес қосты». Консервативті Еуропарламент депутаты Дэниел Ханнан Скрутонды «біздің замандағы ең ұлы консерватор» деп атап, «Ел зор зиялыны жоғалтты. Мен керемет досымнан айырылдым» деді. Тұрғын үй, қоғамдық даму және жергілікті басқару министрі Роберт Дженрик Скрутонның «жақында менің министрлігіме ұсынылған, әдемі құрылыс туралы жұмысы жалғасады және оның ерекше бай мұрасының бір бөлігі болады» деді. Ғалым және бұрынғы саясаткер Айан Хирси Али оны «кеңес іздегендерге аяусыз көмектесетін, бірақ өте аз нәрсе күтетін жақын және жомарт дос» деп сипаттады. Тағы бір досы және әріптесі Дуглас Мюррей Скрутонның жеке басының мейірімділігіне құрмет көрсетіп, оны «ешқашан кездеспеген ең мейірімді, жігерлендіретін, ойлы және жомарт адамдардың бірі» деп атады. Скрутонға құрмет көрсеткендердің қатарында білім беру реформаторы Кэтрин Бирбалсинг және министр Михаэль Гоув болды, ол Скрутонды «интеллектуалды алып, өте анық және тартымды жазушы» деп сипаттады. Скрутонның қайтысынан кейін «Church Life» журналында (Нотр-Дам университетінің Макграт институтының журналы) жарияланған «Ақымақтық пен құпиялылық өнері» атты мақаласында, оның эстетикалық философиясын сынаған Майкл Шиндлер былай деп жазды: «Помпейдегі апат кезінде өз бекетін тастамаған рим сақшысы сияқты, марқұм Роджер Скрутон өзінің жалғыздығында, көркемдік дәстүрдің ең ұлы қорғаушысы ретінде, қазіргі заманның эстетикалық құлпыруына қарсы тұрды». Скрутонның қосылу рәсімі 2020 жылдың 24 қаңтарында Малмсбери аббаттығында бірнеше пэрлердің, консервативті саясаткерлердің және Венгрия премьер-министрі Виктор Орбанның қатысуымен өтті. Қосылу рәсімін преподобный Оливер Стросс жүргізді, содан кейін Скрутонның денесі аббаттықтың шіркеу қорына жерленді.

After learning in July 2019 that he had cancer, Scruton underwent treatment, including chemotherapy. He died at his home on 12 January 2020 at the age of 75. The following day, the Prime Minister, Boris Johnson, tweeted: "We have lost the greatest modern conservative thinkerwho not only had the guts to say what he thought but said it beautifully." The Chancellor of the Exchequer, Sajid Javid, referred to Scruton's work behind the Iron Curtain: "From his support for freedom fighters in Eastern Europe to his immense intellectual contribution to conservatism in the West, he made a unique contribution to public life." Conservative MEP Daniel Hannan called Scruton "the greatest conservative of our age", adding: "The country has lost a towering intellect. I have lost a wonderful friend." Robert Jenrick, the Secretary of State for Housing, Communities and Local Government, said that Scruton's work on "building more beautifully, submitted recently to my department, will proceed and stand part of his unusually rich legacy". The scholar and former politician Ayaan Hirsi Ali described him as a "dear and generous friend, who gave freely to those who sought advice and wisdom, and he expected little in return". Another friend and colleague, Douglas Murray, paid tribute to Scruton's personal kindness, calling him "one of the kindest, most encouraging, thoughtful, and generous people you could ever have known". Others who paid tribute to Scruton included education reformer Katharine Birbalsingh and cabinet minister Michael Gove who called Scruton "an intellectual giant, a brilliantly clear and compelling writer". In an essay critical of Scruton's philosophy of aesthetics, "The Art of Madness and Mystery", published in Church Life (a journal of the University of Notre Dame's McGrath Institute) shortly after Scruton's death, Michael Shindler wrote that "like the Roman guard who would not abandon his post during the cataclysm of Pompeii, the late Roger Scruton stands in lonesome majesty as the artistic tradition's greatest defender athwart modernity's aesthetic upheaval." Scruton's funeral was held on 24 January 2020 at Malmesbury Abbey with the attendance of several peers, Conservative politicians, and the Hungarian Prime Minister Viktor Orbán. Following the funeral ceremony, which was presided by the Reverend Oliver Stross, Scruton's remains were buried in the Abbey's churchyard.