Кіріспе

1729 жылғы келісім

1729 жылдың 9 қарашасында Ұлыбритания, Франция және Испания арасында Севиль келісіміне қол қойылып, 1727–1729 жылдардағы ағылшын-испан соғысы ресми түрде аяқталды; 29 қарашада Голландия Республикасы келісімге қосылды. Дегенмен, бұл келісім 1739 жылы Женкинс құлағы соғысына, ал кейін 1740 жылы Аустрия мұрагерлігі үшін болған кең ауқымды соғысқа себеп болған түбіртектік шиеленістерді шеше алмады.

Тарих

Севилья шарты 1729 жылдың 9 қарашасында Ұлыбритания, Франция және Испания арасында қол қойылып, 1727–1729 жылдардағы ағылшын-испан соғысын ресми түрде аяқтады; 29 қарашада Голландия Республикасы шартқа қосылды. Дегенмен, шарт 1739 жылы Женкинс құлағы соғысына, ал кейін 1740 жылы Аустрия мұрагерлігі үшін болған кең ауқымды соғысқа себеп болған түбіртекті шиеленістерді шеше алмады.

Өмірбаян

1713 жылғы Утрехт шарты Филипп V-ті Испанияның алғашқы Бурбон королі ретінде растады, оған Неаполь, Сицилия, Милан және Сардинияны беру шартымен. Ұлыбритания сондай-ақ Испания мұрагерлік соғысы кезінде басып алған Гибралтар және Маон порттарын сақтап қалды. 1714 жылы Елизавета Фарнезе Филипптің екінші әйелі болғанда, оның Испания тағына мұрагер болатын екі ұлы болды. Ол өз балаларына Италияда мүлік қалдыруды қаласа, Филипп осы аумақтарды қайтарып алуды өзінің мәртебесі үшін маңызды деп есептеді. Испания 1717 жылы Сардинияны қарсылықсыз қайта басып алды, бірақ 1718 жылы Сицилияға түсу Төрттік одақ соғысына әкелді. Корольдік теңіз күштерінің тамыз айында Пассаро түбіндегі жеңісі испандық шабуылшы күштерін оқшаулап, 1719 жылы австриялық әскерлерге жеңілуге мәжбүр етті. 1720 жылғы Гаага шартында Испания Италиядағы иеліктерінен бас тартты, оның орнына Парма герцогінің баласыз қайтысынан кейін Парма Елизаветаның үлкен ұлы Карлға берілетініне келісім жасады. Жаңа британ монархы Георг I, Гибралтарды қайтару мәселесін парламентте «қолайлы жағдайда» көтеруге келісті. Бұл мәселеде прогресс болмауы және саудадағы шиеленіс 1727-1729 жылдар аралығында ағылшын-испан соғысына әкелді. Әскери қимылдар негізінен британдықтардың Панамадағы Порто-Беллоға жасаған шабуылымен және Испанияның сәтсіз Гибралтарды қоршауымен шектелді, сонымен қатар испандықтар британ саудагерлеріне шектеулер енгізді. Екі ел 1728 жылдың ақпан айында бітімге келді; Испанияны Австриямен одақтасудан алдын алу мақсатында британ елшісі Бенджамин Кин наурыз айында Эль-Пардо шартын жасасты. Лондон бұл келісімді тым жұмсақ деп есептеді, ол күшін жойды, нәтижесінде Сойссон конгресі басталды. Конгресте британдықтар күшті ұстанымда келіссөздер жүргізді – бұл стратегия сәтті болды; ең бастысы, Испания мен Австрияның Ұлыбританияға қарсы одаласуына жол бермеді.

Егжей-тегжейлер

Севиль келісімін сол кездегі бірқатар еуропалық дипломатиялық мәселелермен байланыстырып қарастыру қажет, соның бірі – Элизабет Фарнезедің ұлы үшін итальян патшалығын қалауы. Тағы бір мәселе – 1716 жылғы Англия-Франция одағы. Екі тарап та бірін-біріне күдікпен қарағанмен, 1714 жылы Георг I таққа отыруы және оның Ганновер үшін алаңдауы осы одақты Ұлыбритания үшін бұрынғыдан да маңыздырақ етті. Император Карл VI басқа елдердің 1713 жылғы Прагматикалық санкцияны қолдап, қызы Мария Терезаның мұрагерлік құқығын қамтамасыз етуін қалады. Сауда мәселелеріне Австрияға тиесілі Остенд компаниясы да кірді, ол британдық, француз және голланд саудагерлерімен Шығыс Үндістан саудасы үшін бәсекелесті, сондай-ақ Жаңа Испанияға британдық шабуылдарға байланысты испандық алаңдаушылықтар да болды. Соның нәтижесінде 1720-1724 жылдар аралығында Камбрей конгресі және 1721 жылғы Мадрид келісімі сияқты конференциялар мен келісімдердің үзіліссіз тізбегі пайда болды. 1725 жылы Австрия мен Испания арасындағы Вена бейбіт келісімінен кейін Франция, Ұлыбритания, Ганновер және Пруссия қол қойған Ганновер келісімшарты жасалды. Еуропа толыққанды соғысқа қадам тастады, бірақ француз бас министрі кардинал Флюри Австрияны, Францияны және Ұлыбританияны Сойссон конгресіне шақырды, Испанияны қатыстырмады. Кадистегі британдық және француз саудагерлерінің саудалық жеңілдіктері қайта жаңартылды, Америкадағы сауда мәселелерін талқылау үшін ағыл-испан комиссиясы құрылды және келтірілген залап үшін өтемақы төленді. Ұлыбритания мен Франция Элизабеттің ұлы Карлдың Пармаға және Тоскана герцогтығына құқығын қолдады, Испания герцогтықтарды қорғау үшін 6000 әскер жіберуге рұқсат берілді. Бұл шарттар испандық тарапқа ұсынылды, олар 9 қарашада қол қойды, ал Нидерланд Республикасы 29-ы күні келісімге қосылды.

Салдары

Шарт Маон мен Гибралтар сияқты түбіртектік мәселелерді шеше алмады, ал Комиссия аз ғана нәтижеге жетті. 1731 жылы ағылшын-француз одағы күшін жойды және Ұлыбритания 1731 жылы Австриямен Вена шартын жасасты, бірақ Франциямен бірлесіп Карлдың 1732 жылы Парманы мұраға алуын қамтамасыз етті. 1733-1735 жылдардағы Польша мұрагерлік соғысының нәтижесінде ол оны Неаполь Корольдігіне айырбастады және 1759 жылы Испания патшасы болды. 1732 жылы британдық Грузия колониясының құрылуымен ағылшын-испан қарым-қатынастарындағы шиеленіс күшейді, Испания бұл Грузияны Испания Флоридасына қауіп деп санады, ал Флорида Испаниядан материкке жүк тасымалын қорғау үшін маңызды болды. Британдықтар өз кезегінде 1733 жылғы Людовик XV пен оның туысы Филипп арасындағы «Отбасылық келісім» шартын Испанияның ең ірі сауда серіктесі ретінде Франциямен алмастырудың бірінші қадамы деп қарады. Бұл ақырында 1739 жылғы Дженкинс құлағы соғысына, содан кейін 1740-1748 жылдардағы Австрия мұрагерлігі соғысына әкелді.