Кіріспе
Шведтердің дәстүрлі ашытылған сүт өнімі Filmjölk, сонымен қатар fil деп те аталады, Швециядан шыққан дәстүрлі ашытылған сүт өнімі және көптеген скандинавия елдерінде кең таралған сүт өнімі. Ол сиыр сүтін Lactococcus lactis және Leuconostoc mesenteroides түрлеріне жататын әртүрлі бактериялармен ашыту арқылы жасалады. Бактериялар сүтте табиғи түрде кездесетін қант – лактозаны сүт қышқылына айналдырады, сондықтан лактозаға төзбейтін адамдар басқа сүт өнімдеріне қарағанда оны жақсырақ қабылдай алады. Сүт қышқылы фильмйөлкке қышқыл дәм береді және сүттегі белоктарды, негізінен казеинды, ұйытып, соның салдарынан өнімді қоюлатады. Бактериялар сонымен қатар, майлы дәмді диацетилдің шамалы мөлшерін де өндіреді, бұл фильмйөлкке тән ерекше дәмді сыйлайды. Фильмйөлк жеңіл және сәл қышқыл дәмді. Салқындату температурасында шамамен 10–14 күн сақталады.
Filmjölk , also known as fil, is a traditional fermented milk product from Sweden, and a common dairy product within most of the Nordic countries. It is made by fermenting cow's milk with a variety of bacteria from the species Lactococcus lactis and Leuconostoc mesenteroides. The bacteria metabolize lactose, the sugar naturally found in milk, into lactic acid, which means people who are lactose intolerant can tolerate it better than other dairy products. The acid gives filmjölk a sour taste and causes proteins in the milk, mainly casein, to coagulate, thus thickening the final product. The bacteria also produce a limited amount of diacetyl, a compound with a buttery flavor, which gives filmjölk its characteristic taste. Filmjölk has a mild and slightly acidic taste. It has a shelf life of around 10–14 days at refrigeration temperature.
Шолу
Скандинавия елдерінде фильмьолк көбінесе таңғы асқа дәнді дақылдармен, мюслимен немесе ұсақталған жарма нанмен бірге желеді. Кейбіреулер қосымша дәм үшін оған қант, джем, алма соусы, корица, имбирь, жемістер немесе жидектер қосады. Норвегияда оны surmelk («қышқыл сүт») немесе skjør/skyr деп атайды, бірақ ресми атауы kulturmelk. Бұл сусын латыш асханаларында да танымал, онда оны rūgušpiens, rūgtpiens («ферменттелген сүт» немесе «қышқыл сүт») деп атайды және оны дүкендерден дайын күйде сатып алуға болады, бірақ көбінесе үйде дайындайды. Оны сатып алуға болады және көршілес Литвада да танымал, онда оны rūgpienis немесе raugintas pienas («қышқыл/ферменттелген сүт») деп атайды. Оның танымалдығына байланысты, оны көптеген дүкендерде кефирмен бірге сатып алуға болады. Өндірілген фильмьолк пастеризацияланған, гомогенденген және стандартталған сиыр сүтінен жасалады. Үйде жасалған фильмьолк ұзақ уақыттан бері қолданылып келеді (18-ғасырға қатысты жазбаларда фильмьолк сияқты өнімдер туралы айтылады, бірақ ол викинг дәуірінен немесе одан да ертерек кездерден белгілі болуы мүмкін), бірақ оны алғаш рет 1931 жылы швед сүт кооперативі Arla швед нарығына тұтынушылық өнім ретінде енгізді. Алғашқы фильмьолк дәмсіз және құрамында 3% сүт майы болды. 1960 жылдан бері шведтік азық-түлік дүкендерінде түрлі дәмсіз фильмьолктар сатылуда. 1965 жылы фильмьолктің серпімді түрі – Långfil енгізілді; 1967 жылы 0,5% сүт майы бар filmjölk – lättfil; ал 1990 жылы 1,5% сүт майы бар filmjölk – mellanfil енгізілді. 1997 жылы Arla алғашқы дәмді фильмьолкін ұсынды: құлпынай дәмі бар фильмьолк. Дәмді фильмьолк өте танымал болғандықтан, жақын арада басқа да дәмдер пайда болды. 2001 жылға қарай Швецияда сатылатын фильмьолктің үштен бірі дәмді фильмьолк құрады. 2007 жылдан бері фильмьолктің түрлеріне әртүрлі майлылығы бар фильмьолк, жеміс, ваниль немесе балмен дәмделген фильмьолк, сондай-ақ пробиотикалық бактериялар бар фильмьолк жатады, олар денсаулыққа пайдалы деп есептеледі, мысалы, Bifidobacterium lactis (жапонияда танымал бактерия штаммы) бар Onaka fil және кемінде 10 миллиард тірі бактерия бар децилитрге Lactococcus lactis L1A бар Verum Hälsofil.
Ағылшын тілінде
Филь немесе фильмйолк үшін ағылшын тілінде жалпы қабылданған бір термин жоқ. Филь және/немесе фильмйолк ағылшын тіліне қышқыл сүт, қышқылданған сүт, қышқылды сүт, ашытылған сүт және ұйыған сүт деп аударылған, бәрі дерлік синонимдер болып табылады және фильмйолкті сипаттайды, бірақ фильмйолкті басқа қышқылданған/ашытылған сүт түрлерінен ажыратпайды. Фильмйолк сондай-ақ тұтқыр ашытылған сүт және тұтқыр мезофильді ашытылған сүт ретінде сипатталған, сонымен қатар filmjolk, fil mjölk және fil mjolk сияқты ағылшынша жазылған нұсқалары да бар. Нан пісіруде, егер фильмйолк қажет болса, оны айранмен алмастыруға болады.
Пробиотикалық түрлер
Атауы Шамалы аударма Майлылығы Ферментациялық мәдениет Өндіруші Жыл енгізілген Сипаттама А филь 0,5%, 2,7%, 3% филь культура + Lactobacillus acidophilus Дәмсіз және дәмді нұсқалары бар. Сондай-ақ, лактаза ферментімен өңделген, азырақ лактозалы нұсқасы да бар. Cultura актив fil Cultura актив fil 0.1% филь культура + Lactobacillus casei F19 Arla Foods 2004 Lactobacillus casei F19 патенттелген пробиотикалық бактериялары бар Filmjölk. Тек дәмсіз нұсқада қол жетімді. Кефирдің құрамында кефир дәндерінде кездесетін микроорганизмдердің аз бөлігі ғана бар. Кавказ аймағынан шыққан. Дәмсіз. Онака 1,5%, 2,6% Lactobacillus acidophilus, Bifidobacterium lactis, Lactobacillus casei Milko 2003 Дәмі әдеттегі Filmjölk пен йогурттың арасында. Пробиотикалық бактериялар бар. Filmjölk құрамында әр миллилитрге кемінде 108 Lactococcus lactis L1A бактериясы бар. Дәмді және дәмсіз нұсқалары бар. Lactococcus lactis L1A – Вестерботтендегі фермадан алынған långfil мәдениетінен шыққан пробиотикалық бактериялардың патенттелген штаммы. Оның иммундық және ас қорыту жүйесіне жағымды әсері бар екені дәлелденді. Öresundfil Öresund fil 0,9%, 1% филь культура + Lactobacillus acidophilus және Bifidobacterium Skånemejerier 2000 Lactobacillus acidophilus және Bifidobacterium, пробиотикалық бактериялары бар Filmjölk. ProViva дәмсіз Filmjölk 1% филь культура + Lactobacillus plantarum 299v Skånemejerier 1994 Filmjölk құрамында әр миллилитрге кемінде 5,0 x 107 Lp 299v бар. Дәмсіз. Lp 299v, патенттелген пробиотикалық бактериялар, ProViva қолданған адамдарда ішек қырынуын және ас қорыту жүйесіне түскен стрессті азайтуға көмектеседі.
Үйге дайындалған пленка
Фильмжёк жасау үшін, белсенді фильмжёк үлгісінен алынған бактериялардың шағын мөлшері пастеризацияланған сүтке қосылып, бөлме температурасында немесе салқын жерде 1-2 күнге ашытылады. Пастеризацияланған сүт қолданғанда, сүтте табиғи түрде болатын бактериялар пастеризация процесінде өлтіріледі, сондықтан фильмжёк мәдениеті қажет.
Тамат сүті
Фильмжолктың tätmjölk, filtäte, täte немесе långmjölk деп аталатын түрі белгілі бір өсімдіктердің жапырақтарымен ыдыстың ішін сүрту арқылы дайындалады: күнқореші (Drosera, sileshår) немесе майлы құрт (Pinguicula, tätört). Ыдысқа жылы сүт қосылып, бір-екі күнге ашытылады. Дайын тэтмжөлк мөлшерін сүтке қосып, одан да көп дайындауға болады. «Флора Лаппоника» (1737 ж.) еңбегінде Карл Линней тэтмжөлк рецептін сипаттап, оны жасау үшін майлы құрттың кез келген түрін пайдалануға болатынын жазған, бұл сүтті коюлатуға көмектеседі. Майлы құрттың тэтмжөлк өндірісіне қалай әсер ететіні толыққанды түсіндірілмеген – майлы құртты талдау кезінде сүт қышқыл бактериялары табылмаған.