Дуне қалысы – Шотландияның орталық аймағындағы ежелгі сарай. 13 ғасырда салынған, қайта жаңартылған. Роберт Стюарт герцогының резиденциясы болған. 🏰🏴
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы қамал
Castle in Scotland
Дуун қамалы – Шотландияның орталық бөлігіндегі Стирлинг округінде, Дуун ауылының жанында орналасқан ортағасырлық бекініс. Ол Пертшир тарихи округіне де жатады. Қамал Ардох Берн өзені Тейт өзеніне құятын орманды иілімде салынған. Ол Стирлингтен солтүстік-батысқа қарай 8 миль (13 км) қашықтықта жатыр, дәл сол жерде Тейт өзені Форт өзеніне қосылады. Өзен ағысының бойымен тағы 8 миль (13 км) солтүстік-батысқа қарай жылғанда, Шотландияның Таулы аймағының шетінде, Троссах аймағында Калландер қаласы орналасқан. Жақында жүргізілген зерттеулер Дуун қамалының алғашқыда 13-шы ғасырда салынғанын, содан кейін Шотландияның Тәуелсіздік соғыстарында зардап шеккенін, ал 14-шы ғасырдың соңында Роберт Стюарт, Олбани герцогы (шамамен 1340–1420), Шотландия королі Роберт II-нің ұлы және 1388 жылдан өмірінің соңына дейін Шотландияның регенті болған ол, қамалды қазіргі түрінде қайта жасатқандығын көрсетті. Герцог Роберттің бекінісі салыстырмалы түрде өзгеріссіз және толық күйінде сақталған, және қамалдың бүкіл құрылысы дәстүрлі түрде сол кездегі бір құрылыс кезеңінің нәтижесі деп есептелген. 1425 жылы Олбанидің ұлы өлімге кесілген кезде қамал патшалыққа қарады және патшалық аң аулау орталығы және жесірлер үйі ретінде пайдаланылды. 16-шы ғасырдың соңында Дуун Морей графтарының меншігіне өтті. Қамал 17-шы ғасырдың ортасындағы Үш патшалық соғысы мен Гленкерн көтерілісі кезінде, сондай-ақ 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың Якобит көтерілістері кезінде әскери қимылдарды көрді. 1800 жылға қарай қамал қирап, 1880 жылдары қайта жаңарту жұмыстары жүргізілді, содан кейін ол 20-шы ғасырда мемлекеттік қамқорлыққа алынды. Қазіргі күні оны Historic Environment Scotland ұйымы күтіп ұстайды. Құрылысшысының мәртебесіне байланысты, Дуун қамалы патшалық қамалдың қалай болуы керек екені туралы қазіргі заманғы идеяларды бейнеледі. Ол әр жағында ғимараттар тізілімі бар аула ретінде жоспарланған, бірақ тек солтүстік және солтүстік-батыс ғимараттары ғана аяқталды. Оларға кіреберіс үстіндегі үлкен мұнаралы үй, онда Лорд пен оның отбасының бөлмелері орналасқан, және ас үй мен қонақ бөлмелерін қамтитын жеке мұнара кіреді. Екі мұнара да үлкен зал арқылы байланысқан. Тас қалаудың көбі 14-шы ғасырдың соңына жатады, ал 1580 жылдары ұсақ жөндеулер жасалған. 1880 жылдарғы қайта жаңарту ағаш шатырларды, ішкі едендерді және интерьер жиһаздарын ауыстырды.
Doune Castle is a medieval stronghold near the village of Doune, in the Stirling council area of central Scotland and the historic county of Perthshire. The castle is sited on a wooded bend where the Ardoch Burn flows into the River Teith. It lies 8 mile (13 km) northwest of Stirling, where the Teith flows into the River Forth. Upstream, 8 mile (13 km) further northwest, the town of Callander lies at the edge of the Trossachs, on the fringe of the Scottish Highlands. Recent research has shown that Doune Castle was originally built in the thirteenth century, then probably damaged in the Scottish Wars of Independence, before being rebuilt in its present form in the late 14th century by Robert Stewart, Duke of Albany (c. 1340–1420), the son of King Robert II of Scots, and Regent of Scotland from 1388 until his death. Duke Robert's stronghold has survived relatively unchanged and complete, and the whole castle was traditionally thought of as the result of a single period of construction at this time. The castle passed to the crown in 1425, when Albany's son was executed, and was used as a royal hunting lodge and dower house. In the later 16th century, Doune became the property of the Earls of Moray. The castle saw military action during the Wars of the Three Kingdoms and Glencairn's rising in the mid 17th century, and during the Jacobite risings of the late 17th century and 18th century. By 1800 the castle was ruined, but restoration works were carried out in the 1880s, prior to its passing into state care in the 20th century. It is now maintained by Historic Environment Scotland. Due to the status of its builder, Doune reflected current ideas of what a royal castle building should be. It was planned as a courtyard with ranges of buildings on each side, although only the northern and north western buildings were completed. These comprise a large tower house over the entrance, containing the rooms of the Lord and his family, and a separate tower containing the kitchen and guest rooms. The two are linked by the great hall. The stonework is almost all from the late 14th century, with only minor repairs carried out in the 1580s. The restoration of the 1880s replaced the timber roofs and internal floors, as well as interior fittings.
Тарих
Ардок Бёрн және Тейт өзендерінің қосылған жері біздің заманымыздың 1-ші ғасырында римдіктермен бекітілген, бірақ жер бетінде ешқандай іздер көрінбейді. Қаланың ең ерте анықталған құрылысы XIII ғасырға дейін жетеді.
The site at the confluence of the Ardoch Burn and the River Teith had been fortified by the Romans in the 1st century AD, although no remains are visible above ground. The earliest identifiable work in the castle dates from the thirteenth century,
Олбенияның регенті
1361 жылы Роберт Стюарт (шамамен 1340-1420), король Роберт ІІ-нің ұлы (1371-1390 жылдары тақ отырған), король Роберт III-нің інісі (1390-1406 жылдары тақ отырған), Ментейт графы болып тағайындалды және қазіргі Дун қамалы тұрған жерлер оған берілді. Құрылыс осыдан кейін кез келген уақытта басталуы мүмкін, ал қамал 1381 жылы кем дегенде жартылай дайын болды, сол жерде харта бекітілді. 1528 жылы Маргарет Тюдор, кішкентай ұлы Джеймс V-нің регенті ретінде, Олбани ұрпағы Генри Стюартқа үйленді. Оның ағасы, сэр Джеймс Стюарт (шамамен 1513-1554) Дун қамалының капитаны болды, ал сэр Джеймстің ұлы, сондай-ақ Джеймс (шамамен 1529-1590) 1570 жылы Дун лорды атанды. 1567 жылы Мэридің мәжбүрлі түрде тақтан бас тарғаннан кейін болған қысқаша азаматтық соғыс кезінде Дун Мэриге адал күштердің қолында болды, бірақ үш күндік қоршаудан кейін гарнизон 1570 жылы регент, Мэтью Стюартқа, Леннокстың 4-ші графына берілді. Король Джеймс VI Дунға кейде келіп, 1581 жылы жөндеу және жақсарту жұмыстарына 300 фунт стерлинг жұмсауға рұқсат берді. 1593 жылы Джеймске қарсы қастандық жоспары ашылды, және король Монтроз және Гоури графтарын қоса алған, қастандық жасаушыларды Дун қамалында күтпеген жерден тапты.
In 1361, Robert Stewart (c. 1340–1420), son of King Robert II (reigned 1371–1390), and brother of King Robert III (reigned 1390–1406), was created Earl of Menteith, and was granted the lands on which Doune Castle now stands. Building may have started any time after this, and the castle was at least partially complete in 1381, when a charter was sealed here. In 1528, Margaret Tudor, now Regent of Scotland for her infant son James V, married Henry Stewart, 1st Lord Methven, a descendant of Albany. His brother, Sir James Stewart (c. 1513–1554), was made Captain of Doune Castle, and Sir James' son, also James (c. 1529–1590), was created Lord Doune in 1570. Doune was held by forces loyal to Mary during the brief civil war which followed her forced abdication in 1567, but the garrison surrendered to the Regent, Matthew Stewart, 4th Earl of Lennox, in 1570, after a three day blockade. King James VI visited Doune on occasion, and in 1581 authorised £300 to be spent on repairs and improvements, In 1593, a plot against James was discovered, and the King surprised the conspirators, who included the Earls of Montrose and Gowrie, at Doune Castle.
Қираған және қалпына келтірілген
18 ғасырда қамал тозығына ұшырады, ал 1800 жылға қарай Дун қабырғалары қирап, шатыры жоқ еді. Ол 1880-жылдарға дейін осы күйінде қалды, содан кейін Джордж Стюарт, Моррей графының 14-ші ұрпағы (1816–1895) жөндеу жұмыстарын бастады.
The castle deteriorated through the 18th century, and by 1800 Doune was a roofless ruin. It remained so until the 1880s, when George Stuart, 14th Earl of Moray (1816–1895) began repair works.
Сипаттама
Дуна Шотландияның географиялық орталығына жақын, стратегиялық маңызды жерде орналасқан және "Шотландияның торабы" атанған Стирлинг қамалынан 5 миль (8 км) қашықтықта жатыр. Қамалдың төменгі қабырғаларында кіреберіс пен батыс жақтағы екінші қақпадан басқа ешқандай тесік жоқ, бірақ жоғарғы қабаттарында салыстырмалы түрде үлкен терезелер бар. Оңтүстік қабырғадағы терезелер ішкі аулада қосымша ғимараттар салу жоспарланғанын көрсетеді, бірақ олар ешқашан салынбаған. Ас үй мұнарасы, дерлік жеке тұрған мұнаралы үй, ішінде зал деңгейіндегі, жертөленің үстіндегі күмбезді ас үйді қамтиды. Бұл Шотландиядағы сол кезеңдегі ең жақсы жабдықталған қамал ас үйлерінің бірі. Осы кезеңде лордтар өздерінің қамалдарын ертедегі феодалдық жүйенің вассалдары емес, жалдамалы әскерлердің көмегімен қорғауға міндетті болды. Симпсон Дуна лордының мұнарасын өзінің, мүмкін болатын бүлікшілерге қарсы қорғану үшін жобалағанын болжады. Алайда, бұл түсіндірме қазіргі тарихшылар тарапынан кеңінен қабылданбайды, және қамал 15 және 16 ғасырларда салынған Линлитгоу патша сарайы сияқты, аулалық ғимараттардың дамуының бір бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл Тейт өзені мен Ардок Бёрнінің жағалауында орналасқан. 2022 жылы Ардок Бёрні арқылы жаңа жаяу көпір салынды. Ол жергілікті жерден алынған шырша ағашынан жасалған және қамалдың жерімен ескі диірмен орнына қосылыс жасауға мүмкіндік береді.
Doune occupies a strategic site, close to the geographical centre of Scotland, and only 5 mile (8 km) from Stirling Castle, the "crossroads of Scotland". There are no openings within the lower part of the castle's walls, excepting the entrance and the postern, or side gate, to the west, although there are relatively large windows on the upper storeys. Windows in the south wall suggest that further buildings were intended within the courtyard, but were never built. The stonework is of coursed sandstone rubble, with dressings in lighter Ballengeich stone. The kitchen tower, virtually a tower house in its own right, is The vaulted kitchen is on the hall level, above a cellar. One of the best appointed castle kitchens in Scotland of its date, During this period, Lords were required to defend their castles by means of mercenaries, rather than the vassals of the earlier feudal system, and Simpson suggested that the Lord of Doune designed his tower to be defensible against his own, potentially rebellious, garrison. This interpretation is no longer widely accepted by historians, and the castle is instead seen as a development towards more integrated courtyard buildings, such as the royal palace of Linlithgow, which was constructed through the 15th and early 16th century. along the banks of the River Teith and Ardoch Burn. In 2022 a new footbridge was constructed, spanning the Ardoch Burn. It was built using locally sourced larch timbers and provides a link from the immediate grounds of the castle to the site of an old mill.
Көркем әдебиет пен драма
Дуун қамалы бірнеше әдеби шығармаларда кездеседі, соның ішінде 17 ғасырдағы «Мюррейдің жақсы графы» балладасында, онда 1592 жылы Хантлидің 6-шы графы Морейдің 2-ші графына жасаған қастандығы баяндалады. Сэр Уолтер Скотттың «Уэверли» (1814) атты тұңғыш романында басты кейіпкер Эдвард Уэверлиді Якобиттер Дуун қамалына әкеледі. Скотттың романтикалық романында «жартылай қираған мұнаралары» бар «сұмдыққа толы, бірақ көркем құрылыс» сипатталған. Қамал 1952 жылы MGM студиясы түсірген Роберт Тейлор мен Элизабет Тейлор қатысқан «Иванхо» тарихи фильмінде түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. 1996 жылғы BBC-нің «Иванхо» бейімдемесінде де Дуун орын ретінде көрсетілді. Қамал Джордж Р.Р. Мартиннің «Мұз бен от әні» романдары сериясының теледидарға бейімдемесі «Тақтар ойыны» (2011–2019) телесериалының бірінші маусымында Винтерфеллді бейнелеу үшін қолданылды. «Аутлендер» романдары сериясының теледидарлық бейімдемесінде ойдан шығарылған «Леох қамалы» көрсетілді. Қамал сондай-ақ 2018 жылғы Роберт Брюс, 14 ғасырғы шотланд патшасы туралы тарихи драмалық «Заңнан тыс патша» («Outlaw King») фильмінде де түсірілім алаңы ретінде пайдаланылды. Фильмнің көп бөлігі 1304 жылдан бастап, Брюс Шотландияда Едуард I билігіне қарсы көтеріліп, «заңнан тыс» атанғанға дейін, сондай-ақ 1307 жылғы Лудун төбесіндегі шайқасқа дейінгі үш жылды қамтиды.
Doune Castle has featured in several literary works, including the 17th century ballad, "The Bonny Earl of Murray", which relates the murder of The 2nd Earl of Moray, by The 6th Earl of Huntly, in 1592. In Sir Walter Scott's first novel, Waverley (1814), the protagonist Edward Waverley is brought to Doune Castle by the Jacobites. Scott's romantic novel describes the "gloomy yet picturesque structure", with its "half ruined turrets". The castle was used as a location in MGM's 1952 historical film Ivanhoe, which featured Robert Taylor and Elizabeth Taylor. The BBC adaptation of Ivanhoe in 1996 also featured Doune as a location. The castle was used as a set for Winterfell in the first season of the TV series Game of Thrones (2011–2019), an adaptation of the A Song of Ice and Fire series of novels by George R. R. Martin. The castle depicted the fictional "Castle Leoch" in the TV adaptation of the Outlander series of novels. The castle was also used as a location in Outlaw King, a 2018 historical action drama film about Robert the Bruce, the 14th century Scottish King who launched a guerilla war against the larger English army. The film is largely set in the 3 years from 1304, when Bruce decides to rebel against the rule of Edward I over Scotland, thus becoming an "outlaw", up to the 1307 Battle of Loudoun Hill.