Кіріспе

Чарльз Август Стин (1 желтоқсан 1919 – 1 қаңтар 2006) – американдық геолог және саясаткер. 1950-жылдардың басындағы уран қызуы кезінде Юта штатында бай уран кенін тапқаннан кейін ол зор байлыққа ие болды, бірақ одан кейін барлығын жоғалтты.

Алғашқы жылдар

Чарли Стин 1919 жылы Техас штатының Стивенс округіне қарасты Каддо қаласында Чарльз А. және Розали Уилсон Стиннің ұлы болып дүниеге келді және Хьюстон қаласындағы орта мектепті бітірді. Жасөспірім кезінде Стин жаз бойы құрылыс компаниясында жұмыс істеді, бұл оның білімін қаржыландыруға көмектесті; осы компанияда оның алғашқы әкесі Лизл де қаза тапқан. Ол Джон Тарлтон ауыл шаруашылығы колледжінде Стивенвилл, Техаста оқыды, онда ол әйелі Минни Ли Холландпен танысты, ал 1940 жылы Техас университетінің Тау-кен және металлургия колледжіне ауысты, 1943 жылы геология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Көру қабілеті нашар болғандықтан, Стин Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Боливия мен Перудің Амазонка бассейнінде мұнай геологы болып жұмыс істеді. 1945 жылы Техасқа оралғанда, ол Минни Лиге ("М. Л.") үйленді. Ол Чикаго университетінде аспирантураға түсті, бірақ бір жылдан кейін Хьюстонға қайтып, Индиана штатының Standard Oil компаниясы үшін далалық жұмыстар атқаруға жұмысқа орналасты. Алайда, екі жыл ішінде ол бағынбаушылық танытқандықтан жұмыстан босатылды және мұнай өнеркәсібінде геолог ретінде жұмыс табу қиын болды.

Ми Вида уран кен орны

1952 жылы 6 шілдеде Стин уранға қол жеткізді, бірақ оны үш аптадан кейін ғана білді. Ол құмтастың қабаттарын бұрғылағанда, 197 фут тереңдікте бұрғылау ұшы сынды, мақсатына 3 фут жетпей қалды. Осы үлкен уран кен орнының табылуына бірнеше апта бұрын бұрғылау кезінде табылған қара түсті ядроның бір бөлігін алып, оны Сискоға қайтарғаннан кейін ғана көз жеткізілді. Ол джипін жанармаймен толтыру үшін тоқтады, сосын досының Гейгер санағышымен сынап көруін сұрады. Олар ядро Гейгер санағышының көрсеткішін қатты қозғалтқанын анықтады. Жоғары сапалы уран кен орны Моабтың оңтүстік-шығысындағы Юта штатындағы Лиссабон аңғарының Үлкен Үндіс шатқалында орналасқан. Бұл кен орны соңғы ғасырда табылған ең маңызды кен орындарының бірі ретінде танылады. Стин бұл кен орнына "Ми Вида" ("Менің өмірім") деп ат қойды. "Ми Вида" кен орны уран ажырауының алғашқы үлкен табыстарының бірі болды. Стин өзінің кен орындарынан миллиондаған доллар тапты және Калифорниядағы 1850 жылдардағы алтын асығу сияқты, Төрт бұрышты аймаққа кеншілердің "Уран асығуын" тудырды. Моабта Стин бұрынғы қағаз шатырының орнына 250 000 долларлық үй салды, онда бассейн, жылыжай және қызметшілерге арналған бөлмелер болды. 2022 жылғы мәліметтерге сәйкес, ол салған үй әлі де тұр және "The Sunset Grill" деп аталған мейрамханаға айналдырылды, себебі ғимарат батысқа қарай күн батуын көрсетеді. Ол уран жұмыстарын жалғастыру үшін бірнеше компания құрды, олардың ішінде Utex Exploration Company, Moab Drilling Company, Mi Vida Company, Big Indian Mines, Inc. және кейіннен Uranium Reduction Company. Ол өзінің байлығын көпшілікке жариялады, Моабтың барлық халқын жергілікті әуежай ангарында жыл сайынғы кештерге шақырды, өзінің ескі, тозған кеншілік аяқ киімдерін қоладан жасатып, апта сайынғы румба сабақтары үшін жеке ұшағымен Солт-Лейк-Ситиге ұшты. Ол Моабтағы жаңа ауруханаға 50 000 доллар сыйлық ретінде берді және шіркеулер мен мектептер үшін жер дайындады.

Саяси қатысу

Стин 1958 жылы республикашыл партиясынан Юта штатының сенатына сайланды, бірақ көп ұзамай саясатқа көңілі тоймады. Ол 1961 жылы лауазымынан қалып, Невада штатының Рино қаласының жанындағы ранчоға көшіп, Комсток кенші-миллионері Сэнди Бауэрстің үйіне жақын жерде 27,000 шаршы фут (2,500 м2) көлемде сарай салды. 1962 жылы "Utex Exploration Company" және "Uranium Reduction Company" компанияларын сатты.

Өлім

Көптен бері Альцгеймер ауруымен ауырып келген Стин 2006 жылдың 1 қаңтарында Колорадо штатының Лавленд қаласында дүние салды. Минни Ли 1997 жылдың 14 шілдесінде дүние салды. Олардың күлдері Ми Вида кенішінің жеріне шашылды.

Мұра

Стиннің мұрасы оның төрт ұлы арқылы жалғасып келеді. Олар бір кезде әкелерінің 1950 жылдардың соңында уран нарығының құлдырауынан кейін жоғалтқан 130 миллион долларлық байлығының иегерлері болған. Стин нашар қаржы басқаруы мен бекерге жұмсаған ақшасы салдарынан уран құлдырағаннан кейін байлығының көп бөлігін жоғалтса да, ол әлі де АҚШ-ты қару-жарақ бағдарламасы үшін қажетті уранмен қамтамасыз еткені үшін Суық соғыстағы еңбегімен танылады. Оның Ми Вида кенін табу туралы әңгімесі екі фильмге және бірнеше кітапқа шабыт берді, сонымен қатар Юта штатындағы Моаб шағын шөл қаласын "Әлемнің уран астанасы" және "Америкадағы ең бай қала" деп картаға түсірді. Стин байлыққа кенелгеннен кейін, Конгреске мемлекеттік қаржыландырусыз өзінің зауытын салуға рұқсат беруді сұрады, нәтижесінде жеке қаржыландырылған жалғыз ірі атомдық нысан құрылды. 2016 жылдың 4 қарашасында Лиссабон аңғарының уран мұрасын еске түсіретін және Чарли Стиннің жаңалығын атап көрсететін тарихи белгі АҚШ 191 тас жолындағы Антиклиндік шолу алаңында ашылды. Бұл белгінің орнатылуына жеке тұлғалардың қайырымдылықтары қаражат бөлінді. Суретші Майкл Форд Дантон тарихи белгіні және белгіден шығысқа қарай жеті миль жерде орналасқан Ми Вида кеніне бағытталған көріністі безендіретін арка жасады.