Кіріспе

Американдық тарихшы, әлеуметтік сыншы және қоғамдық зиялы (1917–2007) Артур Мейер Шлезингер кіші (туған аты Артур Банкрофт Шлезингер; 15 қазан 1917 – 28 ақпан 2007) – американдық тарихшы, әлеуметтік сыншы және қоғамдық зиялы. Әйгілі тарихшы Артур М. Шлезингердің ұлы және Америка тарихы бойынша маман, Шлезингердің көптеген еңбектері 20-шы ғасырдағы американдық либерализм тарихын зерттейді. Оның еңбектері Гарри С. Трумэн, Франклин Д. Рузвельт, Джон Ф. Кеннеди және Роберт Ф. Кеннеди сияқты көшбасшыларға арналған. 1952 және 1956 жылғы президенттік сайлау кампанияларында ол Демократиялық партияның президенттікке үміткері Адлай Стивенсонның негізгі тілшісі және кеңесшісі болды. Шлезингер 1961 жылдан 1963 жылға дейін президент Кеннедидің арнайы көмекшісі және «сарбаз тарихшысы» қызметін атқарды. Ол Кеннеди әкімшілігінің 1960 жылғы президенттік сайлау кампаниясынан бастап президенттің мемлекеттік жерлеу рәсіміне дейінгі толық есебін жазды, ол «Мың күн: Джон Ф. Кеннеди Ақ үйde» деп аталды және 1966 жылы өмірбаяны немесе автобиографиясы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. 1968 жылы Шлезингер сенатор Роберт Ф. Кеннедидің президенттік кампаниясын белсенді түрде қолдады, ол Кеннедидің Лос-Анджелестегі қазасымен аяқталды. Бірнеше жылдан кейін Шлезингер «Роберт Кеннеди және оның заманы» атты танымал өмірбаян жазды. Кейін ол Никсон әкімшілігі кезінде 1973 жылғы «Империялық президенттік» кітабында «империялық президенттік» терминін танымал етті.

Ерте өмір және мансап

Шлезингер Огайо штатының Колумбус қаласында Элизабет Харриеттің (қызметтегі аты Банкрофт) және Артур М. Шлезингердің (1888–1965) ұлы ретінде дүниеге келді. Артур М. Шлезингер Огайо мемлекеттік университеті мен Гарвард университетіндегі белгілі әлеуметтік тарихшы болды және ол Америка тарихы бойынша көптеген докторлық диссертацияларға жетекшілік етті. Оның әкесінің әкесі пруссиялық еврей болған, ол протестанттыққа көшіп, кейін австриялық католик әйелге үйленген. Оның анасы, Мейфлауэр ұрпағы, неміс және Жаңа Англия тегінен шыққан, сондай-ақ отбасылық аңыз бойынша тарихшы Джордж Банкрофттың туысы еді. Оның отбасы унитариандық дінді ұстанды. Шлезингер Нью-Гэмпширдегі Филлипс Эксетер академиясын бітіріп, 20 жасында Гарвард колледжін summa cum laude атағымен 1938 жылы тәмамлады. 1938–1939 оқу жылын Кембридж университетінің Питерхаус колледжінде Генри стипендиаты ретінде өткізгеннен кейін, 1939 жылдың күзінде Гарвард қоғамының стипендиаттары қатарына үш жылдық кіші стипендиямен қабылданды. Ол кезде стипендиаттарға академиялық дәреже алуға рұқсат берілмеді, «бұл талап оларды академиялық бәсекеден шығару мақсатында болған»; осылайша Шлезингер ешқашан докторлық диссертациясын қорғамады. Шлезингердің ОСС қызметі оған 1945 жылы Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Джексон дәуірі» атты алғашқы кітабын аяқтауға мүмкіндік берді. 1946 жылдан 1954 жылға дейін Гарвард университетінде доцент, ал 1954 жылдан профессор болып жұмыс істеді.

1960 жылға дейінгі саяси қызметі

1947 жылы Шлезингер бұрынғы бірінші ханым Элеонора Рузвельтпен бірге; Миннеаполис қаласының мэрі және болашақ сенатор және вице-президент Хьюберт Хамфри; экономист және ұзақ жылдан бері дос Джон Кеннет Гальбрайт; және протестанттық теолог Рейнхольд Нибур «Демократиялық іс-қимыл үшін американдықтар» ұйымын құрды. Шлезингер 1953-1954 жылдары ADA ұлттық төрағасы қызметін атқарды. Президент Гарри С. Трумэн 1952 жылғы президенттік сайлауда толық мерзімге қайта үміткер болмайтынын жариялағаннан кейін, Шлезингер Иллинойс штатының губернаторы Адлай Э. Стивенсонның негізгі тілшісі және ынталы қолдаушысы болды. 1956 жылғы сайлауда Шлезингер 30 жастағы Роберт Ф. Кеннедимен бірге Стивенсонның сайлау штабында жұмыс істеді. Шлезингер Стивенсонның вице-президенттікке кандидат ретінде Массачусетс штатының сенаторы Джон Ф. Кеннедиді қолдады, бірақ Демократиялық конвенцияда Кеннеди вице-президенттік сайлауда екінші орынға ие болды, Теннесси штатының сенаторы Эстес Кефоверден жеңілді. Шлезингер Джон Ф. Кеннедиді Гарвард университетінде оқып жүрген кезінен таниды және 1950-ші жылдары Кеннеди мен оның әйелі Жаклинмен көбірек араласты. 1954 жылы «The Boston Post» газетінің баспагері Джон Фокс-младший Шлезингер сияқты бірнеше Гарвард өкілдерін «қызыл» деп көрсетуді жоспарлады; Кеннеди Шлезингердің қорғанына тұрып, осы оқиғаны «Мың күн» атты кітабында баяндады. 1960 жылғы сайлау кампаниясында Шлезингер Кеннедиді қолдады, бұл Стивенсонның жақтастарының наразылығын тудырды. Кеннеди белсенді түрде кампания жүргізді, бірақ Стивенсон конвенцияда ұсынылмаса, қатысудан бас тартты. Кеннеди номинацияны жеңгеннен кейін, Шлезингер кампанияға кейде тілші, спикер және ADA мүшесі ретінде көмектесті. Ол сондай-ақ «Кеннеди ме, Никсон ба: қандай айырмашылық бар?» атты кітапты жазды, онда Кеннедидің қабілеттерін жоғары бағалап, вице-президент Ричард Никсонды «идеясы жоқ, тек әдістері бар, жеңуге ғана қызығушылық танытады» деп сынады.

Кеннеди әкімшілігі

Сайлаудан кейін президенттікке сайланған президент Шлезингерге елшілік қызметін және Мемлекеттік хатшының мәдени қатынастар жөніндегі көмекшісі лауазымын ұсынды. Кейін Роберт Кеннеди Шлезингерге «жазып жүретін тілші және қиын мәселелерді шешуші» рөлінде жұмыс істеуді ұсынды. Шлезингер бұл ұсынысты тез қабылдап, 1961 жылдың 30 қаңтарында Гарвард университетінен кетіп, Президенттің арнайы кеңесшісі болып тағайындалды. Ақ үй қызметінде ол негізінен Латын Америкасы мәселелерімен айналысты және сөздер жазушы болып жұмыс істеді. 1961 жылдың ақпан айында Шлезингерге алғаш рет «Куба операциясы» туралы айтылды, ол кейіннен Шошқалар шығанағына шабуыл ретінде белгілі болды. Президентке жолдаған меморандумында ол бұл жоспарға қарсылығын білдірді: «Бір соққымен сіз жаңа әкімшілікке қарай артып келе жатқан барлық жақсы ниетті жоясыз. Бұл миллиондаған адамның санасында жаңа әкімшілік туралы жағымсыз бейне қалыптастырады». Бірақ ол: «Кастроны бірінші болып шабуыл жасауға итермелеуге бола ма?» деп сұрады. Ол Панама мен Доминикан Республикасына қарсы экспедициялар ұйымдастырған. Мысалы, Гаитиде құпия операция жүргізуге болады, ол Кастроны Гаити жағалауына бірнеше кемемен адамдарды жіберуге итермелеуі мүмкін, бұл Гаити үкіметін құлату әрекеті ретінде көрсетілуі мүмкін. Егер Кастроны шабуыл жасауға итермелеуге мүмкіндік болса, онда моральдық мәселе шешілген болар еді және АҚШ-қа қарсы науқан басынан-ақ тоқтап қалар еді. Кабинет отырысы кезінде ол «үстелдің шетіндегі орындыққа отырып, үнсіз тыңдады», ал Бірлескен штаб басшылары мен ЦРУ өкілдері президенттің басып алу үшін лоббилеуін қадағалады. Досы, сенатор Уильям Фулбрайтпен бірге Шлезингер президентке ереуілге қарсы бірнеше ескерту жіберді; алайда, отырыстар кезінде ол өз пікірін жасырды, президенттің бірауыздан шешім қабылдауға деген ниетін бұзуға ықыласты болмады. Шабуылдың ашық сәтсіз аяқталуынан кейін Шлезингер кейіннен: «Шошқалар шығанағынан кейінгі айларда кабинеттегі маңызды талқылаулар кезінде үндемегенім үшін өзімді қатты кінәладым. Мен тек бірнеше тартымды сұрақтар қоюдан басқа ештеңе жасамауымды осы талқылаудың жағдайымен түсіндіре аламын, себебі бұл ақымақтыққа қарсы дабыл қағуға деген ниетімді жойды» деді. Кеннеди әзілдеп: «Шлезингер менің әкімшілігім туралы кітабын жазғанда өте жақсы көрінетін меморандум жазды. Бірақ ол мен тірі болғанда осы меморандумды жарияламаса жақсы болар еді!» деді. Шлезингер «1970 жылға қарай КСРО толық кәсіпорындар немесе өнеркәсіп кешендерін қамтитын, жабық циклмен басқарылатын, өзін-өзі оқытатын компьютерлерді қолданатын жаңа өндіріс технологиясына ие болуы мүмкін» деп ескертті. Бұған себеп – кеңес ғалымдары, әсіресе Александр Харкевич жасаған интернет сияқты компьютерлік желі арқылы экономиканы алгоритмдік басқарудың болжамы болды. 1963 жылдың 22 қарашасында президент Кеннеди қаза болғаннан кейін Шлезингер 1964 жылдың қаңтарында қызметінен кетті. Ол Кеннеди әкімшілігі туралы естеліктер мен тарихын жазды, «Мың күн: Джон Ф. Кеннеди Ақ үйде» деген кітабы үшін 1965 жылы екінші рет Пулитцер сыйлығын жеңіп алды.

Кейінгі мансап

1966 жылы Шлезингер КЮНИ аспирантура орталығында Альберт Швейцер атындағы гуманитарлық ғылымдар профессоры болып оқытуға қайта оралды. 1994 жылы оқытушылық қызметтен зейнетке шыққаннан кейін, ол қайтыс болғанға дейін аспирантура орталығының құрметті профессоры ретінде белсенді мүше болып қала берді.

Кейінгі саясаты

Кеннеди әкімшілігінде қызметтен кейін ол өмірінің соңына дейін Кеннедиге адал болды, 1968 жылы Роберт Кеннедидің трагикалық президенттік науқаны үшін, ал 1980 жылы сенатор Эдвард М. Кеннеди үшін үгіт жүргізді. Роберт Кеннедидің жесірі Этель Кеннедидің өтінішімен ол 1978 жылы жарық көрген «Роберт Кеннеди және оның заманы» атты өмірбаянды жазды. 1960-1970 жылдары ол Ричард Никсонды кандидат және президент ретінде сынады. Либералды демократ ретіндегі оның жоғары мәртебесі және Никсонға деген ашық жек көруі Никсонның саяси қарсыластарының тізіміне енуіне әкелді. Қызығы, Уотергейт дауынан кейін Никсон оның көршісіне айналды. Оқытушылық қызметтен зейнетке шыққаннан кейін, ол кітаптары мен қоғамдық сөздері арқылы саясатқа қатысып тұрды. Шлезингер Клинтон әкімшілігінің сынаушысы болды, 1997 жылы Slate журналында президент Клинтонның «Vital Center» тұжырымдамасын қолдануына қарсылық танытты. Шлезингер 2003 жылғы Ирак соғысын да сынады, оны қателік деп атады. Ол соғысқа қарсы нақты дәлелдерді жарияламағаны үшін бұқаралық ақпарат құралдарын кінәлады.

Жеке өмір

Шлезингердің туғандағы аты Артур Банкрофт Шлезингер еді; орта мектеп шағынан бастап ол Артур М. Шлезингер кіші деген қолтаңбаны қолданды. Оның бес баласы болды, төрт баласы – автор және суретші Мариан Кэннон Шлезингермен жасаған бірінші некесінен, ал екінші некесінен, суретші Александра Эмметтен ұл және әкесінен туған баласы болды: Стивен Шлезингер (1942 ж.т.), шетелдік саясат туралы кітаптардың белгілі авторы және Дүниежүзілік саясат институтының бұрынғы директоры. Кристина Шлезингер (1946 ж.т.), көрнекті суретші және монументалды суретші.

Шығармалары

Ол Джексон демократиясының интеллектуалдық ортасын қамтитын «Джексон дәуірі» атты кітабы үшін 1946 жылы тарих саласында Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Оның 1949 жылғы «The Vital Center» кітабы Франклин Д. Рузвельттің «Жаңа келісім» саясатын қолдады және реттелмеген капитализмді де, коммунизммен қатар өмір сүруді жақтаған Генри А. Уоллес сияқты либералдарды да қатаң сынады. Шлезингер өзінің «Үміттің саясаты» (1962) кітабында консервативтерді «өткеннің партиясы», ал либералдарды «үміттің партиясы» деп атап, екі партия арасындағы жіктерді жоюға шақырды. Ол 1966 жылы «Мың күн» өмірбаяндық туындысы үшін екінші Пулитцер сыйлығын жеңіп алды. Оның 1986 жылы жарық көрген «Америка тарихының айналымдары» атты кітабында мақалалар мен очерктер жинағы бар, соның ішінде «Америка саясатының айналымдары» тақырыбындағы алғашқы еңбектері де бар; оған оның әкесінің айналымдар туралы зерттеулері әсер еткен. 1980 жылдары ол көпмәдениеттіліктің белді қарсыласына айналып, бұл ұстанымын «Американың біртүтастығының жоғалуы» (1991) кітабында білдірді. 2007 жылы қайтыс болғаннан кейін жарық көрген «Күнделіктер 1952–2000» – Эндрю мен Стивен Шлезингерлер редакциялаған, түрлі тақырыптарды қамтитын Шлезингердің 6000 беттік күнделіктерінің 894 беттік тұжырымы.

Мақалалар

"Социализмнің болашағы". Партизандық шолу, 1947 жылдың мамыр-маусымы. "Америкалық ерліктің дағдарысы". Эсквайр, 1958 жылдың қарашасы. "Коммунизмнің көптеген қырлары, 1-бөлім: Теологиялық қоғам". Харперс журналы, 1960 жылдың қаңтары. "Қырық жылдық соғыстың бастауы". Сыртқы істер, 46-том, 1-номер, 1967 жылдың қазаны. "Академиялық апартеидке қарсы". Әлеуметтік келісімшарт, 1-том, 1-номер, 1990 жылдың күзінде жарық көрген тұсаукесер саны.

Негізгі дереккөздер

Шлезингер, Артур М. Кенедидің "Мың күні: Джон Ф. Кеннеди Ақ үйde". Хоутон Миффлин, Бостон, 1965 жыл. Шлезингер, Артур М. Джуниор. Екі жүздік ғасырдағы өмір: Таза бастамалар, 1917–1950 ж. (2000), автобиография, 1-том. Шлезингер, Артур М. Күнделіктер: 1952–2000 (2007)