Яна өзені: Саха Республикасының географиясы мен тарихы
Yana (river)
Яна өзені – Ресейдегі Саха республикасында орналасқан, Лена мен Индигирка арасындағы ұзын өзен. Мұз жабыны, су ағыны және климаттық ерекшеліктері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сахадағы өзен, Ресей
River in Sakha, Russia
Яна (; , Caaŋı) – Ресейдегі Саха Республикасында орналасқан, батысында Лена, ал шығысында Индигирка өзендері арасында жатқан өзен.
The Yana (; , Caaŋı) is a river in Sakha in Russia, located between the Lena to the west and the Indigirka to the east.
Курс
Ол ұзын, ал оның су жиналатын алабының көлемі, ең ұзын бастауы – Сартанг өзенін қоса есептегенде, ұзынға жетеді. Жылдық су шығыны шамамен құрайды. Бұл су шығынының көп бөлігі мамыр және маусым айларында, өзендегі мұздың еруі кезінде байқалады. Яна өзені қазан айында бетінен қатып, мамырдың соңына немесе маусымның басына дейін мұздың астында қалады. Верхоянск аймағында су түбі тоңудан 70-тен 110 күнге дейін сақталады, ал жылына 220 күн жартылай тоңған күйде болады. Өзен Сартанг және Дулгалак өзендерінің қосылған жерінен басталады. Ол шығыста Индигиркамен ортақ болатын, үлкен Шығыс Сібір жазығының бөлігі – Яна-Индигирка жазығы арқылы солтүстікке қарай ағады. Өзен Лаптев теңізінің Яна шығанағына құя келе, Ярок кіретін үлкен өзен дельтасын құрайды. Ярок – Янаның негізгі салаларының шығысында орналасқан үлкен, жазық арал. Яна алабында шамамен 40 000 көл бар, оның ішінде Верхоянск тауларында мұздықтардан пайда болған альпілік көлдер (жазықтар мұздықтар үшін әрқашан құрғақ болған) және алаптың солтүстігіндегі батпақты жазықтардағы артық судан пайда болған көлдер бар. Яна алабының барлық бөлігі үздіксіз мәңгілік тоңда жатыр, және көбінесе 70° солтүстік градустан артық жерлерде тундраға айналатын жапырақты ормандармен жабылған, бірақ ағаштар дельтаға дейін қолайлы микроклиматты жерлерге дейін созылады. Верхоянск, Батагай, Усть-Куйга және Нижнеянск – Янадағы негізгі портылар.
It is long, and its drainage basin covers Including its longest source river, the Sartang, it is long. Its annual discharge totals approximately Most of this discharge occurs in May and June as the ice on the river breaks up. The Yana freezes up on the surface in October and stays under the ice until late May or early June. In the Verkhoyansk area, it stays frozen to the bottom for 70 to 110 days, and partly frozen for 220 days of the year. The river begins at the confluence of the rivers Sartang and Dulgalakh in the Yana Oymyakon Highlands. It flows north across the vast Yana Indigirka Lowland, part of the greater East Siberian Lowland, shared with the Indigirka to the east. As the river flows into the Yana Bay of the Laptev Sea, it forms a huge river delta covering Yarok is a large flat island located east of the main mouths of the Yana. There are approximately 40,000 lakes in the Yana basin, including both alpine lakes formed from glaciation in the Verkhoyansk Mountains (lowlands were always too dry for glaciation) and overflow lakes on the marshy plains in the north of the basin. The whole Yana basin is under continuous permafrost and most is larch woodland grading to tundra north of about 70°N, though trees extend into suitable microhabitats right to the delta. Verkhoyansk, Batagay, Ust Kuyga, and Nizhneyansk are the main ports on the Yana.
Тарих
Қазіргі заманғы адамның қоныстанғандығының дәлелі 32 000 жыл бұрын Яна РХС (Риноцерос мүйізінің орны) дельтасында табылды. Бұл адамдар "Ежелгі Солтүстік Сібірліктер" деп белгіленген, олар 38 000 жыл бұрын Батыс Еуразиялықтардан генетикалық тұрғыдан бөлініп шықты, Батыс Еуразиялықтар Шығыс Азиялықтардан бөлінгеннен кейін көп ұзамай. 1633–1638 жылдары Илья Перфильев пен Иван Ребров Лена өзенімен төменге қарай, Арктика жағалауымен шығысқа қарай Янаның сағасына дейін жүзіп, Индигирка сағасына жетті. 1636–1642 жылдары Елисей Буза да шамамен осы маршрутты ұстанды. 1638–1640 жылдары Позник Иванов төменгі Ленаның саласына көтеріліп, Верхоянск тауларынан артылып Янаның жоғарғы ағысына, содан кейін Черский тауларынан Индигиркаға өтті. 1892–1894 жылдары Барон Эдуард фон Толль, экспедиция жетекшісі Александр фон Бунгемен бірге, Ресей Императорлық Ғылым академиясы тапсырмасымен Яна бассейнінде (басқа Шығыс Сібір өзендерімен қатар) геологиялық зерттеулер жүргізді. Бір жыл екі күн ішінде экспедиция барлығы шақырымды, оның ішінде шақырымды өзен бойымен жүріп өтті, маршрут бойында геодезиялық зерттеулер жүргізді.
Evidence of modern human habitation was found in the delta at the Yana RHS (Rhinoceros Horn Site) as early as 32,000 years ago. These people, designated as "Ancient North Siberians”, genetically diverged 38,000 years ago from Western Eurasians, soon after the Western Eurasians split from East Asians. In 1633–38 Ilya Perfilyev and Ivan Rebrov sailed down the Lena and east along the Arctic coast to the mouth of the Yana and reached the Indigirka estuary. In 1636–42 Elisei Buza followed essentially the same route. In 1638–40, Poznik Ivanov ascended a tributary of the lower Lena, crossed the Verkhoyansk Range to the upper Yana and then crossed the Chersky Range to the Indigirka. In 1892–1894 Baron Eduard Von Toll, accompanied by expedition leader Alexander von Bunge, carried out geological surveys in the basin of the Yana (among other Far eastern Siberian rivers) on behalf of the Russian Imperial Academy of Sciences. During one year and two days the expedition covered , of which were up rivers, carrying out geodesic surveys en route.
Жалпы сілтемелер
Уильям Барр, барон Эдуард фон Толльдің соңғы экспедициясы. Арктика, 1980 жылдың қыркүйегі. Александр фон Бунге және барон Эдуард фон Толль, Императорлық ғылым академиясымен жабдықталған Жаңа Сібір аралдары мен Яна өңіріне экспедиция. 1887 жыл.
William Barr, Baron Eduard Von Toll's Last Expedition. Arctic, Sept 1980. Alexander von Bunge & Baron Eduard Von Toll, The Expedition to the New Siberian Islands and the Jana country, equipped by the Imperial Academy of Sciences. 1887.