Кіріспе
Уругвай әуе күштері (испан тілінде: Fuerzas Aéreas de Uruguay, қысқартылуы FAU) – Уругвай Қарулы Күштерінің әуе қызметі тармағы. Бастапқыда Уругвай Ұлттық Армиясы құрамында құрылған Әуе күштері 1953 жылдың 4 желтоқсанында жеке тармақ ретінде бекітілді. Бұл Уругвай Қарулы Күштерінің ең жас және ең кішкентай тармағы болып табылады. 1977 жылы Әуе күштерінің міндеті – ұлттық қорғаныс мақсатында стратегиялық және тактикалық әуе-ғарыш операцияларын жүргізу, Уругвай әуе кеңістігінің егемендігін сақтау және елдің тәуелсіздігін, тұтастығын, конституциясын және заңдарын қорғау екені анықталды. Әуе күштері іздестіру-құтқару операцияларын жүргізуі, сондай-ақ елге төнетін табиғи апаттар кезінде қажетті логистикалық қолдау көрсетумен қатар, әуе-ғарыш әлеуетін дамыту үшін қажетті шараларды жоспарлау, ұсыну, орындау және бақылау жұмыстарын жүзеге асыруы тиіс. 1985 жылдан бері бұл жұмыс әрқашан Уругвай Президентінің және Ұлттық қорғаныс министрінің басшылығымен жүзеге асырылып келеді.
The Uruguayan Air Force (lang es, abbreviated FAU) is the air service branch of the Armed Forces of Uruguay. Originally created as part of the National Army of Uruguay, the Air Force was established as a separate branch on December 4, 1953. It is the youngest and also the smallest branch of the Armed Forces of Uruguay. In 1977 it was determined that the mission of the Air Force is to conduct strategic and tactical aerospace operations on behalf of the national defense, exercising the sovereignty of the Uruguayan airspace and defending the independence, integrity, constitution and laws of the country. The Air Force must also conduct search and rescue missions and plan, propose, execute and supervise the necessary measures for the development of the aerospace potential, while providing any necessary and possible logistical support during the natural disasters that the country may suffer. Since 1985 this has been always carried out under the command of the President of Uruguay, and according to the Minister of National Defense.
Бұрынғы оқиғалар
Уругвайдағы әскери авиация 1913 жылғы 17 наурызда Әскери авиация мектебінің (Escuela Militar de Aviación) құрылуымен дүниеге келді. Латын Америкасының басқа елдеріндегідей, ұшу оқытуды бастапқыда еуропалық нұсқаушы ұшқыш жүргізді. Уругвайда бұл жұмысты француздық нұсқаушы Марсель Пайлет атқарды, ол уругвайдың алғашқы әскери ұшқылары болуға таңдалған он Ұлттық армия офицерін даярлады. Олардың арасында капитан Хуан Мануэль Боисо Ланса және лейтенант Чезарео Л. Берисо болды. Берисо сол мектепті бітірген алғашқы түлектердің бірі болды және 1913 жылғы 22 маусымда Лос-Серрильостан Малвинге 1 сағат 45 минутта ұшып, уругвайлықтың алғашқы жеке рейсін орындады. Кейін ол әскери авиация ұшу мектебінің алғашқы директоры болды және генерал шеніне дейін әскери қызметін жалғастырды. Ол 1971 жылғы 28 шілдеде қайтыс болды және Карраскодағы генерал Чезарео Л. Берисо әуе базасының атымен аталып, I әуе бригадасының штабына айналды. Боисо Ланса болса, уругвай әскери авиациясының алғашқы қаза тапқан адамы болды. Ол 1918 жылғы 10 тамызда Францияда оқу кезінде ұшақ апатында қаза тапты және кейіннен Капитан Хуан Мануэль Боисо Ланса әуе базасы деп аталды, онда Уругвай әуе күштерінің Бас қолбасшылығы Монтевидеода орналасқан. Оның құрметіне 10 тамыз әскери авиация шейіттерінің күні деп белгіленді. Әскердің тағы екі жас офицері – Адхемар Саенс Лакуева және Эстебан Кристимен бірге құрылған мектеп 1935 жылға дейін Уругвайдағы жалғыз әскери авиация мекемесі болды және американдық ұшақтар басымдыққа ие болғанға дейін бірнеше еуропалық ұшақ түрлерін кеңінен пайдаланды. 1920 жылдары он алты Avro 504K, он үш Breguet 14, бес Castaibert 913 IV және жиырма сегіз Nieuport 27 сияқты ұшақтар қолданылды. Осы пионерлік жылдарда көптеген әуе маршруттары ашылып, әскери әлеуеті бар авиация туралы хабардарлық артты.
Әскери әуе техникасы
1935 жылы Әскери авиация (Aeronáutica Militar) құрылды және Уругвайдың әскери авиациясын Ұлттық армияның кәсіби құралына айналдырды. Жаңа бөлімшелер мен әуе базалары құрылды, сондай-ақ жаңа және заманауи ұшақ түрлері пайдалануға енгізілді. Осы кезеңде пайдаланылған ұшақтардың арасында де Хавиллэнд DH.82 Tiger Moth және IMAM Ro.37 болды. 1935 жылдың басында Уругвай армиясы Габриэль Терра үкіметіне қарсы түрлі саяси фракциялардың мүшелері ұйымдастырған қарулы көтерілісті басып тастады. Пасо-де-Морлан шайқасы және Tiger Moth ұшақтарымен революциялық позицияларды бомбалау сияқты әскери операциялар Уругвайда әскери авиацияның алғашқы жауынгерлік қолданылуын білдірді. Содан кейін, 1942 жылы Curtiss SNC 1 Falcon және North American T 6 Texan оқу ұшақтары Уругвайда қызметке түсті, ал 1947 жылы Beechcraft AT 11 Kansan және Douglas C 47 Skytrain да пайдалануға берілді. 1949 және 1950 жылдар аралығында барлығы 39 ұшақ сатып алынды, оның ішінде 25 North American F 51D 20 NA Mustang, 11 North American B 25J 25 NC Mitchell және 3 Douglas C 47A Skytrain. АҚШ-тың Әскери көмек бағдарламасы (MAP) арқылы бұл ұшақтар Уругвайдың әскери авиациясына ғана емес, оқу деңгейін де арттыруға мүмкіндік берді.
Уругвай әуе күштерін құру
1950 жылы 4 желтоқсанда № 12070 заңмен Әскери әуе күштері (Fuerza Aérea Militar) Қарулы күштердің дербес түрі ретінде құрылды. Заңның бірінші бабында белгіленгендей, Әскери авиацияға тиесілі барлық инфрақұрылым, материалдық ресурстар, ұшақтар, қызметкерлер және мүлік жаңа Әуе күштеріне берілді. Осы заңның екінші бабында Ұлттық қорғаныс министрлігінің тікелей бағынысында болған Әскери әуе күштерінің Бас инспекциясы (Inspección General de la Fuerza Aérea) құрылғаны және оның Әскери әуе күштеріне тікелей басшылық еткені белгіленді.
Азат ету төңкерісі кезінде ұрыс әуе патрульдері
1955 жылдың 16 маусымында Аргентинаның әскери-теңіз күштері, Армия және Аргентинаның Әуе күштерінің мүшелерінің қолдауымен Хуан Перон үкіметіне қарсы бүлік көтерді, бұл оқиға "Революция Либертадора" деп танылды. Осыған байланысты, Уругвай әскери әуе күштері Аргентина күштері Уругвайдың егемендігін бұзса, әуе бақылауын сақтау мақсатында, атқарушы биліктің бұйрықтарына сәйкес, өздерінің операциялық тәртібін өзгертуге мәжбүр болды. Сол күні F 51D және B 25J ұшақтары толықтай қаруланды, жергілікті уақыт бойынша сағат 16:00 шамасында екі F 51 ұшағына Колонияға, ал B 25 ұшағына солтүстік жағалауға ұшуға алғашқы бұйрық берілді. 1955 жылдың 17 қыркүйегінде 1-ші лейтенант Вальтер Самарелло мен 2-ші лейтенант Мигель Лагротта басқаратын екі F 51 ұшағынан тұратын топ барлау миссиясынан оралғанда екі аргентиналық соғыс кемесін байқады. Бұл кемелер 2-ші авиациялық топтың барлық ұшқыштарына таратылған визуалды анықтамалықтағы Аргентина флотының кемелерінің суреттерімен сәйкес келді. Кемелер байқалған кезде, олар бірнеше рет зениттік оқтар атып, лейтенант Самарелло бөлімшені бұлттардың арасында жасыруға шешім қабылдады. Аргентиналық экипаж қателіктерін байқап, уругвайлық ұшақтарға оқ атып жатқанын түсінген соң, радиоарна арқылы Монтевидеодағы Серрито-де-ла-Викториядағы Әуе күштері станциясына, жаңсақтықтың алдын алу үшін үстінен ұшпауды сұрады, әсіресе осы көтерілісші кемелердің бірі Перонға адал Аргентина Әуе күштерінің ұшқыштары тарапынан шабуылға ұшырағаннан кейін.
Жеттік дәуір
1956 жылы әскери әуе күштері алғаш рет Уругвай әуе күштері деп аталды, осылайша осы уақыттан бастап осы атау қолданыла бастады деуге болады. Уругвай әуе күштерінің алғашқы қадамдарының бірі де 1956 жылы жасалды, онда армияның, кейіннен әуе күштерінің F 51D ұшақтарымен бір жыл ішінде 4000 сағаттан астам ұшуды қамтамасыз ету қабілетінің нәтижесінде және Әскери көмек бағдарламасының көмегімен No. 2 (Fighters) (Grupo de Aviación N.° 2 (Caza)) авиациялық тобы алғашқы реактивтік ұшағын – төрт Lockheed T 33A 5 LO ұшағын алды. Олар 1956 жылғы 23 қазанда Карраско халықаралық әуежайына келді, осылайша Уругвайда реактивтік эра басталды. АҚШ Әуе күштері (USAF) ұшқыштарының осы жаңа реактивтік ұшақтарда берген ұшу оқытуы әуе күштері үшін маңызды болды, және No. 2 авиациялық тобының тәжірибелі де, жаңа ұшқыштары поршендік ұшақтардан реактивтік ұшақтарға өздігінен көшуге мүмкіндік алды, бұл әуе күштері алғашқы бір орындық реактивтік истребительдерін – Lockheed F 80C 10 LO Shooting Star қабылдауға дайын екенін көрсетті. Бұл ұшақтар 1958 жылы келіп, өз миссияларында North American F 51D 20 NA Mustang ұшақтарын ығыстырды. 1959 жылы, сол кездегі әуе күштерінің бас инспекторы болған бригадалық Конрадо А. Саэздің бастамасымен, Уругвай әскери әуе тасымалы (Transporte Aéreo Militar Uruguayo) құрылды, ол Бірінші Уругвай әуе навигациялық желілерін (Primeras Líneas Uruguayas de Navegación Aérea) толықтырып, елдің ішкі және шетелдегі әртүрлі қалаларына жолаушылар мен жүк тасымалдау қызметтерін ұсынды. TAMU Douglas C 47 Skytrain ұшақтарын пайдалануды бастады, ал кейіннен Уругвай әуе күштері Fokker F27 Friendship, Fairchild Hiller FH 227D, Embraer C 95 Bandeirante және CASA C 212 Aviocar ұшақтарын қолданды. C 95 ұшағының Уругвайдағы пайдалануы Embraer тарихындағы алғашқы экспорттық саудаға айналды, 1975 жылы осы жаңа ұшақтың бес данасы сатып алынды.
Әуе күштері мен Уругвай диктатурасы
1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басынан бастап Әуе күштері елдегі партизандық қызметке қарсы күреске қатысты, негізінен MLN T (Movimiento de Liberación Nacional – Tupamaros немесе Tupamaros – Ұлттық Азаттық қозғалысы) қозғалысына қарсы күресті. Бұл қозғалыс кейіннен ел саясатына қатысуға әкелді. 1973 жылдың 8 ақпанында президент Хуан Мария Бордаберри Қарулы Күштерге билігін қайтаруға тырысты, оларды қалыпты қызметтеріне қайтару және зейнеткер армия генералы Антонио Франсезеді жаңа Ұлттық қорғаныс министрі етіп тағайындады. Бастапқыда Уругвай Әскери-теңіз күштері бұл тағайындауды қолдады, бірақ Ұлттық армия мен Уругвай Әуе күштерінің басшылары оны бірден қабылдамады. 9 және 10 ақпанда Армия мен Әуе күштері оның қызметтен босатылуын және елдің саяси және экономикалық жүйесінде өзгерістер енгізуді талап етіп, жариялады. Бордаберри қысымға көніп, 12 ақпанда Капитан Хуан Мануэль Боисо Ланса әуе базасында, Әуе күштері Бас қолбасшылығының штабында Ұлттық қауіпсіздік кеңесі (Consejo de Seguridad Nacional) құрылды. Әуе күштерінің бас қолбасшысы кеңестің тұрақты мүшесі болды және осы уақыттан бастап Уругвайдың Қарулы күштері елді тиімді түрде бақылауға алды, Бордаберри тек өзіне қарсы жасалған төңкеріске қатысты. Осы кезеңде Уругвай Әуе күштері елдің әуежайларын, төңкерісшілерден тартып алынған бірнеше ұшақтарды бақылауға алды, PLUNA әуе компаниясын басқаруға өз генералдарының бірін тағайындады және 1976 және 1981 жылдары Cessna A 37B CE Dragonfly және FMA IA 58A Pucará шабуылдық ұшақтарымен жауынгерлік паркін жаңартады. Сондай-ақ, жүк тасымалдау паркі 1975 жылы бес Embraer C 95 Bandeirante және 1981 жылы бес CASA C 212 Aviocar ұшақтарын сатып алу арқылы жаңартылды. 1981 жылы жаңа Gates Learjet 35A ұшағы да сатып алынды, ол әскери тасымалдау үшін қолданылатын екі реактивтік ұшақтың бірі болды, екіншісі C 29 2018 жылы пайдалануға беріліп, 2020 жылы сатылды. 1981 жылы екі жаңа Bell 212 тікұшағы да сатып алынды. Уругвай Әуе күштері тағы бір маңызды жетістікке қол жеткізді – 1984 жылдың 28 қаңтарында Fairchild Hiller FH 227D ұшағымен Уругвай ұшағы Антарктидаға алғаш рет қонды. Әскери үкімет аяқталғаннан кейін Әуе күштері өзінің қалыпты міндеттеріне оралды және әрқашан Президенттің басшылығымен және Ұлттық қорғаныс министрімен келісе отырып, елдің саясатына араласпады, ал Қарулы күштерге осыған қатысты барлық іс-шараларға қатысуға тыйым салынды. 1992 және 1999 жылдар аралығында 36 ұшақ сатып алынды, оның ішінде Уругвай Әуе күштері тарихындағы алғашқы төрт қозғалтқышты және ең үлкен ұшақ – үш Lockheed C 130B Hercules ұшағы алынған, олар ұзақ қашықтыққа стратегиялық миссияларды орындау үшін пайдаланылды, сондай-ақ 1992 жылы алты Pilatus PC 7U Turbo Trainer ұшағы сатып алынды, бұл 1977 жылдан бері пайдаланылып келген ескірген Beechcraft T 34 Mentors ұшақтарын алмастырды. 1998 жылы екі Beechcraft Baron 58 және он Cessna U 206H Stationair ұшағы сатып алынды, Уругвай Cessna 206 H нұсқасын қолдануда алғашқы ел болды, оларды тасымалдау, оқыту және бақылау үшін пайдаланды. 1998 жылы іздеу-құтқару және VIP тасымалдау миссиялары үшін екі Eurocopter AS365N2 Dauphin тікұшағы сатып алынды, содан кейін 1999 жылы 13 Aermacchi T 260EU ұшағы сатып алынды, бұл Канелон облысының Пандо қаласындағы Әскери авиация мектебі үшін жаңа негізгі оқу ұшағы болды. 1994 жылдың 27 сәуірінде Атқарушы биліктің No 177/994 жарлығымен жаңа құрылым бекітілді, тактикалық полктер мен авиациялық топтар әуе эскадрильяларына айналып, Әуе күштерінің қазіргі кездегі ұйымдық құрылымы қалыптасты.
Әуе күштерінің қазіргі жағдайы
Lockheed C 130B Hercules ұзын қашықтықтық стратегиялық жүк флоты екі Lockheed KC 130H Hercules ұшағымен алмастырылды, сондай-ақ ол 2020 жылы Уругвай Әуе күштерінің әуеде жанармай құюға қабілетті алғашқы ұшағы болды, ал 2016 жылдың 12 тамызында A 37B ұшағымен толықтырылды. Қазіргі кезде бөлімше пайдаланатын ұшақтардың ескіруі Уругвай Әуе күштерін 20-ғасырдың соңы мен 21-ғасырдағы қақтығыстар тәжірибесінен туындаған әуе соғысының технологиялық жетістіктерінен қалыс қалдырды, алайда бұл эскадрилья мен Әуе күштерінің Бразилиядағы CRUZEX немесе Чилидегі SALITRE сияқты өңірдегі әртүрлі Әуе күштері арасындағы бірлескен жаттығуларға сәтті қатысуына кедергі келтірмеді. 2013 жылдың мамыр айында Ресей Федерациясы мен "Сухой" компаниясы 18 жаңартылған Су-30МКИ ұшағын өте қолайлы шарттармен ұсынды, бұл шарттар кредит беру мүмкіндіктерін және техникалық қызмет көрсету бойынша филиал ашуға келісімді қамтыды. Осы шарттар ЯК-130 "Миттен" үшін де ұсынылды. 2013 жылдың желтоқсанында Уругвай қызметкерлері Ресейде осы ұшақты сынақтан өткізді. Scramble мәліметтері бойынша, 2014 жылдың қаңтар айында Эквадор Әуе күштерінен бірнеше A 37B Dragonfly ұшағы сатып алынды. Сонымен қатар, Уругвай және Швейцария үкіметтері он Швейцария Әуе күштеріне тиесілі Northrop F 5 ұшағын, сонымен қатар қозғалтқыштарды, қосалқы бөлшектерді және оқытуды сатып алу мүмкіндігін талқылады, бірақ нақты прогресске қол жеткізілмеді. Уругвай Әуе күштері Fábrica Argentina de Aviones ұсынған IA 58D Pucará Delta модернизация бағдарламасына қызығушылық танытты, бірақ соңғы кезде Әуе күштері қарастырып жатқан мүмкін болатын ұшақтардың арасында Hongdu JL 10 немесе Alenia Aermacchi M 346 Master болды, алайда оның жаңару қажеттілігіне қарамастан, әзірге ешқандай сатып алу жүзеге асырылмады.
Бас инспекторлар мен бас қолбасшылардың тізімі
Бас инспекторлар № Уругвай әуе күштерінің бас инспекторы Қызметке кірген Қызметтен кеткен 1 Медардо Фариас 1953 1955 2 Хернан Бару 1955 1957 3 Гуальберто Трелес 1957 1959 4 Конрадо Саэс 1959 1966 5 Ремо Лапорта 1966 1967 6 Данило Сена 1967 1969 Бас қолбасшылар № Уругвай әуе күштерінің бас қолбасшысы Қызметке кірген Қызметтен кеткен 1 Данило Сена 1970 1970 2 Хосе Перес Кальдас 1970 1974 3 Данте Паладини 1974 1978 4 Рауль Бендахан 1978 1981 5 Хосе Д. Кардозо 1981 1982 6 Мануэль Е. Буадас 1982 1985 7 Фернандо Арбе 1985 1990 8 Жулио Лорейро 1990 1990 9 Карлос П. Паче 1990 1994 10 Рауль Сампедро 1994 1995 11 Мигель А. Суноль 1995 1999 12 Хосе Педро Малакин 1999 2004 13 Энрике Бонелли 2004 2009 14 Хосе Р. Бонилья 2009 2010 15 Вашингтон Мартинес 2010 2015 16 Альберто Занелли 2015 2019 17 Хьюго Маренко 2019 2020 18 Луис Эбер де Леон 2020 Қазіргі уақытқа дейін