Зимбабве Әуе Күштерінің тарихы мен дамуы

Кіріспе

Зимбабве әскери күштерінің әуе күштерінің бөлімі.

Зимбабве әуе күштері (AFZ) – Зимбабве қорғаныс күштерінің құрамындағы әуе күштері. 1980 жылға дейін Родезия әуе күштері деп аталды. Зимбабве әуе күштері 1985 жылы Мозамбик азаматтық соғысында және 1998–2001 жылдардағы Конгоның екінші соғысында қатысты.

Құрылысы және алғашқы күндер

Родезия әуе күштері (RhAF; 1954 жылдан 1970 жылға дейін Родезияның Корольдік әуе күштері (RRAF) ретінде белгілі болды) 1980 жылы Зимбабве әуе күштері болып қайта құрылды. RhAF-тың 12 Hunter FGA. MK 9 ұшағына 1981, 1984 және 1987 жылдары Кения мен Ұлыбритания Корольдік әуе күштерінен (RAF) қосымша ұшақтар келді. Пакистан әуе күштері алғашқы күндері Зимбабве ұшқыштарының көп бөлігін даярлады және Торнхилл әуе базасының құрылысына көмектесті. Пакистан сондай-ақ Әуе күштерінің Бас штабы ретінде авиация маршалы Азим Даудпотаны Зимбабвеге жіберді, ал Эдиас Нтини Зимбабве әуе күштерінің жердегі күштерінің тамаша қолбасшысы болды. 1981 жылы Зимбабве әуе күштері 8 Hawk MK60 ұшағына тапсырыс берді, олар 1982 жылдың шілдесінде жеткізілді. 1982 жылдың 25 шілдесі күні Торнхилл әуе базасына жасалған саботаж шабуылы салдарынан төрт Hawk, тоғыз Hunter және бір FTB 337G зақымданды. Бір Hawk жарамсыз деп жарияланды, екіншісі орнында жөнделді, ал қалған екеуі қайта құру үшін BAE компаниясына қайтарылды. 1992 жылдың қыркүйек айында тағы бес Hawk ұшағына тапсырыс берілді. Әуе күштері пайдаланған алғашқы жоғары жылдамдықты ұшқыш F7 Airguard болды, оның IIN және II түрлерінен 12 данасы 1986 жылы жеткізілді. 1993 жылы Зимбабве ұлттық парктерінде браконьерлікке қарсы патрульдеу үшін O2A-ның бір жұбы жеткізілді. 1997 жылы екі Cougar тікұшағы қолданыста болды. Біріншісі 1995 жылдың сәуірінде, екіншісі 1996 жылдың қыркүйегінде жеткізілді. Олар VIP қызметтері үшін пайдаланылды.

Екінші Конго соғысы 1998-2003

Екінші Конго соғысы, сондай-ақ "Колтан соғысы" және Африканың Ұлы соғысы деп аталады, 1998 жылдың тамызында Конго Демократиялық Республикасында (бұрын Заир деп аталатын) басталды және 2003 жылдың шілдесінде Конго Демократиялық Республикасының Ауысу үкіметі билікті қолға алған кезде ресми түрде аяқталды; бірақ, қақтығыстар әлі де жалғасуда. Зимбабвенің жақсы даярланған әскері соғысқа ең жақсы жабдықталған тарап ретінде кірді. 1998 жылдың тамыз айының ортасында ӘҚЗ Конгоға бес немесе алты F 7 ұшағын, C.212 ұшақтарының көпшілігін, кем дегенде төрт Cessna 337G Lynx ұшағын және Alouettes, Bell 412 және Mi 35 ұшақтарын қоса алғанда, оннан астам тікұшақтарды орналастырды. Барлық ұшақтарды зимбабвийлік ұшқыштар ұштырды. Hawks-тың қосымша бөлшектерін алғаннан кейін, ӘҚЗ олардың кейбіреулерін де пайдаланды. Соғыс басталғанда Hawks ұшақтары ұшуға жарамсыз деп есептелді. Осы жағдайларға байланысты Конгодағы ӘҚЗ контингенті 1998 жылдың тамыз және қыркүйек айларында No 3, No 4, No 5, No 7 және No 8 эскадрильяларының ұшуларынан тұрды, ал No 2 эскадрильясы кейіннен қосылды. No 2 ӘҚЗ эскадрильясы 12 BAe Hawk T. Mk.60/60A шабуылдық истребитель ретінде қолданылды және AIM 9B Sidewinder AAM, Mk.82 сериялы бомбалар және Hunting BL.755 кластерлік бомбалаушы бірліктерімен (CBU), сондай-ақ басқарылмаған зымыранға арналған пулеметтермен жабдықталды. No 5 эскадрильяның тек 6-7 F-7 ғана толықтай іске жарамды болды. Конгодағы соғыстан бұрын Зимбабве Қытаймен 12 қосымша F-7 ұшақтарын сатып алу туралы келіссөздер жүргізіп отырды. Көлік үшін ӘҚЗ-да No 3 эскадрильясы болды, 12 CASA C 212 Aviocar және алты Britten Norman BN 2A Islander жеңіл көлігімен ұшуды жүзеге асырды, олар бұған дейін ауыр қызмет көрсетті және Конгода бұдан да көп жұмыс істеді. Көлік және байланыс No 7 эскадрильяның міндеті болды, олар Aérospatiale SA 316B Alouette III (оның ішінде Португалияның әуе күштерінен және Румынияның IAR-і жасаған үлгілер)мен жабдықталған, сондай-ақ No 8 эскадрильяның міндеті болды, олар Agusta Bell 412SP-мен жабдықталған, олар кейіннен осы соғыс үшін зымыран шығарушы қондырғылармен қаруланды. Алайда, соңғы бөлімше көп ұзамай Конгодағы соғыста маңызды рөл атқаратын болды, өйткені ол жақында ғана ӘҚЗ-ге ең жаңа қосымшамен жабдықталды: алты Ми 35 тікұшағы (оның ішінде екі Ми 35П). Алғашқы ӘҚЗ Mi 35 экипаждарын Гверудағы Торнхилл әуе базасында ресейлік нұсқаушылар оқытты. Бұл бөлімнің командирі - скв. Л.Д. Мукотеква. 1998 жылы 26 тамызда алғашқы ӘҚЗ операциясы өтті, онда олар Киншасаға жақындаған кезде 5 км-лік қарулы көтерілісшілерді жойды. Киншасадағы басқыншыларды жеңгеннен кейін, Зимбабвеліктер, Кабила үкіметі қауіпсіз деп сеніп, соғысты жалғастырудың қажеті жоқ екенін және бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізу керектігін айтты. Бұл көтерілісшілердің күш-жігерін күшейтуге, сондай-ақ руандалықтар мен угандалықтардың жақсы жабдықталған бөлімшелерін шайқасқа жіберуге әкелді. Конгоның шығысындағы Кабилаға адал қалған гарнизондар көтерілісшілердің шабуылына ұшырады. Зимбабве әскерлері ұстап тұрған Кибансеке провинциясындағы Ндигили әуежайы мен Китона бір уақытта шабуылға ұшырады. Екі жағдайда да ӘҚЗ жауға қатаң әуе шабуылдарымен жауап берді. Көтерілісшілер өздерінің бомбалары 100-ге жуық бейбіт тұрғындарды өлтірді деп мәлімдеді. 1998 жылдың 4-13 қыркүйегі аралығында Анголаның механикаландырылған күштерінің толық атыс күшін пайдалана алатын бірқатар қатал шайқастар болды. Бұл арада Чад контингенті Конгоның солтүстік-шығысында орналасты, онда ол Лубутуды қайтарып алуға қатысты. ӘҚЗ және FAC осы аймақта бірнеше күн бойы белсенді болды, бірнеше шабуыл жасады, оның барысында кластерлік бомбалар (CBU) қолданылды. Үкімет мәліметтеріне сәйкес, бұл шайқаста 45 көтерілісші қаза тауып, 19 адам тұтқынға алынды. 13 қыркүйекте анголалықтар Каминаға қарай шабуыл жасағанда, зимбабвийліктер Маноно аймағындағы мыңдаған көтерілісшілердің қатал шабуылдарына ұшырады. Осы аймақта ӘҚЗ осы соғыстың алғашқы құжатталған зардабын шекті: 4 қыркүйекте капитан Шараунга ұшқан Aermacchi SF.260 ұшағы ауа райының нашарлауына байланысты апатқа ұшырап, ұшқыш қаза тапты. Тоғыз күннен кейін "Алует III" тікұшағы бірнеше жоғары офицерлерді, соның ішінде полковник Куфа мен скв. Л.Д. Вундала атып түсірді. Куфа мен Вундала қаза тапты, ал флот. Сержант. Санде РСД-ға тұтқындалды. 1998 жылдың қазан айының соңында Зимбабвеліктер Конгоның оңтүстік-шығысында шабуылға түсті. Шабуыл Конгоға қосымша шетелдік әскерлерді, оның ішінде 2000 намибиялықтарды орнатуға мүмкіндік берді. Бұл No 2 эскадрильясының жаңадан Конгода орналасқан BAe Hawk T. Mk.60 ұшақтары және No 5 эскадрильясының F 7 ұшақтары жасаған бірқатар әуе шабуылдарымен басталды. Бұл бөлімшелер алдымен Гбадолите, Донго және Гменадағы әуежайларды, содан кейін Кисангани аймағындағы көтерілісшілер мен руандалықтардың байланыс және қоймаларын нысанаға алды, 21 қарашада. Келесі күні No 2 эскадрильясы 68 мм калибрлі басқарылмаған зымырандарға арналған Matra 155 зымырандық қондырғыларымен және Mk.82 бомбаларымен қаруланған алты ұшақтың шабуылдық тобын іске қосты, ол Конгоның орталық бөлігіне дейін жетті. Олар Танганьика көлі арқылы өтіп, Бурунди әскерін және Конго соғысына жабдықты тасымалдау үшін пайдаланылатын паромдарға шабуыл жасады. Зимбабвеліктердің мәліметінше, олардың шабуылы толыққанды күйзеліс тудырды. Машиналық мылтықтар мен жеңіл жаяу әскер қарулары ғана бар болғандықтан, алты паром батып, 600 Бурунди және руандалық әскері қаза тапты. 1998 жылдың 7 желтоқсанында ұқсас шабуылда Зимбабвелік ұшақтар немесе тікұшақтар Мобадан шамамен 40 км солтүстікке орналасқан Танганьика көлінде екі көтерілісші кемесін батырды. 1998 жылдың қараша айында Зимбабвеге Конго Демократиялық Республикасына көмектесу үшін тікұшақтар, истребительдер және барлау ұшақтарынан тұратын 54 миллион долларлық партия келгені хабарланды. Дәл кім қару-жарақ алғанын анықтау қиын. Келесі бірнеше күндегі шайқастар туралы өте аз хабарламалар болды, мүмкін, Конго, Зимбабве және Ангола үкіметтері осы шабуылға байланысты Батыс елдерінен қатты қысымға ұшырады. Көтерілісшілерге жақын дереккөздерден алынған аз ғана хабарламалар Зимбабвелік және Конголық шабуылдарды Нуюзу, Касинге және Маноноға қарай, T 62 танктерімен және ауыр артиллериямен қолдау көрсеткенін көрсетті. Зимбабвеліктердің мәліметінше, Hawks және F 7 ұшақтары өздерінің операцияларын жалғастырып, 24 қарашада Калемиге қосымша шабуылдар жасады, екі күннен кейін Конгоның шығысындағы әртүрлі әуежайларға жасалған жаңа шабуылдар. Шабуылдан кейін No 5 эскадрильясының ұшқыштары ұшақтағы анықталмаған An 12 көліктік ұшағын жойғанын мәлімдеді. Конго президенті Лоран Кабила 2001 жылдың басында қаза тапқаннан кейін, Зимбабве Әуе күштері Киншасаға мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатысу үшін бес F 6 истребитель ұшағын жіберді. Бес истребительдің бірі оқиға орнына ұшу кезінде апатқа ұшырады, ал төрт ұшақ содан кейін ұшып өтті, қалған екі ұшақ үйге қайта оралатын рейсте апатқа ұшырады. Апаттарды әуе күштеріндегі ұшқыштардың ұшу сағаттарының аздығы және жеткілікті емес оқу уақыты себеп болды.

The Second Congo War, also known as "Coltan War" and the Great War of Africa, began in August 1998 in the Democratic Republic of the Congo (formerly called Zaire), and officially ended in July 2003 when the Transitional Government of the Democratic Republic of the Congo took power; although hostilities are currently ongoing. Zimbabwe's well trained military entered the war as the best equipped side. In mid August 1998, the AFZ deployed five or six F 7s, most of the C.212s, at least four Cessna 337G Lynxs, and a dozen or more helicopters, including Alouettes, Bell 412s and Mi 35s, to Congo. All aircraft were flown by Zimbabwean pilots. After receiving an urgent shipment of spare Hawks, the AFZ apparently deployed some of them as well. At the start of the war, the Hawks had been reported to be in unflyable condition. Due to these circumstances the AFZ contingent in the Congo in August and September 1998 consisted of flights from No.3, No.4, No.5, No.7 and No.8 Squadrons, while a flight from No.2 Squadron was to follow later. The No.2 AFZ Squadron deployed 12 BAe Hawk T. Mk.60/60As, which were used as strike fighters and equipped with AIM 9B Sidewinder AAMs, Mk.82 series bombs, and Hunting BL.755 cluster bomber units (CBUs), as well as launchers for unguided rockets. Only six or seven F 7s From No.5 squadron were fully mission capable. Prior to the war in Congo, Zimbabwe was in the middle of negotiations with China for 12 additional F 7s. For transport, the AFZ had the No.3 Squadron, flying 12 CASA C 212 Aviocar and six Britten Norman BN 2A Islander light transports which had already seen heavy service, and were to see even more of this in Congo. Transport and liaison were also duties of the No.7 Squadron, equipped with Aérospatiale SA 316B Alouette IIIs (including ex Portuguese Air Force – and Romanian IAR built examples), as well as of the No.8 Squadron, equipped with Agusta Bell 412SPs which were later armed with rocket launchers for this war. However, the latter unit would soon play a significant role in the war in DRC, as it was only recently equipped with the newest addition to the AFZ: six Mi 35 helicopters (including two Mi 35Ps). The first AFZ Mi 35 crews were trained at Thornhill AB, in Gweru, by Russian instructors. CO of this unit was Sqn. Ldr. Mukotekwa. The first noted AFZ operation took place on 26 August 1998, where they destroyed a 5 km armoured column of rebels as they were approaching Kinshasa. After defeating the invaders in Kinshasa, the Zimbabweans, in the belief that Kabila's government was already safe, suggested that there was no need to continue the war, and peace should be negotiated. This resulted in the reinforcement of rebel efforts as well as the Rwandans and Ugandans rushing better equipped units into the battle. The garrisons in eastern Congo that remained loyal to Kabila fell to rebel attacks. The Ndigili airport, in Kibanseke Province, as well as Kitona, both held by Zimbabwean troops, were attacked simultaneously. In both cases, the AFZ responded with fierce air strikes. Rebels claimed that up to 100 civilians were killed by their bombs. A series of fierce battles were fought between 4 and 13 September 1998, during which the Angolan mechanised forces were finally able to deploy their full firepower. The Chadian contingent was meanwhile deployed in NE Congo, where it participated in re capture of Lubutu. The AFZ and FAC were active in this area for several days, flying a number of strikes during which cluster bomb units (CBUs) were used. According to government reports, 45 rebels were killed and 19 captured in this battle. On 13 September, when the Angolans attacked towards Kamina, the Zimbabweans found themselves under fierce attacks by thousands of rebels in the Manono area. It was in this area that the AFZ suffered its first documented loss of this war: on 4 September the Aermacchi SF.260 flown by wing commander Sharaunga crashed in bad weather, killing the pilot. Nine days later an Alouette III helicopter carrying several high ranking officers, including Col. Kufa and Sqn. Ldr. Vundla, was shot down by rebels in eastern central Congo. Kufa and Vundla were killed, while Flt. Sgt. Sande was captured by RCD. In late October 1998, the Zimbabweans launched an offensive in SE Congo. The offensive was made possible owing to the deployment of additional foreign troops in Congo, including some 2,000 Namibians. This began with a series of air strikes, partially flown by BAe Hawk T. Mk.60s of the No.2 Squadron, newly deployed in Congo, and by F 7s of the No.5 Squadron. These units first targeted airfields in Gbadolite, Dongo and Gmena, and then rebel and Rwandan communications and depots in the Kisangani area, on 21 November. On the following day the No.2 Squadron launched a strike package of six aircraft, armed with Mk.82 bombs and Matra 155 rocket launchers for unguided rockets calibre 68mm, which reached out far over central Congo. They deployed over Lake Tanganyika and attacked ferries used to transport Burundi troops and supplies into the war in Congo. According to Zimbabwean reports their strike came as a complete surprise. With machine guns and light infantry weapons as the only means of air defense, six ferries were sunk and 600 Burundi and Rwandan troops killed. In a similar attack, on 7 December 1998, Zimbabwean planes or helicopters sank two rebel boats on Lake Tanganyika some 40 km north of Moba. In November 1998, it was reported that a $54 million shipment of helicopters, fighters and spotter aircraft had arrived in Zimbabwe to assist in the Democratic Republic of Congo. It is unclear who received the delivered weapons. There were only very few reports about the fighting in the next few days, probably because the Congolese, Zimbabwean and Angolan governments found themselves under heavy pressure from Western powers because of this offensive. The few reports released from sources close to the rebels indicated Zimbabwean and Congolese attacks on Nuyuzu, Kasinge and towards Manono, supported by T 62 tanks and heavy artillery. According to Zimbabwean reports the Hawks and F 7s continued their operations and made additional attacks against Kalemi on 24 November, and a new round of strikes against different airfields in eastern Congo two days late. After the attacks the pilots of No.5 Squadron claimed destruction of an unidentified An 12 transport on the ground. When Congolese President Laurent Kabila was assassinated in early 2001, the Zimbabwean Air Force deployed five F 6 fighter aircraft to Kinshasa to participate in a fly past at the state funeral. One of the five fighter planes crashed en route to the event and while four subsequently made the fly past, two of the remaining aircraft also crashed during the return flight home. The crashes were blamed on low flying hours for pilots in the air force and insufficient training time.

Қазіргі ұйымдық құрылым

АФЗ әкімшілік қанаты, инженерлік қанаты, ұшу қанаты және полк қанаты болып бөлінеді. Әкімшілік қанаты жабдықтарды сатып алу, жұмысқа алу, қызметкерлерді қолдау, азық-түлікпен қамтамасыз ету және осыған байланысты функцияларды қолдайды. Инженерлік қанат ұшақтар мен оларға қатысты жабдықтарды күтіп-ұстау және тексеруді жүзеге асырады, сондай-ақ Техникалық оқу мектебін қамтиды, ол жоғары оқу орны болып табылады және ұшақтарды техникалық қызмет көрсету инженерлерін даярлаудан жауапты. Бұл оқу орны – Африкадағы жалғыз федерациялық авиация мектебі. Ұшу қанаты үш негізгі базада орналасқан сегіз эскадрильядан тұратын ұшақ экипажымен жұмыс істейді. Сондай-ақ, ұшу және парашютпен секіру мектептерін де қамтиды. Полк қанаты АФЗ активтерін, мысалы, персонал мен нысандарды күзетуге арнайы таңдалған эскадрильяларды қамтиды. 2004 жылы Ресейден 14 МиГ-29СМТ сатып алу туралы келіссөздер қайтадан жүргізілді, бірақ оның орнына JF 17 истребительдеріне тапсырыс берілді. BAE Systems Hawk ұшағының біреуі 2019 жылы АФЗ-дің 40 жылдығына арналған әуе шеруіне қайта қолданылды және 2022 жылғы сәуірде Зимбабве халықаралық сауда жәрмеңкесінде де байқалды. 2022 және 2023 жылдар аралығында АФЗ өзінің BAE Systems Hawks ұшақтарының көбін қалпына келтіре алды; қорғаныс күштерінің өкілі олардың жөнделу жағдайы туралы ешқандай мәлімдеме жасаған жоқ.

ҰшақOriginTypeVariantҚызметтеNotes ИстребительChengdu J 7Қытай Көп мақсатты истребитель7 Hawker Hunter Ұлыбритания Истребитель-бомбалағышFGA Mk.9 1 Жердегі шабуыл рөлі Mikoyan Gurevich MiG 23КСРО Перехватчик 3 Aérospatiale Alouette IIIФранция Көмекші 13 Оқу ұшағы BAE Systems Hawk Ұлыбритания Оқушы белгісіз 2022 жылы қызметке қайта оралды 23.

Әскери қызметтен шығарылған әуе кемелер

Бұрынғы әуе күштерінің құрамында болған маңызды ұшақтар қатарында ағылшынның «Электрик Канберра», «де Гавиленд Вампир», C-47 «Дакота», Aermacchi AL 60, Reims 337 «Lynx» және тәуелсіздік алғаннан кейін әуе күштеріне жеткізілген қытай жасаған F-6 истребительдері болды.

Әуе кемесінің шығыны

Зимбабве әуе күштерінің ұшақтарының жоғалуы туралы нақты деректер жарияланбаған. Төрт "Хок", үш "F7" және бірнеше тікұшақ жоғалған деген болжам бар. 21 жастағы Майкл Энслин BAe Hawk ұшағымен суға түсуден кейін 1000 фут биіктікте атып түсірілді. Ол құтқарылғанға дейін 5 күн бойы далада аман қалды. Ол атып түсірілген үшінші ұшқыш еді. Қанат командирі Шараунга басқарған SF.260MC ұшағы нашар ауа райы салдарынан құлап, ұшқыш қаза тапты. Ұшқыш командирі Лоран Кабиланың қосылу рәсіміне қатысу үшін түнде ұшып бара жатып бағыт-бағдарын жоғалтып, катапульданып шықты. Бес күннен кейін Зимбабве әскерлері оны джунглиден тірі күйінде тапты.