Кіріспе
Грекияның әскери әуе күштері Грекияның әуе күштері (ГАФ; Πολεμική Αεροπορία, кейде қысқартылып ΠΑ) – Грекияның әуе күштері (грек тілінде «грек» сөзінің өзіндік атауы). Ол НАТО-ның ең ірі әуе күштерінің бірі саналады және 139 елдің ішінде 18-ші орында тұр. 1935 жылдан 1973 жылға дейін Грекия Корольдігі тұсында бұрын Корольдік Грекия әуе күштері (RHAF) (Ἑλληνικὴ Βασιλικὴ Ἀεροπορία) деп аталған. Грекияның әуе күштері Грекия қарулы күштерінің үш тармағының бірі болып табылады, оның міндеті – Грекияның әуе кеңістігін күзету және қорғау, Грекия армиясы мен Грекия теңіз күштеріне әуе көмегі мен қолдау көрсету, сондай-ақ Грекияда және әлемнің басқа да аймақтарында гуманитарлық көмек беру. Грекияның әуе күштерінде шамамен 33 000 әскер қызмет етеді, олардың ішінде 11 750-і – кәсіби офицерлер, 14 000-ы – кәсіби сарбаздар (ΕΠ.ΟΠ.), 7 250-і – еріктілер, ал 1 100-і – әйелдер. Грекияның әуе күштерінің ұраны – ежелгі грек тіліндегі Αἰὲν Ὑψικρατεῖν (Aièn Hypsikrateîn, «Биіктікте әрдайым үстемдік құру») сөзі, ал ГАФ эмблемасы Грекияның әуе күштерінің белгісі алдында ұшып бара жатқан бүркітті бейнелейді. Бас әуе штабы (GEA) Аттика облысының Филотей-Психико муниципалитетіндегі Папагоу гарнизонында орналасқан.
The Hellenic Air Force (HAF; Πολεμική Αεροπορία, sometimes abbreviated as ΠΑ) is the air force of Greece (Hellenic being the endonym for Greek in the Greek language). It is considered to be one of the largest air forces in NATO, and is globally placed 18th out of 139 countries. Under the Kingdom of Greece from 1935 to 1973, it was previously known as the Royal Hellenic Air Force (RHAF) (Ἑλληνικὴ Βασιλικὴ Ἀεροπορία). The Hellenic Air Force is one of the three branches of the Hellenic Armed Forces, and its mission is to guard and protect Greek airspace, provide air assistance and support to the Hellenic Army and the Hellenic Navy, and to provide humanitarian aid in Greece and around the world. The Hellenic Air Force includes approximately 33,000 active troops, of whom 11,750 are career officers, 14,000 are professional soldiers (ΕΠ.ΟΠ. ), 7,250 are volunteer conscripts, and 1,100 are women. The motto of the Hellenic Air Force is the ancient Greek phrase Αἰὲν Ὑψικρατεῖν (Aièn Hypsikrateîn, 'Always Dominate the Heights'), and the HAF emblem represents a flying eagle in front of the Hellenic Air Force roundel. The General Air Staff (GEA) is based at the Papagou Camp in the Municipality of Filothei Psychiko of the Prefecture of Attica.
Шығу тегі
1911 жылы грек үкіметі Грекия авиациялық қызметін құру үшін француз мамандарын тағайындады. Алты грек офицері оқу үшін Францияға жіберілді, ал алғашқы төрт Фарман үлгісіндегі ұшақтар тапсырыс берілді. Барлығы алты офицер Париждің жанындағы Этампедегі Фарман мектебін бітірді, бірақ олардың тек төрті ғана кейіннен авиацияда қызмет етті. Әскери шен алған алғашқы грек азаматтық ұшқышы – Эммануэль Аргиропулос, ол 1912 жылғы 8 ақпанда Нейпорт IV ұшағында және G. "Alkyon" ұшағымен ұшты. Бірінші әскери ұшуды 1912 жылғы 13 мамырда лейтенант Димитриос Камберос жасады. Маусым айында Камберос Фарман авиациялық зауытында жасалған және суға қондырылатын ұшаққа айналдырылған "Даидалус" ұшағымен ұшты, соның арқасында жаңа орташа жылдамдық бойынша әлемдік рекорд орнатты. Сол жылдың қыркүйек айында грек армиясы алғашқы эскадрильясын – "Авиаторлар ротасын" (гр. Λόχος Αεροπόρων) құрды.
Балқан соғыстары мен соңынан (19121930)
1912 жылдың 5 қазанында Камберос Тесалия үстінен алғашқы жауынгерлік миссияны, барлау рейсін орындады. Бұл Балқан соғыстарының басталған күні болды. Сол күні осыған ұқсас миссияны Осман империясының жалдамалы әскерлері Фракия майданында болгар әскеріне қарсы ұшты. Грек және Осман миссиялары бір күні орындалып, дәстүрлі соғыс тарихындағы алғашқы әскери авиациялық миссиялар болды. Шындығында, Балқан соғыстары кезінде барлық Балқан елдері әскери ұшақтарды және шетелдік жалдамалыларды пайдаланды. 1913 жылдың 24 қаңтарында Дарданелл бұғазы үстінде тарихтағы алғашқы теңіз әлеуметтік миссиясы өтті. Грекия Корольдік теңіз флотының көмегімен, RHNS Velos эсминецінің 1-ші лейтенанты Михаэль Мутуссис және энсин Аристоидис Мораитинис Фарман гидроұшағымен түрік флотының орналасқан жерлерін сызып, оларға қарсы төрт бомба тастады. Бұл әскери тарихтағы әуеден жерге шабуылдың алғашқысы емес, себебі 1911 жылғы түрік-итальян соғысында мұндай оқиға болған, бірақ әуеден кемелерге қарсы жасалған алғашқы тіркелген шабуыл осы болды. Бастапқыда Грек армиясы және Грек Корольдік теңіз флоты жеке Армиялық авиация және Теңіз авиация бөлімдерін құрды. Балқан соғыстары кезінде француздық Генри және Морис Фарман ұшақтарының түрлі үлгілері қолданылды. Грек Теңіз Әуе қызметі 1914 жылы Грек Корольдік теңіз флотының сол кездегі Бас қолбасшысы (CnC), британдық адмирал Марк Керрмен ресми түрде құрылды. Грек авиациялық бөлімшелері Бірінші дүниежүзілік соғысқа және Кіші Азия жорығына қатысты, олар Одақтастармен француз және британдық үлгілермен жабдықталды.
Негізгі, Екінші дүниежүзілік соғыс және Азамат соғысы (19301950)
1930 жылы Әуе министрлігі құрылды, соның нәтижесінде Әуе күштері Грекия Қарулы Күштерінің үшінші түрі ретінде бекітілді. Грекия Әскери-әуе қызметі мен Грекия Теңіз әскери-әуе қызметі бірігіп, Грекия Корольдік Әуе күштерін құрады. 1931 жылы Грекия Әуе күштері академиясы, Икар мектебі (грекше: Σχολή Ικάρων) ашылды. 1939 жылы 24 Марсель Блох MB.151 истребителіне тапсырыс берілді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан француздар тапсырысты орындауға үлкермеді, нәтижесінде Грекияға тек тоғыз ұшақ жетті. Ұшақтар Әуе күштерінің 24-ші жеделдетілген эскадрильясында (MD – Moira Dioxis) пайдалануға берілді. Екінші дүниежүзілік соғыста Грекияға жасалған итальяндық шабуыл кезінде (1940), итальяндық Regia Aeronautica-ның 380 истребителі мен бомбалаушысына қарсы 79 ұшағы болса да, RHAF шабуылды сәтті тойтарды. Соғыс басталғаннан кейін екі күн өткен 30 қазанда алғашқы әуе шайқасы болды. 3-ші бақылау Мирасының 3/2-ші бөлімінен бірнеше Henschel Hs126 ұшағы итальян әскерінің колонналарын табу үшін ұшып шықты. Бірақ олар 393-ші эскадрильяның Fiat CR.42 Falco ұшақтарымен тоқтатылып, шабуылға ұшырады. Бірінші Henschel Hs126 ұшағы зардап шегіп, оның бақылаушысы, пилот-лейтенант Эвангелос Джаннарис қаза тапты. Ол соғыста қаза тапқан алғашқы грек авиаторы болды. Екінші Hs126 Смоликас тауының үстінде құлап, пилот-лейтенант Лазарос Папамихаил мен сержант Константин Йеменецис қаза тапты. 1940 жылдың 2 қарашасында Breguet 19 ұшағы Пиндос тауларына еніп, Метсовоны басып алуға тырысқан 3-ші Альпілік дивизиясы Julia-ны тоқтатып, ұстады. Сол күні 2-ші лейтенант Маринос Митралексис оқ-дәрісі бітіп, PZL P.24 ұшағының алдыңғы бөлігін жаудың Cant Z1007bis бомбалаушысының құйрығына бағыттап, рульді қиратты және ұшақты басқарудан шығарды. Олардың ішінде бес Avro Anson, бір Dornier Do 22, бір Arado 196 және үш Avro 626 ұшағы болды. Грекияның неміс оккупациясы кезінде Әуе күштері Каирде орналасқан Грекия Әуе күштері министрлігінің күшімен қайта құрылды. Британдық RAF қолбасшылығымен үш эскадрилья құрылды. Бұл эскадрильялардың бірі Avro Ansons, Bristol Blenheims және Martin Baltimores ұшақтарымен ұшқан 13-ші жеңіл бомбалау эскадрильясы, ал екіншілері Hawker Hurricane I және II және Spitfire V типтерімен ұшқан 335 және 336-шы истребитель эскадрильялары болды. RHAF эскадрильялары Таяу Шығыста конвойлерді күзету, суасты қайықтарына қарсы іздеу, шабуылдық патрульдер, барлау, шабуыл және жау ұшақтарын тоқтату сияқты түрлі тапсырмаларды орындады. 1943 жылдың жазында грек эскадрильялары Крит аралындағы неміс вермахтына қарсы шабуылға қатысты, содан кейін 1944 жылдың мамыр айынан қараша айына дейін Италияда шайқасты. Осы жылдар ішінде жетпіс грек ұшқышы қаза тапты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF-пен бірге ұшқан грек ұшқыштары көптеген жеңіске жетті. Родезияда туған қанатты командир Джон Агорастос Плагис Мальта және Батыс Еуропа аспанында 16 жау ұшағын атып түсірді. Лейтенант Василий Михаил Василиадис 1945 жылдың 15 наурызында Германияда қаза тапқанға дейін Батыс Еуропада 11,5 жау ұшағын атып түсірді. 1938 жылы АҚШ-қа көшіп келген Стив Пизанос RAF-тегі американдық еріктілердің Eagle эскадрильясына қосылып, Батыс Еуропа үшін шайқасты. Кейін ол АҚШ Әуе күштеріне қосылып, АҚШ азаматтығын алды және бұрынғы эскадрильясымен, қазір АҚШ Әуе күштерінің 4-ші FG құрамында ұшуын жалғастырды. 1944 жылға қарай ол USAAF-пен бірге он жеңіске жетті. 1944 жылы Грекия азат болғаннан кейін RHAF Грекияға оралды және 1950 жылға дейін созылған Грекия азаматтық соғысында шешуші рөл атқарды. Ол Supermarine Spitfire Mk. IX, Spitfire Mk. XVI истребительдерімен және Curtiss SB2C Helldiver бомбалаушыларымен қайта жарақтандырылды.
Соғыстан кейінгі даму (1950-1970 жж.)
1950 жылы қарашада Грекиядағы азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Грекия Біріккен Ұлттар Ұйымына (БҰҰ) көмек көрсету үшін Оңтүстік Кореяға 13-ші көліктік авиаэскадрильясының жеті Дуглас C-47 Dakota көліктік ұшағын жіберді. Грекия ұшақтары Чосин шайқасы сияқты көптеген шайқастарға қатысып, 1955 жылдың мамырына дейін Кореяда жұмыс істеді. Грек ұшқыштары эвакуация, персонал тасымалы, барлау және жабдықтау рейстері сияқты мыңдаған миссияны орындады. 1952 жылы Грекия НАТО-ға қосылды, содан кейін Әуе күштері НАТО стандарттарына сәйкес қайта құрылып, ұйымдастырылды. Жаңа ұшақтар, соның ішінде реактивтік ұшақтар енгізілді. RHAF-тың алғашқы реактивтік истребителі 1955 жылы Republic F-84G Thunderjet болды. Оны сондай-ақ әуе күштерінің бірінші акробатикалық тобы 337 SQ «Гелендік жалыны» (грекше: Ελληνική Φλόγα) ұшырды. RF-84F 1956 жылы 348-ші тактикалық барлау эскадрильясының құрамына кірді. F-84G 1954 және 1955 жылдары жүз бірлігінен кейін Канада Корольдік Әуе күштерінен зейнеткерлікке шығып, RHAF қызметіне кірмес бұрын Ұлыбританияда жаңартылған Canadair Sabre 2 ұшағымен ауыстырылса да, RF-84F 1991 жылға дейін қызметте болды. Lockheed T-33 1955 жылы оқу ұшағы ретінде жеткізілді. Кейбір RT-33 ұшақтары барлау миссияларында қолданылды. 1960 жылдардың соңында RHAF жаңа реактивтік ұшақтарды сатып алды. Олардың ішінде Convair F-102 Delta Dagger (1969–1975 жылдары қызметте болған), Lockheed F-104G Starfighter және Northrop F-5 Freedom Fighter болды. F-104 және F-5 ұшақтары 1980 жылдардың ортасына дейін қызметте болды. 1970 жылдардың ортасында Грекия Әуе күштері Dassault Mirage F1CG паркін, Vought A-7 Corsair II (соның ішінде бірнеше TA-7H) және McDonnell Douglas F-4 Phantom II-дің алғашқы партиясын жеткізу арқылы жаңартылды. 1993 жылы АҚШ Әуе күштері тағы 62 A-7E және TA-7C ұшағын жеткізіп, HAF-тың әуеден жерге соққы беру қабілетін одан әрі арттырды. Бұл ұшақтар 2011 жылға дейін қызметте болды.
Жаңғырту (1980-1997)
1980 жылдардың соңына дейін Әскери-әуе күштері LTV TA 7C Corsair II ұшақтарын пайдаланып, АҚШ-тың ядролық оқ-дәрілерімен жарақталған зымырандарды орналастырды. 1974 жылы Түркияның Кипрге басып кіруінен туындаған грек-түрік шиеленісінің салдарынан АҚШ Грек және Түрік жедел әскерлерінен ядролық қаруын алып, сақтауға берді. Грекия мұны НАТО-ның тағы бір түрікшілдік қадамы деп қарастырып, 1974 жылдан 1980 жылға дейін НАТО-ның әскери басқару құрылымынан әскерін шығарды. 1985 жылдың наурыз айында Грекия үкіметі «Peace Xenia I» жаңарту бағдарламасы аясында 34 F 16C және 6 F 16D Block 30 ұшағын сатып алу туралы хабарлады. Сол айда Грекия «Talos» жаңарту бағдарламасының бөлігі ретінде 36 бір орындық Mirage 2000EG және 4 екі орындық Mirage 2000BG ұшақтарын тапсырыс берді. Кейіннен, 1989 жылы төртінші буын ұшақтары пайда болды, бұл жаңа дәуірдің басталуын білдірді: алғашқы Mirage 2000 EG/BG ұшақтары Танагра әуе базасындағы 114-ші ұрыс қанатына жеткізілді және 331-ші және 332-ші эскадрильяларды жарақтандырды. 1989 жылдың қаңтарында алғашқы F 16C/D Block 30 ұшақтары Неа Анхиалос әуе базасындағы 111-ші ұрыс қанатына келді және Лариса әуе базасындағы 330-шы «Thunder» және 346-шы «Jason» эскадрильяларына бөлінді. 1991 жылдың 29 наурызында RF 84F ұшақтары 34 жыл 7 айлық қызметтен кейін қызметтен шығарылды. 1992 жылдың қарашасында 348-ші «Eyes» тактикалық барлау эскадрильясына қосымша RF 4E ұшақтары жеткізілді. 1993 жылы «Peace Xenia II» жаңарту бағдарламасы басталды. Грекия 32 F 16C және 8 F 16D, Block 50 нұсқасын тапсырыс берді. Бірінші Block 50 ұшағы 1997 жылдың 25 шілдесінде жеткізілді. LANTIRN навигациялық және нысана табу жүйесімен жабдықталған бұл ұшақтар, AIM 120 AMRAAM және AGM 88 HARM зымырандарымен бірге Неа Анхиалос әуе базасындағы 341-ші «Arrow» және 347-ші «Perseus» эскадрильяларына бөлінді. 341-ші «Arrow» эскадрильясының негізгі міндеті – Дұшпанның әуе қорғанысын басу (SEAD). 347-ші «Perseus» эскадрильясының міндеті – әуеден жерге шабуылдар жасау.
XXI ғасырға көшу (1998-2007)
1998 жылы Грекия Германияның аэроғарыш өнеркәсібімен (DASA) және Грекияның аэроғарыш өнеркәсібімен (HAI/EAB) бірлесіп, отыз тоғыз F 4E Phantom II истребителін жаңартуға шешім қабылдады. Бірінші ұшақ 2002 жылдың желтоқсан айында Андравида әуе базасына жеткізілді. Бұл ұшақ Princess of Andravida (s/n 72 01523) деп аталды, себебі оның құрамында M61 Vulcan зеңбірегі орнатылмаған еді. Барлық жаңартылған F-4 ұшақтары жаңа AN/APQ 65YG радарымен, F/A 18 Hornet-ке ұқсас, жаңа борттық Миссияны басқару компьютерімен (MCC), бас-үсті дисплейімен (HUD), «дос немесе жау» (IFF) сұрау жүйесімен, көп функциялы дисплейлермен жабдықталды және түрлі озық әуеден-ауаға және ауадан-жерге зымырандарды тасымалдауға қабілетті болды. Оларға AIM 120 AMRAAM (бірақ тек B нұсқасы), AIM 9M зымыраны, автоматтандырылған ұшу бағытталмалы жүйесі (AFDS) және Paveway (I, II және III) лазерлік басқарылатын бомбаларының толық отбасы кірді. Бұл ұшақтар F 4E Peace Icarus 2000 (PI2000) немесе F 4E Phantom II AUP (Авиониканы жаңарту бағдарламасы) нұсқалары болды. F-4 ұшақтарын 2017 жылдан бастап біртіндеп қызметтен шығару басталса да, олар әлі де Андравида әуе базасында орналасқан 338-ші эскадрилья «Арес» және 339-шы эскадрилья «Аякс» құрамаларымен көп мақсатты миссияларды орындауда қолданылуда. F 4E Phantom II PI2000 (AUP) GBU 27 Paveway III лазерлік басқарылатын бомбаларын пайдалануға сертификатталған, бұл оны дәлдікті соққылар үшін өте тиімді және заманауи платформаға айналдырды. 2000 жылы Грекия F 4E Phantom, A 7 Corsair және Mirage F1CG паркін алмастыру үшін көптеген истребительдер сатып алуға шешім қабылдады. Алты жүз F-16 Block 52 Plus ұшағына тапсырыс берілді. Тапсырысқа 50 бір орындық C және 10 екі орындық D үлгілері кірді. 2001 жылға дейін Грекия НАТО-ның ядролық қаруды бөлісу жобасына қатысып, А7 Corsair II ұшақтарын Араксос әуе базасынан B61 тактикалық ядролық оқ-дәрілерін орналастыру үшін пайдаланды. Содан кейін Грекия Грекия аумағында сақталған барлық ядролық қаруды алып тастау туралы стратегиялық шешім қабылдады және ядролық қару тасымалдау мүмкіндігі бар ұшақтарды сатып алмады. 2004 жылдың қыркүйегінде Грекия барлық қолданыстағы Mirage 2000 ұшақтарын Mirage 2000 5F (Mk2) стандартына жаңартуға және 15 жаңа Mirage 2000 5Mk2 ұшағына қосымша тапсырыс беруге шешім қабылдады. F 16 Block 52 Plus ұшақтарын паркіне қосу үшін, алғашқы ұшақтар жеткізілгеннен кейін. Бұл F 16 типі Block 50 ұшағының жетілдірілген нұсқасы болып табылады, қуатты радары, ұзақ қашықтықтағы ұшу үшін жанармай бактары, озық байланыс жүйелері, жаңартылған қозғалтқышы, Joint Helmet Mounted Cueing System (JHMCS) және IRIS T әуеден-ауаға зымыраны сияқты озық қару-жарақтарды тасымалдау мүмкіндігі бар. Осы типтегі F-16 ұшақтарымен үш эскадрилья жұмыс істейді: Лариса әуе базасындағы 337-ші «Ghost», 340-шы «Fox» және Суда әуе базасындағы 343-ші «Star». 2007 жылы Грекия үкіметі қосымша 30 F 16 истребителін тапсырыс берді: 20 бір орындық және 10 екі орындық. Бірақ бұл жолы ұшақ нұсқасы F 16C/D Block 52+ Advanced болды, ол Грекия Әуе күштері үшін арнайы модификацияланған және Lockheed Martin компаниясы F 16 52M ретінде ұсынған, себебі борттық миссиялық компьютердің (MMC) есептеу қуаты арттырылған. Block 52+ және Block 52+ Advanced арасындағы айырмашылық – Advanced нұсқасының LINK 16 байланыс жүйесі, сондай-ақ қуатты миссияны басқару компьютері, жылжымалы картамен навигациялық қосымша көп функциялы дисплей, озық есеп беру жүйесі және RECCE барлау модулін тасымалдау мүмкіндігі. Бірінші ұшақтар 2009 жылдың мамырында жеткізілді және Араксостағы әуе базасындағы 335-ші «Tiger» эскадрильясымен пайдаланылды.
Кейінгі жылдар және Грекияның экономикалық дағдарысы (2007-2018 жж.)
Өздерінің операциялық циклын аяқтаған бөлімшелердің (A 7E Corsair II және F 4 Phantom II) зейнеткерлікке шығуы мен ескіруіне байланысты HAF жаңа 4-ші, 4.5-ші немесе 5-ші буын истребителдерін сатып алуға мүкіндік алды, сонымен бірге, 2007 жылы жарияланған Жоғарғы Әуе күштерінің 2007–2012 жылдарға арналған операциялық жоспарына сәйкес, жалпы саны үш жүзге жуық озық истребителдерді сақтап қалуды көздеді. Жаңа буын ұшақтарына үміткерлер: Dassault Rafale, F 35 Lightning II, F/A 18E/F Super Hornet, MiG 35 және Sukhoi Su 35 болды. Грекияның экономикалық дағдарысы (2008–2018) кезінде бюджет қысқартулары HAF-ті көптеген F-16 ұшақтарын қосалқы бөлшектер мен техникалық қызмет көрсетудің жетіспеуіне байланысты жерге қондыруға мәжбүр етті. Нәтижесінде, 2015 жылы Грекия F-16, F/RF 4E, C-130H/B, C-27J, T-6A/C және басқа да АҚШ-тан шыққан жүйелері/кіші жүйелері бар ұшақтарға арналған қосалқы бөлшектерді жеткізуге тапсырыс берді. Бұл тапсырыстың құны 160 миллион долларды құрады. Сонымен қатар, кейбір көптен күткен бағдарламалар болашаққа шегерілді. 2007 жылы HAF жаңғырту бағдарламасы бойынша 45 алдын ала дайындық ұшағын, 15 іздеу-құтқару (SAR) тікұшағын және 40-60 жаңа истребитель сатып алу қажеттігі ескерілді. Осы бағдарламалардың кейбіреулері кейінге қалдырылды немесе тоқтатылды.
Экономикалық дағдарыстан кейінгі кезең (2018-)
Грекияның Әуе күштері қазіргі уақытта бірнеше түрлі истребительге ие және жаңаларын алу процесінде. F-4, F-16 түрлі нұсқаларда, Mirage 2000 және Rafale бар. Сонымен қатар, F-35 истребителі де жақын арада алынады. Бұл Қарулы күштер үшін өте қымбат, сондықтан реформалау қажет. 2024 жылдың наурыз айында Қорғаныс министрі Никос Дендиас F-4 истребительдері жақын арада қызметтен шығарылатынын, ал ескі F-16 және Mirage 2000 истребительдері сатылатынын мәлімдеді. Бұл Әуе күштерін ықшамдауға мүмкіндік береді. Бұл ықшамдау, Мираж истребительдерін сатып алуға ниетті Индия сияқты басқа елдерге де пайдалы болуы мүмкін. Сонымен қатар, ескі F-16 истребительдері жаңа ұшақтарға мұқтаж Украинаға сатылуы мүмкін.
SAAB GlobalEye компаниясы
Қазіргі флоттағы әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) жүйесі – SAAB Erieye радарымен жабдықталған Embraer E 99 ұшағы. Бұл жүйе жиырма бес жылдан астам бұрын қолданысқа енгізілген және қазір тозуда. SAAB компаниясы осы ескі ұшақтарды ауыстыру үшін GlobalEye ұшағын ұсынды. Алайда, бұл әлі расталған жоқ.
F-16V
Грекияның экономикалық дағдарысының соңғы кезеңінде, ХАФ жылдар бойы үнемдеу саясатын ұстанғаннан кейін ескірген әскери ұшақ паркін жаңғыртуды шешті. Ол өзінің қазіргі Mirage 2000 және F 16 истребительдерінің паркін жаңартуға ресурстар бөлді. 2018 жылы Lockheed Martin компаниясы 84 F 16C/D Block 52+ және Block 52+ Advanced (Block 52M) ұшақтарын ең соңғы F 16C/D Block 70/72 (F 16V Viper) стандартына жаңарту бойынша келісімшартқа отырды. Бұл жаңарту ұшақ паркіне F 35 Lightning II сияқты 5-ші буын истребительдерінде ғана бар мүмкіндіктерді әкелді. HAF бұл жаңартуды F 35 истребительдерімен болашақта үйлесімді болу үшін маңызды алғашқы қадам деп есептеді. HAF-тің алдыңғы F 16C/D Block 30 және Block 50 ұшақтары бұл бағдарламаға кірмегенімен, жаңартылған платформалардан берілетін жабдықтарды алу жоспарланған. Жаңарту бағдарламасы 2027 жылға дейін аяқталуы тиіс және оны Грекияда Hellenic Aerospace (HAI) компаниясы жүзеге асырады. 2023 жылдың тамыз айына қарай он ұшақ жаңартылды.
F-35
2019 жылдың сәуірінде жаңа HAF 5-ші буын истребитерін іріктеу процесінің бөлігі ретінде Грекия Lockheed Martin F-35 ұшағын ескі F-16 Block 30 немесе F-4 Phantom ұшақтарын алмастыру және F-16V жаңарту бағдарламасын толықтыру мақсатында таңдады. Жаңа ұшақтарды сатып алу мерзімі елдің қаржылық жоспарларына және Вашингтонның ұзақ мерзімді төлем шарттарын ұсыну мүмкіндігіне тікелей байланысты болды. Сонымен қатар, АҚШ Пентагоны Грекияны әлеуетті жаңа клиенттердің бірі ретінде растады. 2020 жылдың қаңтарында Грекия F-35 бағдарламасына қатысуға және оны сатып алуға ресми түрде қызығушылық танытты, бұл Грекия премьер-министрі Кириакос Мицотакистің Ақ үйге жасаған сапарынан кейін болды. Бастапқыда жиырма ұшақ сатып алу жоспарланған, олар грек F-16 паркінің жаңартылуы 2027 жылы аяқталғаннан кейін жеткізіледі. Алайда, 2020 жылдың қыркүйек және қазан айларындағы хабарламалар Грекияның Ресейден сатып алынған S-400 зымырандық жүйелерін сынағаннан кейін, Түркия үшін салынған кем дегенде алты F-35 ұшағын одан ертерек алуға мүмкіндігі бар екенін көрсетті, себебі Түркия бұрын бағдарламадан шығарылған. 2020 жылдың қазан айының соңында АҚШ пен Грекия АҚШ Мемлекеттік хатшысы Майк Помпеоның Афинаға жасаған сапары барысында Грекияға он сегізден жиырма төрт F-35 ұшағын сату мәселесін талқылағаны жарияланды. Келесі айда Грекия АҚШ Пентагонына ресми ниет хатын (LoI) жолдады. Бұл хатта Грекия қолданылған АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұшақтарын сатып алуға да қызығушылық танытты, егер бұл бастапқы жеткізілімдер 2021 жылға келісілсе. Алайда, 19 қазанда грек ұлттық газеті "Estia" хабарлағандай, ең оңтайлы жағдайда алғашқы алты ұшақ Грекияға ең ертесі 2022 жылы жетеді. 2022 жылдың 30 маусымында Грекия премьер-министрі елдің АҚШ-тан жиырма F-35 ұшағын сатып алу туралы өтініш жібергенін растады, сонымен қатар ұшақтардың екінші партиясын сатып алу мүмкіндігі де қарастырылуда. Ұшақтардың күтілетін жеткізілім мерзімі 2027-2028 жылдар аралығында. 2024 жылдың 27 қаңтарында АҚШ Грекияға 40 F-35 ұшағын сатуға келісім бергені хабарланды. Бұл ұшақтар F-4 сияқты ескірген ұшақтарды алмастырады. Бұл Түркияның 40 F-16V және F-16C ұшақтарын жаңарту үшін 79 модернизация жинағын сатып алуға келісім берген күнімен бірге болды.
and 79 modernisation kits for its F 16C's.
C-390-қа сәйкес
C130 B және C130 H үлгілерінің қызмет мерзімі аяқталуға жақын. Оларды жақын арада ауыстыру қажет. 2023 жылдың қаңтарында жарияланғандай, Грекия Әуе күштері Embraer компаниясынан Embraer C 390 Millennium ұшағын сатып алу мүмкіндігін талқылауда. Тағы бір мүмкін нұсқа – Ұлыбритания Әуе күштерінен шығарылған C130J ұшақтарын сатып алу. Дегенмен, әзірге ешқандай сатып алу туралы мәлімдеме жоқ, келіссөздер жалғасуда.
Рафаль
2020 жылдың тамызында Грекия Франциядан он сегіз Rafale көпүрлі ұшағын сатып алуды жариялады. Алғашқы хабарламалар бойынша, он ұшақ жаңа Rafale F3 R нұсқасы болса, сегіз ұшақ – француз әуе күштерінде қолданыста болған, бірақ Грекияға тегін берілетін ескі F1 және F2 нұсқалары еді. Бірақ, кейінірек барлық он сегіз ұшақтың да жаңа F3 R нұсқасы болатыны және бұрын 2000-5 Mk2 нұсқасына дейін жаңартылмаған, сондай ақ санымен ескі Mirage 2000EGM ұшақтарын алмастыратыны хабарланды. Соңында, 2021 жылдың қаңтарында Dassault Aviation компаниясымен жасалған ресми келісім парламентте бекітілді. Келісімге алты жаңадан салынған және бұрын Armée de l'Air әуе күштерінде болған он екі «сәл қолданылған» F3 R ұшағын, олардың қару-жарағы мен жердегі қолдауын сатып алу кірді. Бұл келісімнің жалпы құны 2,4 миллиард еуроны құрады. Грекия Қорғаныс министрлігінің қару-жарақ және инвестициялар жөніндегі бас директоры Теодорос Лагиос және Dassault Aviation компаниясының төрағасы және бас директоры Эрик Трапьер 25 қаңтарда Афинада осы келісімшарттарға қол қойды. 2021 жылдың маусым айында Dassault Aviation Грекия әуе күштеріне арналған Rafale F3R ұшағының алғашқы суреттерін жариялады, суреттерде HAF белгісі және құйрық қоспадасы көрсетілген. Ал шілде айында бірінші ұшақ Грекияға ресми түрде жеткізілді. Ұшақтар 332-ші «Falcon» кез келген ауа-райында жұмыс істейтін эскадрильясына берілді, бұрын олар Mirage 2000EGM/BGM ұшақтарымен жұмыс істеген. 2021 жылдың 11 қыркүйегінде Грекия премьер-министрі 2021 жылғы Салоники халықаралық жәрмеңкесінде тағы алты Rafale ұшағын сатып алу туралы жариялады, соның арқасында жалпы тапсырыс саны жиырма төртке жетті. Грекия 2022 жылдың 24 наурызында тағы алты жаңа Rafale ұшағын сатып алу бойынша жаңа келісімге ресми түрде қол қойды, бұл Грекияның 2021 жылғы қаңтарда Rafale ұшақтарын сатып алуына және жалпы Rafale ұшақтарының санын жиырма төртке дейін арттыруына байланысты.
Пилоттықсыз әуе құралдары (ППА)
2019 жылы Грекия Израильмен екі IAI Heron ұшқышсыз әуе кемесін жалға алу туралы, сатып алу опциясымен келісімге келді. Бұл ұшақтарды Грекия Әуе күштері (HAF) және Грекия Әскери-теңіз күштері құрлық және теңіз шекараларын бақылау миссияларында пайдаланатын болады. Грекиялық Heron ұшақтарына Грекияның кең су шекараларын бақылауға арналған сенсорлар мен байланыс құралдары бар ерекше теңіздік конфигурация кіреді. Бұдан өзге, 2020 жылдың қараша айында грек көпұлтты компаниясы Intracom Defense Electronics (IDE) Салоники Аристотель университетін (AUT), Патрас университетін, сондай-ақ Кипр, Испания және Нидерландыдан келген көптеген грек және еуропалық компанияларды қамтитын консорциумға жетекшілік етті. Консорциумның мақсаты – «ЛОТУС» (Low Observable Tactical Unmanned System) жобасы аясында жасырын әрекет ететін ұшқышсыз жүйелерді жобалау және құрылыс жасау. «ЛОТУС» жобасы аясында екі түрлі ұшқышсыз жүйе құрылатыны хабарланды. Біріншісі – «аналық кеме», жасырын қасиеттері бар үлкен ұшқыш, оны AUT университетінің Сұйықтық механикасы және турбомашиналар зертханасы (LFMT) жасаған Delaer RX3 прототипі негізінде жобалайды. Қалғандары – аналық кемемен байланысқан және одан қолдау алатын кішкентай ұшқышсыз жүйелер. Бұл ұшқышсыз жүйелер негізінен шекаралық және теңіздік патрульдік миссияларда, маңызды нысаналарды барлау және қадағалауда қолданылады, сонымен қатар HAF-тің болашақ 4.5 және 5-ші буын ұшақтарымен ынтымақтастық үшін деректерді біріктіру технологияларын пайдаланады. IDE мәлімдемесіне сәйкес, әуе күштері өзінің операциялық қажеттіліктерін 5 жылдық жоспар аясында толыққанды қамтамасыз ете алады. 2021 жылғы 9 маусымда Грекия Қорғаныс министрлігі жобаны, басқа 16 көпұлттық және еуропалық жобалармен бірге, әзірлеуге мақұлдады. 2022 жылдың шілдесінде Грекия Әуе күштері General Atomics компаниясымен үш General Atomics MQ 9C Sea Guardian ұшқышсыз әуе кемесін алу туралы келісімге қол қойды. Бұл әуе күшінің теңіздегі бақылау мүмкіндіктерін арттырады, өйткені әрбір ұшақ 40 сағат бойы әуеде қала алады. Түрік ұшқышсыз жүйелері грек әуе кеңістігін жиі бұзады және Грекияның әуе қорғанысын басып тастауға қабілетті. Грекияның F16 сияқты ұшақтары күніне төрт рет грек әуе кеңістігіне кіретін Baykar Bayraktar TB2 ұшқышсыз жүйесін ұстау қиын. Осы себепті Израильдің Rafael Advanced Defense Systems компаниясы Drone Dome жүйесін – электрондық құрылғылар жиынтығын ұсынады. Бұл жүйе TB2 ұшқышсыз жүйесінің байланыс және GPS сигналдарын бұзуға мүмкіндік береді. Бұл, соғыс жағдайында түрік ұшқышсыз жүйелеріне грек әуе кеңістігіне кіруге тыйым салуға және тіпті оларды 10 кВт лазермен жоюға мүмкіндік береді. Қорғаныс компаниясы Hellenic Aerospace Industry 2022 жылдың қыркүйек айында Салоники халықаралық жәрмеңкесінде жаңа Archytas ұшқышсыз әуе кемесін таныстырды. Бұл итергіш конфигурациядағы тұрақты қанатты ұшқышсыз жүйе, тік ұшу мен қонуға мүмкіндік беретін төрт қосымша қозғалтқыштары бар. Archytas негізінен қарулы күштердің бақылауына арналған. Алайда, оны азаматтық қорғаныс агенттіктері де пайдалана алады және қарумен жарақтандыруға болады. Оның ұшу қашықтығы – , ең жоғары жылдамдығы – , ал ұшу ұзақтығы – 4 сағат. Грекияның алғашқы қарулы ұшқышсыз әуе кемесі әзірленуде деп хабарланды. Ол Grypas деп аталады. Жобаға EAB жетекшілік етеді, және Тракия университеті сияқты бірнеше университеттермен бірлесіп жұмыс істеп жатыр. Ірі көлемде өндіріс 2025 жылы басталуы күтілуде.
Түркия
Халықаралық саясатта Грекия мен Түркия арасындағы антагонизм Грекия әуе күштерінің (HAF) Түркия әуе күштерімен (TAF) теңдік сақтауын міндетті етті. HAF және TAF ұшқыштары жылдар бойы Эгей теңізі үстінде имитациялық түскен ұрыстарға қатысып келді, олардың кейбіреулері қайғылы оқиғаға әкелді; мысалы, 1996 жылы грек Mirage 2000 ұшағы түрік F-16-ны атып түсірді, ал 2006 жылы грек F-16 апатқа ұшырады, онда грек ұшқышы түрік F-16-дан қашып құтылуға тырысып, Эгей теңізіне құлап, өмірін жоғалтты. Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысы кезінде Жерорта теңізінің шығысындағы аймақтық күштер тепе-теңдігіне әсер етті. Бірақ, ол кейіннен Түркияның F-35 бағдарламасындағы жағымсыз дамулардың, сол кезеңде Түркия мен АҚШ арасындағы екіжақты қарым-қатынаста дипломатиялық шиеленістің күшеюінің және сонымен бірге Грекияның бар F-16 және Mirage 2000 паркін жаңартуға, ал 2020 жылы жаңа 4.5 буын ұшақтарды сатып алуға қаражат бағыттауының нәтижесінде 2019 жылы қалпына келтірілді. 2023 жылға қарай бірнеше Rafale истребительдері жеткізілді, сондай-ақ F-16 ұшақтары Viper нұсқасына дейін жаңартылды.
Кипр
ҚХА Кипр әуе кеңістігін қорғау міндетін де атқарады, себебі Кипр әуе қолбасшылығында ұрысқа қабілетті реактивтік ұшақтар жоқ. Грекия әуе күштерінің ұшақтары аралға жетіп, Кипр әуе кеңістігінде ұзақ уақыт бойы, мүмкін соғыс жағдайында да қалуға дайын болуы керек. Крит аралындағы ең жақын грек әуе базасы мен Кипр арасындағы қашықтық шамамен ... км. Сонымен қатар, ҚХА әуе базаларынан ... км-ден астам қашықтықтағы нысандарды жоюға қабілетті болуды көздейді. Осы мақсатта 2020 жылдың қыркүйегінде Грекия мен Түркия арасындағы Шығыс Жерорта теңізіндегі жағдайдың ушығуы кезінде, Түркияның даулы сулардағы көмірсутектерді іздеу әрекеттеріне байланысты, Грекияның F-16 истребительдері Криттен ұшып, шамамен 20 жылдан бері алғаш рет Кипр аралына қонды. Олар Кипр және Франция әуе күштерімен бірлескен оқу-жаттығуларға қатысып, содан кейін өздерінің әуе базасына сәтті оралды.
Балқан
2019 жылдың мамыр айында Грекия мен Солтүстік Македонияның қорғаныс министрлері Грекияның Солтүстік Македонияның әуе кеңістігін күзету және патрульдеуі туралы әскери келісімге қол қойды. Келісімге әскери технология, киберқауіпсіздік, барлау және әуе трафигін басқару сияқты басқа да салалар да кірді, олардың барлығын Грекия әуе күштері қамтамасыз етеді. 2017 жылдан бері Грекия мен Италия Албания және Черногорияның әуе кеңістігін кезегімен күзетуде. Бұдан бөлек, НАТО-дағы Грекияның міндеттері шеңберінде Грекия әуе күштері мен АҚШ әуе күштерінің ұшақтары әуедегі патрульдеуден бастап, құрлықтағы нысаналарды анықтауға және Балқан елдеріне әуе қорғанысы бойынша оқулар ұйымдастыруға дейін түрлі міндеттерді бірлесіп орындайды.
Солтүстік Африка және Парсы шығанағы
Көпжақты келісімдер аясында Грекия Шығыс Жерорта теңізі мен Парсы шығанағы аймағының елдерімен, соның ішінде Израиль, Египет, Иордания, Біріккен Араб Әмірліктері (БАӘ) және Сауд Арабиясымен тығыз әскери ынтымақтастық орнатып отыр. 2021 жылғы 14 қыркүйекте Грекияның Әуе күштері Сауд Арабиясына толық жабдықталған MIM 104 Patriot зымырандық кешенін біріктірілген әуе және зымыраннан қорғаныс тұжырымдамасының аясында орналастырды. Ресми мәлімдемелерге сәйкес, Афина мен Эр-Рияд белгісіз мерзімге "критически маңызды энергетикалық инфрақұрылымдарды" қорғау үшін MIM 104 Patriot жүйесінен және 120 адамнан тұратын Грекияның Сауд Арабиясы күштерін (HFSA) орналастыру туралы келісімге келді. 2020 жылдың қыркүйегінде Грекия мен БАӘ Шығыс Жерорта теңізі аймағында әуедегі басымдыққа арналған бірлескен оқу-жаттығуларды өткізді, ол шамамен үш аптаға созылды. Екі елдің әуе күштерінің парктері ұқсас болғандықтан, осы бірлескен жаттығулардан кейін екі ел өзара қорғаныс туралы келісімге қол қойды, бұл екіжақты әскери және саяси байланыстарды нығайтты. 2020 жылдың желтоқсанында Грекия мен Израиль Грекияның Каламата қаласында Халықаралық Әуе күштерін даярлау орталығын (IAFTC) құру бойынша 20 жылға есептелген 1,4 миллиард еуролық келісімге жақындады. IAFTC жаңа грек және израильдік әскери ұшқыштарын жетілдірілген бағдарламалармен оқытады, сондай-ақ халықаралық әуе күштерінің клиенттеріне лизингтік қызметтер ұсынады, бұл үшін Солтүстік Американың T 2 Buckeye оқу ұшағының орнына Alenia Aermacchi M 346 Master ұшағы қолданылады. Инвестицияға қатысқан негізгі израильдік компания – Elbit Systems. Халықаралық Әуе күштерін даярлау орталығы (IAFTC) 2022 жылдың қазан айында ресми түрде ашылды, онда он төрт Beechcraft T 6 бір қозғалтқышты турбовинттік ұшағы бар, ал M 346 және қосымша T 6 ұшақтары жақын арада қосылады.
Ұшақ
Ұшақ түрі Нұсқасы Қызметтегі жағдайы Ескермелер Көлік ұшағы Dassault Rafale Франция көпүрлі DG/EG186 тапсырыс бойынша F 16 Fighting Falcon АҚШ көпүрлі F 16C/D 151 39 D нұсқалары оқу-жаттығу үшін пайдаланылады Теңіздік патрульдік Lockheed P 3 Orion АҚШ патрульдік / ASW 1 Bombardier CL 415 Канада су шашыратушы 7 Бір ұшақ Іздеу-құтқару операцияларына (SAR) арналған. De Havilland Canada DHC 515 Канада су шашыратушы CL 215-ті алмастыру үшін жеті жаңа DHC 515 ұшағы тапсырылды. Көлік Alenia C 27J Италия көлік 8 Super King Air АҚШ жедел жәрдем 350 2 Lockheed C 130 АҚШ тактикалық әуе көлігі C 130B/H 4 Вертолеттер Bell 205 АҚШ көпүрлі 12 Eurocopter AS332 Франция көпүрлі / CSAR 12 AgustaWestland AW109 Италия жедел жәрдем Треккер 2 Alenia Aermacchi M 346 Италия ұшқыш жаттықтырушы LIFT 55 тапсырыс бойынша БПЛА Пегас Грекия бақылау Пегас II 16 IAI Eitan Heron TP Израиль бақылау Heron TP 3 Израильден жалға алынған General Atomics MQ 9B АҚШ MALE БПЛА SeaGuardian 3 тапсырыс бойынша