Кіріспе
Риджвей шайқасы (кейде Лайм Ридж немесе Лаймстоун Ридж шайқасы) 1866 жылдың 2 маусымында Форт-Эри қаласының маңында, Нью-Йорк штатының Буффало қаласынан Ниагара өзені арқылы, Риджвей ауылының жанында, Канада Батысында (қазіргі Канаданың Онтарио провинциясы) канадалық әскерлер мен ирланд-американдық басқыншылардың жалдамалы армиясы арасында болды. Бұл Фениан шабуылдарының ең ірі шайқасы, канадалықтардың қатысқан тұңғыш заманауи өнеркәсіптік дәуірдегі шайқасы және тек канадалық әскерлер күштерімен, канадалық офицерлердің басшылығымен жүргізілген алғашқы шайқас. 1921 жылы шайқас алаңы Канаданың Ұлттық тарихи орны деп жарияланды және Онтарионың қазіргі шекарасындағы шетелдік басқыншылыққа қарсы соңғы шайқас болып табылады. Риджвейдегі оқиға 1798 жылғы Ирландия көтерілісі мен 1916 жылғы Пасха көтерілісі арасындағы Ирландия тәуелсіздігі жолындағы жалғыз қарулы жеңіс ретінде танылады.
The Battle of Ridgeway (sometimes the Battle of Lime Ridge or Limestone Ridge) was fought in the vicinity of the town of Fort Erie across the Niagara River from Buffalo, New York, near the village of Ridgeway, Canada West, currently Ontario, Canada, on June 2, 1866, between Canadian troops and an irregular army of Irish American invaders, the Fenians. It was the largest engagement of the Fenian Raids, the first modern industrial era battle to be fought by Canadians and the first to be fought only by Canadian troops and led exclusively by Canadian officers. The battlefield was designated a National Historic Site of Canada in 1921 and is the last battle fought within the current boundaries of Ontario against a foreign invasion. The action at Ridgeway has the distinction of being the only armed victory for the cause of Irish independence between the Irish Rebellion of 1798 and the Easter Rising in 1916.
Өмірбаян
Нью-Йорк қаласында орналасқан Фениандық бауырластық Ирландиядағы байланысты топтарды қолдауға тырысты. Олардың мақсаты – Ұлыбританияны тәуелсіз Ирландия Республикасын құру бойынша келіссөздерге мәжбүрлеу болатын. Олар АҚШ-та жақында аяқталған Азамат соғысынан кейін қару-жараққа оңай қол жеткізу мүмкіндігін және сол қақтығыстан кейін әскери дайындықтан өткен көптеген жұмыссыз жастардың болуын пайдаланды. Жоспар бойынша, Канаданы уақытша басып алып, Ұлыбританияда саяси дағдарысты тудыру арқылы Ирландиядағы британдық үкіметті әлсірету көзделген. Фениандар сондай-ақ, Канада аумағын басып алғандары үшін АҚШ-тан мойындау алатынына қате үміттенген. Дегенмен, 1866 жылдың мамыр айының соңғы апталарында Ниагара өзенінің американдық жағалауында жиналған әскерлер шала-жартылай жиналған, біртүрлі әскер тобы болды. Фениандықтар құпия сақтауға көп көңіл бөлмеген, ал американдық және британдық билік өкілдері әскери операцияның жақын арада өтетінін білген, бірақ нақты өту орындарын алдын ала анықтай алмады.
Қатысушы бірліктер
Бұл шайқасқа қатысқан фениандық бөлімшелер 7-ші Буффало (Нью-Йорк), 18-ші Огайо, 13-ші Теннесси және 17-ші Кентукки фениандық полктері, сондай-ақ Индианадан және Нью-Орлеаннан (Фениан Луизиана жолбарыстары) тәуелсіз роталар болды. Фениандар көк түсті АҚШ армиясының және сұр түсті Конфедерация армиясының формаларын киді, кейбіреулеріне жасыл түсті мата тігілген еді, бірақ көптеген фениандар жасыл шарфтармен азаматтық киімде шайқасқа шықты. Фениандар жасыл фонда алтын түсті ирландтық "күн сәулесі" мен ирландтық арфа бейнеленген шайқас туларын алып жүрді. Риджвей шайқасындағы канадалық бөлімшелер Торонтоның Королеваның жеке мылтықтары (7 адам қаза тапты, 2 адам жаралы болды және 21 адам жарақат алды); 13-ші Гамильтон батальоны, қазіргі Корольдік Гамильтон жеңіл жаяу әскер полкінің алдағысы (15 адам жарақат алды), Йорк мылтық ротасы және Халдиманд округі милициясының Каледония мылтық ротасы, Халдиманд мылтықтарының алдағысы (соңғысында 2 адам жарақат алды) болды. Канадалық Оранжист Александр Мьюр, Канаданың ресми емес әнұранының авторы, "Жапырақ мәңгілік" Риджвейде Королеваның жеке мылтықтарымен шайқасты.
Фениандықтардың бірінші күні
Огайо штатында партизандық соғысқа маманданған бұрынғы Одақ атты әскерінің қолбасшысы, бригадир генерал Джон О'Нилл басқарған фениандық көтерілісшілер қайықтарды қамтамасыз етіп, шамамен 800 адамды Ниагара арқылы көшіріп, 1866 жылдың 1 маусымында таң атпастан бұрын Форт-Эриден жоғары жерге қонды. Полковник Джордж Оуэн Старрдың 17-Кентукки фениан полкінің 250 адамнан тұратын алдын ала жасағы таңғы сағат 1:30 шамасында Канадаға қонды және О'Ниллдің негізгі күшінен екі сағат бұрын алтын ирландтық арфасы бар үлкен фениандық жасыл ту көтерді. Старрдың алдын ала жасағы қаланы басып алуға асықты, телеграф сымдарын кесіп, О'Ниллдің қалған күштері кемеден түсіріліп жатқанда таңертең Форт-Эриден оңтүстікке қарай теміржол станцияларын бақылауға алды. АҚШ билігі қарусыз адамдарға Буффалодан паромға отыруға рұқсат берді, ал шағын қайықтар Ниагара өзенінен түске дейін еркін өтіп тұрды. 1 маусымның алғашқы он үш сағатында кем дегенде 1000, мүмкін 1350-ге дейін фениандықтар өтіп кеткен деп есептеледі, бірақ нақты санын анықтау мүмкін емес. О'Нилл алғашқы күнін жергілікті тұрғындарды фениандықтардың мақсатына шақырып, өз миссиясы үшін жабдықтар жинауға тырысты, бірақ оның күшіне қашқындар дерлік бірден қиындық туғызды. Түнде О'Нилл лагерінде шамамен 500 адам қалғанын есептеді. Кейін сол түні О'Ниллге Блэк-Криктегі көпір басында орналасқан, солтүстіктегі Чиппауадан шабуылды күтіп отырған 200 фениандықтан тұратын қосымша колонна келді, бұл Риджвейдегі оның жалпы күшін кем дегенде 650 адамға жеткізді.
Шайқас
Осы уақытта британдықтар Канадаға жасалатын шабуылға қарсы тұру үшін жергілікті канадалық милиция мен британдық гарнизондық әскерін жұмылдырды. Фениандар түнде Блэк-Крик (Онтарио) арқылы кедрлі батпақтардан солтүстікке қарай жылжып, 2 маусым күні таңертең Ридж-роудқа бұрылды; қазіргі Канаданың Риджвей қаласының жанындағы Лаймстоун-Риджде қорғаныс позициясын алды. Олар 850 О'Нилл әскерімен кездесіп, канадалықтардың қатарындағы шатақтандықты байқаған соң, дереу штыкпен шабуылға бұйрық берді, бұл тәжірибесіз канадалықтарды толығымен жеңді. Фениандар Риджвей қаласын басып алып, қысқа мерзімге ие болды. Кейін, британдық күштердің күшеюін күтіп, олар тез Форт-Эриге қайтып, онда екінші шайқас, Форт-Эри шайқасын (1866) қаланың қорғанындағы шағын, бірақ бекем канадалық отрядқа қарсы өткізді. Канадалықтардың жоғалтуы 9 қаза тапқан, 37 жараланған (кейбіреулеріне мүше кесу қажет болды) және 22-сі жаралар немесе аурулар салдарынан кейіннен қайтыс болды. О'Нилл бір-екі адамын жоғалтқанын мәлімдеді, бірақ канадалықтар одан көп деді. Зардап шеккендердің салыстырмалы түрде аз саны, әскерлердің өлтіру үшін атуға тартынғандары туралы теорияларды қолдайтындар үшін осы шайқасты қызықты етеді, бірақ фениандар канадалықтарды өздерінің басты күштеріне тарту үшін тек шабуылдаушыларын ғана қолданғандықтан да түсіндірілуі мүмкін, олар шайқастың соңғы минуттарына дейін жылжуға асықпады, содан кейін канадалықтардың қатарын бұзған штыкпен шабуыл жасады.
Фениандықтар әскерін қайтарып алу
Риджвейдегі шайқастан кейін сол күні кешке фениандықтар, салмақты басымдыққа ие болған канадалық ерікті Велланд далалық батареясын (жаяу әскер бөлімі ретінде қаруланған) және Форт-Эридегі Даннвилл теңіз бригадасын жеңді. Бірақ, британдық және канадалық күштердің жылдам жиналуы көптеген фениандарды АҚШ-қа асығыс оралуға мәжбүр етті – кейбіреулері ағаштардан жасалған салдармен, салдармен немесе жүзіп өтті. О'Нилл мен 850 фениандық қаруларын күтіп тұрған АҚШ билігіне тапсырды. Тим Пэт Куганның "1916: Пасхалық көтеріліс" кітабында сол кездегі күштер Ирландия Республикалық Армиясы деп сипатталғаны айтылады.
Салдары
Кейбір канадалықтар Букердің шайқасты дұрыс басқармағанына қатты ашуланды және ол кері шегінуге бұйрық бермегенде, олар жеңіске жетер еді деп ойлады. Шындығында, канадалықтар фениандықтардың алдыңғы жасақтарымен ғана шайқасты, олар канадалықтарды Берти жолының солтүстігіндегі биік жерде күтіп тұрған фениандықтардың негізгі күштеріне қарай итермелеп әкелді. Канадалықтар оқ-дәрісіз және тәжірибесіз болғандықтан кері шегінбегенде, Азамат соғысының ардагерлерінен құралған фениандық армиядан ауыр жеңіліске ұшырауы мүмкін еді (олар оқ-дәріге осыншалықты жақсы жабдықталғандықтан, шайқас алдында жүктемесін жеңілдету үшін мыңдаған оқтарды Блэк Крикке тастап кетті). Фениандықтар бір рет атылатын мылтықтарды қолдануда өте тәжірибелі болғандықтан, олардың барлығы жеті оқ атқыш Спенсер мылтықтарымен қаруланған деген қате хабар тарады. Шайқас күніне дейін майдандағы канадалықтардың жартысынан да азы тірі оқтармен атуды жаттықтырған емес, ал Канадада 1837-1838 жылдардағы көтерілістерден бері әскери қақтығыс болған жоқ. Queen's Own Rifles 1860 жылдан бері Канада армиясында үздіксіз қызмет етіп келеді, сондықтан Лаймстоун Риджде қаза тапқан немесе жараланғандарды Канада армиясының алғашқы құрбандары деп санауға болады, тіпті ол 1883 жылға дейін ресми түрде құрылмаса да. No. 5 ротасының прапорщигі Малкольм МакЭкхрен, QOR, шайқастың басында өзі бастап келе жатқанда қаза тапты, сондықтан оны Канада армиясының шайқаста қаза тапқан алғашқы адамы деп санауға болады. 47-Ланкашир пехоталық полкінен британдық сарбаз, капрал Кэррингтон, шайқас күні таңертең Чиппауадан Стивенсвиллге жасалған мәжбүрлі сапарда күн соққысынан қайтыс болды. Оның қабірі 2012 жылдың қараша айында табылған. Сонымен қатар, заң Риджвей шайқасы мен Солтүстік-Батыс көтерілісіндегі қаза тапқандарды ұлттық естеліктерден алып тастады, Оңтүстік Африка соғысынан бастап Канаданың шетелдегі қаза тапқандарын еске алу күнін белгіледі. Риджвей шайқасы – Канаданың алғашқы заманауи шайқасы, тек канадалық әскерлердің қатысқан және майдан даласында толығымен канадалық офицерлер басқарған алғашқы шайқасы, Канаданың қазіргі заманауи армиясының шайқаста алғашқы отыз сарбазының қаза тапқан және қазіргі Онтарио шекарасында шетелдік басқыншылыққа қарсы өткен соңғы шайқасы.
Жады
Ұрыс болған жер Гаррисон жолының солтүстік жағында, Ридж жолы мен Берли жолы арасындағы қалың тастан құралған ескерткіш және түсіндірме тақтайшалармен белгіленген. Бұл орын Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде танылды. 2012 жылдың наурыз айында Буффало қаласындағы (Нью-Йорк штаты) Тоу Патх паркінде, ирланд әскерлерінің шабуылға дейін жиналған жеріне жақын, бір монумент ашылды.