Кіріспе

16 ғасырдағы ағылшын форты

Камбер қамалы, бұрын Винчелсия қамалы деп те аталатын, 16 ғасырдағы құрылғы форты. Ол король Генри VIII Англияның Суссекс жағалауын француз шабуылынан қорғау үшін Рай қаласының жанында салған. Бұл жердегі алғашқы бекініс – Генридің 1512 және 1514 жылдар аралығында Камбер бекінісі мен Рай портының кіреберісін бақылап тұрған шағын дөңгелек артиллерия мұнарасы. 1539 жылы Франциямен қарым-қатынастың шиеленісуі Генриді жағалау қорғау жоспарларын қайта қарастыруға итермеледі. Камбер қамалы келесі жылы моравиялық инженер Стефан фон Хашенпергтің басшылығымен қайта салынды және кеңейтілді. Бірақ нәтижелер қанағаттандырмайтын болды, сондықтан 1542 жылдан 1543 жылға дейін үлкен шығындармен қосымша жұмыстар жүргізіліп, кемшіліктер түзетілді. Соның нәтижесінде ішкі бөлігінде төрт дөңгелек бастион және дөңгелек кіреберіс бастионы бар үлкен концентрлі артиллериялық форт салынды. Форт тас пен кірпіштен тұрғызылды. Аяқталған қамал бастапқыда 28 мыс және темір артиллериялық зеңбіректермен және капитан басқаратын 28 сарбаздан тұратын гарнизонмен жабдықталды. 1545 жылы француз флоты жағалауға шабуыл жасағанда, қамалға қатысқан болуы мүмкін, бірақ оның операциялық маңызы ұзаққа солмады. Камбер және айналасындағы порттар лайланып, кемелерге қолдануға жарамсыз болды, ал жағалау сызығы форттан алыстап, оны ішкі аймаққа орналастырды. Сонымен қатар, қамал әлі толыққаннан бұрын жаңа еуропалық әскери жобалармен алмастырылды, ал ғасыр соңында Франциямен бейбітшілік орнату қамалды қажет етудің көп бөлігін жойды. Қамал 1637 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін король Карл I оны жапты. 1642 жылы азамат соғысы басталғанда, парламенттік күштер қамалды роялистердің пайдалануына жол бермеу үшін көп бөлігін бұзды. 18 және 19 ғасырларда қираған қамал пикниктерге танымал орынға айналды және оны Ж.М.У. Тернер суретке түсірді. Қамалды Мартелло мұнарасы ретінде немесе жергілікті гольф алаңына арналған клуб үйі ретінде қайта жаңарту жоспарлары іске аспады, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыста мүлік ерте ескерту орны ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Соғыстан кейін қамалға археологиялық қызығушылық артып, 1967 жылы ол мемлекеттік қамқорлыққа алынды, ал 1977 жылы жеке меншік иелерінен сатып алынды. Қазір оны English Heritage басқарады, ол 1968-1994 жылдар аралығындағы кең ауқымды консервация бағдарламасынан кейін келушілерге қайта ашты. Бұл форт өзгертілмеген құрылғы фортының сирек мысалы және Ұлыбритания заңдары бойынша I санаттағы ескерткіш ретінде қорғалады.

Бастапқы мұнара, 151214

Камбер қамалы Англияның оңтүстік жағалауындағы Рай және Винчелси порттары арасында, Бред, Ротер және Тиллингхэм өзендерінің құйылысында, Камбер деп аталатын су айдынына қарай салынды. Екі қала да патшаның теңіз флотына кемелермен қамтамасыз етуге жауапты болған Бес Порттың стратегиялық тізбегінің бөлігі болды. Алайда, Винчелси порты 16 ғасырға дейін толып, оның пайдалылығы шектелді, ал Рай порты да ұқсас проблемаларға тап болды. Камбердің аузы орта ғасырдың соңында да толуды бастады, бірақ бұл ретте кемелер үшін маңызды жаңа тұрақ құрылды. Дегенмен, Гулдефорд уәделегендей мұнараның салынғанын көрсететін ешқандай дәлел жоқ, және Генрих VII өзінің билігінің қалған бөлігінде жағалау қорғанысына көп инвестиция жасаған жоқ. Англиядағы көптеген қамалдар нашар күйде қалды, көбінесе ескірген және күтіп ұстауға тым қымбат деп есептелді. Генрих VIII 1509 жылы таққа отырып, әкесінен гөрі көршілес Францияға қатысты күшті саясатты қолға алды. Шиеленіс күшейді және 1512 жылы Генрих Камберде артиллерия мұнарасы мен жаңа көпір салуға бұйрық берді. Салынған дөңгелек тас мұнараның ені 20 метр, ал биіктігі шамамен 9 метр болды. Ол Кевилл мүйісінің құмды тілігінде орналасып, Камбер мен Рай портын бақылады. Мұнарада салыстырмалы түрде шектеулі жайлар мен тұрғын үйлер болды және оған тұрақты гарнизон қойылмады. Ауыр қаруларды орналастыруға арналған жалпақ шатыры болғанына қарамастан, мұнара бастапқыда артиллериямен жабдықталмады, сондықтан 1520 жылдары жағалауға шабуыл жасаған жауынгерлік теңіз экспедицияларынан Райді қорғай алмады. Гулдефордтан лорд-канцлер, кардинал Томас Уолсиге көптеген хаттар келгеннен кейін, 1536 жылы құйылған темір жыланшалар (серпентиналар) түрінде біраз қару келді.

Концентрикалық конструкция, 153940

1539 жылы Франция мен Испания тарапынан шапқышылық қаупі күшейді және Генрих жағалаудағы қорғанысын күшейтуге бұйрық берді, соның нәтижесінде Англия бойынша «Құрылғы форттары» деп аталатын бекіністер тізбегі құрылды. Осы жұмыс бағдарламасының аясында Камбер қамалы 5 660 фунт стерлинг сомасында едәуір кеңейтілді. Бұл жұмыстың бірінші кезеңі 1539 жылдан 1540 жылдың күзіне дейін жалғасты. Форттың жобасын моравиялық инженер Стефан фон Хашенперг жасады, оған осы және басқа да ұқсас жобалар үшін жылына 75 фунт стерлинг жалақы төленді, соның ішінде Калшот, Хёрст, Сэндгейт және Сандаун. Филип Чьют, Джон Флетчер және Уильям Оксенбридж, бәрі де белгілі жергілікті тұлғалар, жобаның комиссарлары болды, ал Оксенбридж – төлем жөніндегі уәкіл. Жұмысшыларды табу қиын болды, сондықтан кейбіреулерін күшпен жұмысқа тартуға тура келді. Көптеген артиллериялық қарулар құрылыс аяқталмас бұрын қамалға жеткізілді және, әдетте, қамал аумағында уақытша артиллериялық позицияларға орнатылды. Алғашқыда ескі мұнара артиллериялық қаруларды орналастыруға мүмкіндік беретін мықты бекініске айналдырылды, оның қасында қақпа салынып, пішініне байланысты «жая» деп аталған төрт мұнара, қамалдың сыртында қоршау қабырғасы және қабырға бойында бастиондар тұрғызылды. Бұл кезеңнің соңында қамал жұмыстың қарбалас кезеңінде өзгертілді, мүмкін патшаның өзі қысым көрсеткен болуы мүмкін. Қоршау қабырғасының биіктігі арттырылды, қақпа бастионға дейін кеңейтілді, жаңа жер асты жолдары салынды және бастиондардың сыртына қосымша құрылыстар орнатылды. 1540 жылдың соңына қарай қамал 17 сарбазбен гарнизондық құрамға ие болды және артиллериямен жабдықталды, ал Чьют оның капитаны болып тағайындалды. Нәтижесінде концентрлі бекініс құрылды, фон Хашенперг оның итальяндық әскери сәулет өнерінің ең жақсы үлгілерін біріктіретініне үміттенген, ауыр қаруларды орналастыруға қабілетті, бірақ келіп жатқан артиллериялық оқтан қорғану үшін төмен профильді. Бірақ көп ұзамай әртүрлі кемшіліктер байқалды. Қамалдың дизайны қорғанысқа бағытталғандықтан, қаруды жау кемелеріне тиімді бағыттау қиын болды, бұл Камберде бекініс салудың бастапқы мақсаты болған еді. Қорғаныстан атылатын оқтардың кейбір бұрыштары кіреберіспен жабылған, ал жоғары жер асты суы деңгейі ең төменгі қабатта ылғалдылық мәселесін тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, бұл жоба аймақтағы басқа «Құрылғы форттарынан» ерекшеленді және корольдің форттар тізбегіне қатысты жалпы ниетіне сәйкес келмейтін ерекше құрылыс болып көрінді.

Қайта жасалынған концентрикалық дизайн, 154243

Бастапқы жобадағы мәселелердің нәтижесінде 1542 жылдың жазында қамалдың құрылысы қайта басталды, алғашқы шабуыл қаупі сейілгеннен кейін, 1543 жылдың тамызына дейін жалғасты. Қамалмен байланысты мәселелерді түзету туралы шешімді король Генрихтің өзі қабылдаған болуы мүмкін. Оксенбридж жалақы төлеуші ретінде қызметін жалғастырды және жұмыстардың басшысы болды, ал фон Хашенперг өзінің бұрынғы жұмысындағы қиындықтарға қарамастан, жобаның соңына дейін инженер ретінде қызметін атқаруын жалғастырды. Жұмыстың екінші кезеңі бірінші кезеңге қарағанда едәуір қымбатқа түсті, шамамен 10 000 фунт стерлингке бағаланды. Жаңа жоба фон Хашенпергтің алғашқы қамалынан мүлдем өзгеше болды. Қамалдың жалпақ шатыры еңіс шатырға айналдырылды, ал оған орналасқан зеңбіректер шеткі бекіністерге көшірілді. Қамалдың ауданы азайып кеткенімен, жаңа жоба гарнизон үшін көбірек тұрғын кеңістік ұсынды. Бірақ іс жүзінде, жаңартылған жобада да Еуропада енгізілген тік бұрышты бастиондар ескерілмеді, дөңгелек мұнаралар қамалдың айналасында зеңбіректердің оққа түсе алмайтын көптеген "өлген аймақтарды" құрады; биік қабырғалар үлкен нысана ұсынды, ішкі құрылымы күрделі болды және қамал ішінде жылжу қиын болды. Тарихшы Питер Харрингтон соңғы жобаны тіпті "алдыңғысына қарағанда көнерек" деп сипаттады. Чуттың қызметі 1544 жылдың қаңтарында кеңейтіліп, Камбердің сақшысы және капитаны, сондай-ақ Камбер және Пудл суларының сақшысы болып тағайындалды, осы қызметі үшін ол күніне екі шиллинг алды. Хашенперг 1544 жылы Англияны ұятпен тастап кетті, оған қарсы "білгенінен артық білетінін көрсетуге тырысатын адам" деген шағымдар айтылды. Жобаның екі кезеңі үшін қажетті тас көбінесе Винчелсидегі монастырь ғимараттарын бұзу арқылы және жақын орналасқан Фэрлайт және Гастингс карьерлерінен сатып алу арқылы алынды. Әк жасау үшін Доверден саз әкелінді, ал қажетті пештерді салу үшін бастапқыда кем дегенде 16 000 кірпіш сатып алынды, ал жұмыс барысында жергілікті жерде 500 000-нан астам кірпіш қосымша өндірілген болуы мүмкін.

Операциялық пайдалану

Қамал аяқталған кезде ескірген еді, себебі еуропалық әскери құрылыс қисық бастиондардан өтіп, кейінірек жұлдызды бекіністерде кездесетін бұрыштық пішіндерді қабылдады. Қамалға бастапқыда қол атыс қарулары үшін тесіктер жасалса да, ол бастапқыда құрлықтан болатын шабуылдардан қорғану үшін көбінесе садақшыларға сүйенді. Мысалы, 1568 жылы он төрт жүз ұзын садақ және 560 садақ жинағы болған, бәлкім, соғыс болған жағдайда жергілікті жасақ қолдану үшін. 1568 жылдан кейін, 16 ғасырдың көп бөлігінде қамал әдетте тоғыз немесе он қаруды сақтады, олардың ішінде зеңбіректер, жартылай зеңбіректер, кульверин және деми-кульверин болды. Мыс қарулар темірден жасалғандарына қарағанда жылдам, сағатына сегіз ретке дейін атылатын және қолдануға қауіпсіз болды. Қамалдың қарулары қаншалықты қашықтыққа жете алатыны белгісіз; 16 және 17 ғасырларда артиллерияның қашықтығын зерттеу көрсеткендей, мысалы, кульверин шамамен және аралыққа дейін нысананы зардап етуі мүмкін. 1545 жылдың шілдесінде француз әскері жақын жердегі Сифордқа шабуыл жасады, және қамал француз флотына қарсы қимылдар жасаған болуы мүмкін. Бірақ көп ұзамай, саз Камердің кіреберісін бітеп, оны тіреуіш ретінде пайдалануға қауіп тудырды. 1548 жылы жағдай туралы Парламентке шағымдар түсті, ал Рай билігі 1573 жылы Камбердің жөндеуге келмейтіндей зақымдануынан қорқыныш білдірді. 1553 жылдан бастап қамал 26-27 адаммен, оның ішінде 17 зеңбірекшімен күзетілді; оларға капитан басшылық етті, Томас Уилфорд 1570 жылға қарай осы лауазымды өз мойнына алды. Ғасырлар өте келе қамалды күтіп ұстау қиынға соқты. 1568 жылы қару платформаларының "толық қирап, шіріген" күйде екені хабарланды, жөндеу шамамен 60 фунт стерлинг тұрады деп болжанды, бірақ жөндеу жұмыстары жүргізілген-жүргізілмегені белгісіз. Испания мен Англия арасындағы шиеленіс күшейді, және 1584 жылы королева Елизавета I жаңадан басылған шабуылдан қорқу себебімен қамалды жөндеуге 171 фунт стерлинг жұмсады. Сондықтан мыс артиллериялық құралдар оңтүстік жағалаудағы форттардан, соның ішінде Камберден жиналды. Солтүстік және оңтүстік бастиондар 1613 және 1615 жылдары қалың қару платформаларын құру үшін толтырылды, ал қамалдың оңтүстік бұрышына қарсы Рэмпир деп аталатын топырақ қоршауы салынды. Мұндай берік бастиондар тұрғын алаңды құрбан етті, ол кіші гарнизонмен онша қажет болмады, бірақ оларды күтіп ұстау әлдеқайда арзан болды. Англияда садақ ату өнерінің төмендеуіне байланысты ұзын садақтар қолданыстан шықты, олардың орнына аркебуз бен мылтықтар келді, олардың 46-сы 1614 жылы қамалда сақталды. Жергілікті қалалар қамалды жұмыс істеуге мәжбүрлеу үшін күш білдірді, бірақ 1636 жылы Чарльз оны бұзуға бұйрық берді; қазір капитан Томас Портер басқарған гарнизон келесі жылы кетіп қалды, содан кейін артиллерия. 1642 жылы Карл мен Парламент жақтастары арасында азаматтық соғыс басталғанда, Камбер қамалы толығымен жабылмады және патшалық оқ-дәрілер қоймасы ретінде пайдаланылды. Рай тұрғындары Парламенттің жағына шықты, ол қамалдағы қару-жарақ пен қоймаларды алып тастап, қалаға қауіпсіз сақтауға әкелуге келісті. 1785 жылы антиквариус Фрэнсис Гроуз бекіністің құлдырауын жергілікті порттардағы өзгерістерге және британдық әскери-теңіз флотының жағалауды қорғаудағы басымдығына байланысты деп түсіндірді, қамалдың сәулеті "16 ғасырдағы Англиядағы әскери сәулеттің төмендігін анық көрсетеді" деп атап өтті. Наполеон соғыстары кезінде Франция тарапынан туындаған қауіпке жауап ретінде подполковник Джон Браун 1804 жылы орталық мұнараны Мартелло мұнарасына айналдыру мүмкіндігін тексеру үшін қамалды зерттеді. Бұл жоспар іске аспады, бірақ үкімет тарапынан айналағы жағалаудың қорғанысы жақсартылды.

20 21 ғасырлар

XX ғасырдың басында Камбер қамалы мен оны қоршаған егістік жерлер жеке меншікте болып, келушілерге ашық болды. Виктория округі тарихы жобасының зерттеу тобы 1935 жылы қамалды зерттеді, нәтижесінде екі жылдан кейін бекіністің алғашқы, бірақ беткейлі тарихи талдауы мен зерттеулері жарияланды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қамал британдық армия тарапынан қолданылған, мүмкін, әуе шабуылына қарсы іздеу шамдарымен жабдықталған ерте ескерту орны ретінде. Солтүстік бастионға окоптар қазылды, ал қамалдың шетінде әскери жаттығулар өткізілген болуы мүмкін. Соғыстан кейінгі жылдары қамалға археологиялық қызығушылық күшейді. 1951 жылдан бастап Құрылыс министрлігі «Device Forts» зерттеу жобасын жүргізді, ал Камберге қатысты бөлімді тарихшы Мартин Биддл жазды және 1982 жылы жариялады. 1970-ші жылдар мен 1980-ші жылдардың басында қосымша қазба жұмыстары жүргізілді. 1977 жылы Ұлттық мұра департаменті қамалды оның иелерінен сатып алды. Бұл өткен онжылдықтардағы археологиялық жұмыстардың соңғы бағасын қоса алды, ал қамал 1994 жылы қайтадан қоғамға ашылды. 2015 жылғы мәліметтерге сәйкес, қамал Рай Харбор табиғи қорығы ұйымдастырған экскурсиялар арқылы келушілерге ашық. Бұл нысан Ұлыбритания заңдарымен қорғалады және I санаттағы мұражай ретінде тіркелген. Айналасындағы жайылымдық жерлер тегіс, теңіз деңгейінен сәл жоғары орналасқан, ғасырлар бойы шегінген жағалаудың құрамында пайда болған көптеген қыраттармен белгіленген. Бекіністің шығыс жағында 20 ғасырдағы ірі құмды карьер орналасқан, ол қазір су басқан және ылғалды жерді табиғи қорық ретінде құрады. Қорғаушылық жер жұмыстары қамалдың оңтүстік және шығыс жақтарын қоршайды; бұл, әлдебір уақытта тас қабырғамен нығайтылып, теңізден қорғау үшін салынған болуы мүмкін, ол сол кезде жақын болған. Бір кезде оқшауланған қамалды құрлықпен байланыстырған көтерілген жолдың қалдықтары жер жұмысынан оңтүстік-батысқа қарай қысқа қашықтыққа дейін созылады. 17 ғасырдың басында бастиондарды толтыру үшін материалдарды алу үшін қазылған шұңқырлардың іздері қамалдың сыртында сақталған. Сайттағы алғашқы мұнара ұсақ дәнді сары құмтастан салынған, ал кейінгі кеңейтулерде сары және сұр құмтас қолданылған, ал әшекейлеу үшін импортталған Кан тасы пайдаланылған. Қабырғалардың өзегі үшін темір тас, балшық тас және қоңыр құмтас қираған үйінділер мен тас қолданылған, оның бір бөлігі жергілікті жартастардан алынған. Қамалға кіру бастион арқылы жүзеге асырылған. Бұл ғимараттың өзегі қамал жұмыстарының екінші кезеңінде салынған және бастапқыда төртбұрышты, бір қабатты құрылыс болған, кейін дөңгелек бастионды құру үшін кеңейтілген; үшінші кезеңде қосымша қабат салынған. Ішкі қабырғалар көбінесе қираған, бірақ жерүсті бөлмелері әкімшілік жұмыстарына, мүмкін, капитанның орынбасарының тұруына пайдаланылған. Бірінші қабат капитанның пайдалануы үшін жоғары мәртебелі бөлмелер жиынтығынан тұрған, үлкен терезелер, камин және жеке гардероб болған, бірақ бұл қабаттың көп бөлігі жойылған. Бәлкім, қамалдың алғашқы капитаны Филипп Чуте үшін арнайы неміс пеші орнатылған, ол Ландскнехт әскерлері мен протестанттық неміс көшбасшыларының суреттерімен безендірілген; пештен тек фрагменттер сақталған. Бекіністің ортасында 1512-14 жылдары салынған дөңгелек мұнарадан тұрғызылған қорғаныс мұнарасы орналасқан, ал ескі ғимараттың қабырғаларының бір бөлігі жаңа жобаға енгізілген. Бастапқы мұнараның қабырғаларында жер деңгейінде орналасқан он оқ тесігі болған, бірақ олар құрылыстың екінші кезеңінде жабылып тасталған. Жер қабаты кірпішпен қапталған, сумен қамтамасыз ету үшін кірпіш пен таспен жақсы қапталған құдық болған. Қорғаныс мұнарасында екі камин болған, бірақ олар кішкентай болған және тамақ пісіруге арналмаған – шындығында, қорғаныс мұнарасының соңғы нұсқасы ешқашан тұрғын кеңістік ретінде пайдаланылмаған. Бірінші қабаттағы терезелер жұмыстың соңғы кезеңінде қосылған; олар қару-жарақ ретінде пайдалануға арналмаған, бірақ оларда решеттер мен жалюзилер болған, сондықтан шабуыл болған жағдайда оңай қамтамасыз етуге болар еді. Қорғаныс мұнарасын сыртқы қорғаныстан бөліп, солтүстік-батыс бұрышында құдық бар, таспен қапталған аула қоршап тұрды. Жер асты өткелдері кіреберіс бастионыннан қамал қабырғасының сыртына дейін апат жағдайында гарнизонға қашуға немесе қоршауға алынған күшке шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Қамалдың сыртқы бөлігі сегізбұрышты қабырғамен қоршалған, ол төрт жылқы мұнарасын және қамалдың негізгі қорғанысын құрайтын бастиондарды байланыстырған. Бұл қабырға қамал жұмысының екінші кезеңінде салынған, бірақ содан кейін соңғы кезеңде қосымша сыртқы бетпен толықтырылған, ал әр бөлігінде қару тесігі және парапеттер болған. Қабырғаның ішкі жағында гарнизон үшін салыстырмалы кең жатын бөлмелерді ұсынған екі қабатты галерея бар, бірақ қазірде галереяның тек бірінші қабаты ғана сақталған. Галерея аулаға қарап тұрған терезелермен жарықтандырылған. Төрт жылқы мұнарасы ішкі жағынан 12 метрлік, қабырғалары алдыңғы жағынан тегіс, артқы жағынан қисайған. Олардың үстінде оқ ату платформалары орналасқан, ал бекіністің ішіндегі оқ тесіктері қажет болған жағдайда олардың тұрғындарына аулаға оқ атуға мүмкіндік берген. Көптеген бастиондардың үстінде берік қару декімен бір оқ ату бөлмесі болған, бірақ Батыс бастионы ас үй ретінде пайдаланылған және ішкі жағында екі дөңгелек пеш және тамақ пісіруге арналған плита орнатылған. Бастиондар қабырға бойындағы жолмен және парапеттермен байланыстырылған, бірақ олар кейіннен жойылған. Оңтүстік жылқы мұнарасы мен бастионы Рампирдің құрылысы нәтижесінде жартылай көмілген күйде қалған.