Египеттік копт православие шіркеуінің тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Шығыс православие шіркеуі

Копт православие шіркеуі, сондай-ақ Александрия копт православие патриархаты деп белгілі, Мысыр елiнде орналасқан Шығыс православие христиан шіркеуі. Шіркеудің басшысы және Александрия кафедрасы – Әулие Марк қасиетті апостолдық тақтың Александрия папасы, ол сонымен қатар Әкелердің Әкесі, бақташылардың Бағушысы, Экуменикалық соткер және елшiлердің арасындағы 13-шi атақтарын алып жүреді. Александрия кафедрасы титулдық болып табылады. Копт папасы Каир қаласының Аббасия ауданындағы Әулие Марк копт православие соборында қызмет етеді. Шіркеу литургиясы, дұғасы және рухани мұрасы үшін копт дәстүрлерін сақтайды. Копт православие шіркеуінің жақтастары Мысырдың ең iрi және маңызды азшылық халқын құрайды, сонымен қатар Таяу Шығыс және Солтүстік Африка (MENA) аймағындағы христиандардың ең көп саны болып табылады. Олар Мысырдағы шамамен 20 миллион христианның ең үлкен үлесiн құрайды. Копт православие шіркеуі бірінші ғасырдың ортасында (шамамен 42 ж.б.э.) елшi және жазбагер Маркпен құрылған. Мәсіхтің табиғаты туралы дауларға байланысты, 451 жылы өткен Халкидон кеңесінен кейін Шығыс православие шіркеулерi мен Шығыс православие шіркеуі арасында жарылыс болды, нәтижесiнде Александрия грек православие шіркеуімен қақтығыс туды. 639 жылдан кейін Мысыр Арабиядан келген ислам басқыншыларының билігінде болды. 12 ғасырда шіркеу өз орталығын Александриядан Каирге көшiрдi. Сол ғасырда копттар діни азшылыққа айналды. 14 және 15 ғасырларда нубиялық христиан діні исламмен ығыстырылды. 19 және 20 ғасырларда этникалық египеттік христиандардың көп бөлігі өздерін католик копттарынан және негізінен гректерден тұратын Шығыс православие шіркеуінен ажырату үшін копт православие деп атауды бастады. 1959 жылы Эфиопия православие Тевахедо шіркеуіне автокефалия мәртебесі берілді. 1998 жылы Эритреяның Эфиопиядан тәуелсіздік үшін күресінен кейін бұл мәртебе Эритрея православие Тевахедо шіркеуіне де таратылды. 2011 жылғы Египет революциясынан бері копт христиандары діни кемсітушілік пен зорлық-зомбылықтың күшеюіне тап болды.

The Coptic Orthodox Church , also known as the Coptic Orthodox Patriarchate of Alexandria, is an Oriental Orthodox Christian church based in Egypt. The head of the church and the See of Alexandria is the pope of Alexandria on the Holy Apostolic See of Saint Mark, who also carries the title of Father of fathers, Shepherd of shepherds, Ecumenical Judge and the 13th among the Apostles. The See of Alexandria is titular. The Coptic pope presides from Saint Mark's Coptic Orthodox Cathedral in the Abbassia District in Cairo. The church follows the Coptic Rite for its liturgy, prayer and devotional patrimony. Adherents of the Coptic Orthodox Church make up Egypt's largest and most significant minority population, and the largest population of Christians in the Middle East and North Africa (MENA). They make up the largest percentage of approximately 20 million Christians in Egypt. The Coptic Orthodox Church was established by Mark, an apostle and evangelist, during the middle of the 1st century (c. AD 42). Due to disputes concerning the nature of Christ, the Oriental Orthodox Churches and the Eastern Orthodox Church were in schism after the Council of Chalcedon in AD 451, resulting in a conflict with the Greek Orthodox Church of Alexandria. After AD 639, Egypt was ruled by its Islamic conquerors from Arabia. In the 12th century, the church relocated its seat from Alexandria to Cairo. The same century also saw the Copts become a religious minority. During the 14th and 15th centuries, Nubian Christianity was supplanted by Islam. In the 19th and 20th centuries, the larger body of ethnic Egyptian Christians began to call themselves Coptic Orthodox, to distinguish themselves from the Catholic Copts and from the Eastern Orthodox, who are mostly Greek. In 1959, the Ethiopian Orthodox Tewahedo Church was granted autocephaly. This was extended to the Eritrean Orthodox Tewahedo Church in 1998 following the successful Eritrean War of Independence from Ethiopia. Since the 2011 Egyptian revolution, Coptic Christians have suffered increased religious discrimination and violence.

Апостолдық негіз

Дәстүр бойынша, копт шіркеуі Марк Евангелистің б.з. 42 жылы құрғандығы айтылады және өзін Ескі өсиеттегі көптеген болжамдардың ортасы деп санайды. Дегенмен, көптеген копттар Египеттің мемлекеттік тілі – араб тілінде сөйлейді. Катехизис мектебінің теологиялық колледжі 1893 жылы қайта іске қосылды. Бұл мектеп Киелі кітапты түсіндірудің аллегориялық әдісінің маңызды орталығы болды, грек мәдениеті мен христиандық сенім арасында жақындасуға ұмтылды және доктриналық өзгерістер кезеңінде басқа пікірлерге қарсы дұрыс христиандық ілімдерді бекітуге тырысты.

Никей кеңесі

IV ғасырда Александриялық пресвитер Арий Мәсіхтің мәнісі туралы теологиялық пікірталас бастады, ол христиан әлеміне таралып, қазір Ариандық деп белгілі. 325 жылы Никея Экуменикалық кеңесі император Константин I шақыртты, Александрияның I Александр папасы ерестікке жауап беру үшін кеңес өткізуді сұрағаннан кейін, Хозий Кордова төрағалығымен дауды шешу мақсатында. Бұл Никеялық дін қағидасы деп белгілі Сенім туралы мәлімдеме жасалуына әкелді.

Константинополь кеңесі

381 жылы Александрия Папасы Тимофей I Константинополь Экуменикалық Кеңесі деп аталатын екінші жаһандық кеңеске төрағалық етті. Бұл кеңес Киелі Рухтың құдайлығын жоққа шығарған Македонийді соттады. Кеңес Киелі Рухтың құдайлығын былай растаумен Никеялық Иманды толықтырды:

Біз Киелі Рухқа, Раббыға, Өмір Берушіге, Әкеден тараған, Әкемен және Ұлмен бірге құлшылық етілетін және даңқталатын, Пайғамбарлар арқылы сөйлеген, Бір, Киелі, Католик және Апостолдық шіркеуге сенеміз. Біз күнәларды кешіру үшін жалғыз бір дүркін мойындаймыз және өлгендердің қайта тірілуін және болашақ өмірді күтеміз. Әмин.

Ефес кеңесі

V ғасырда тағы бір теологиялық дау Константинополь патриархы Несториус ілімдеріне байланысты болды, ол Құдай Сөзінің адам табиғатына гипостаздық тұрғыдан қосылмағанын, керісінше Исаның адамда мекендегенін үйретті. Осыған байланысты ол Мәриямға «Құдай анасы» (Theotokos) атағын бермей, оны «Мәсіх анасы» (Christotokos) деп жариялады. Собор Афанасийдің ілімдерін бекітіп, Мәриямның «Құдай анасы» атағын нығайтты. Сондай-ақ, Кириллдің «Құдай Сөзінің Тәні кіргенде бір ғана Табиғаты бар» (Mia Physis tou Theou Logou Sesarkōmenē) деген сөзіне сәйкес, Мәсіхті екі гипостазға бөлген әркім анафемаға ұшырады. Діннің кіріспесі былай формулировкаланды: «Біз сені, Шын Нұрдың Анасын, мақтаймыз және сені, қасиетті және Құдай Анасын (Theotokos), даңқтаймыз, себебі сен бізге әлемнің Құтқарушысын сыйладың. Даңқ болсын біздің Иемізге және Патшамызға: Мәсіхке, елшілердің мақтанышына, шейіттердің тәжіне, ізгілердің қуанышына, шіркеулердің нығайысына және күнәлардың кешірілуіне. Біз Бір Құдайлықтағы Қасиетті Үштікке құлшылық етеміз, Оны даңқтаймыз, Ием, рақым ет, Ием, рақым ет, Ием, бізді батала, Әмин. 451 жылы император Маркиан шіркеудегі алауыздықтарды бейтарап етуге тырысқанда, Александрияның папасы Диоскордың – кейіннен жер аударылған – жауабы императордың шіркеу ісіне араласпауы керек екендігі болды. Император өзінің өкілдері арқылы Папа Диоскорға оның батылдығына жауап ретінде қатаң тәртіптік шаралар қолданды. 449 жылы Папа Диоскор Ефестегі екінші кеңеске төрағалық етті, оны халцедондық тарихшылар «Жарлық кеңесі» деп атады. Ол «Құдай Сөзінің Тәні кіргенде бір ғана Табиғат» (грекше: μία φύσις Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη (mia physis Theou Logou sesarkōmenē)) христологиясын қолдаған миафизиттердің формуласын ұстанып қалды. Александриялық теологиялық түсінік бойынша, Папа Леоның томының мәнері мен мазмұнына байланысты Папа Диоскор оны анафемалады, осылайша тиісті процедураларсыз осыған баруға кінәлі деп танылды; яғни, Леоның томы ерестің тақырыбы емес еді, бірақ 449 жылы Ефестегі екінші кеңесте оны мойындамау немесе оқымау себептерін сұрау туралы мәселе болды. Александрияның Диоскор Папасы кеңестің канондарымен еретик деп танылған жоқ. Копттар да Александрияның папасы Рим делегаттарының құпия әрекеттері нәтижесінде үшінші кеңеске қатысудан күштеп алынғанына сенеді. Шығыс және Орталық православиелік диалогтың қазіргі оң кезеңіне дейін халцедондықтар халцедондық емес адамдарды «монофизиттер» деп атауға бейім болды, бірақ Копт православиелік шіркеуі монофизизмді ересь деп санайды. Халкидондық ілім өз кезегінде «диофизиттер» деп танылды. Копт православиесіне жақын термин – миафизиттер, ол Мәсіхтің адамдық және құдайлық табиғаттарының бірігуін білдіреді, олар Тәні кірген Логоста бөлінбейтін біртұтас күйде біріктірілген.

Another theological dispute in the 5th century occurred over the teachings of Nestorius, the patriarch of Constantinople who taught that God the Word was not hypostatically joined with human nature, but rather dwelt in the man Jesus. As a consequence of this, he denied the title "Mother of God" (Theotokos) to the Virgin Mary, declaring her instead to be "Mother of Christ" Christotokos. The Council confirmed the teachings of Athanasius and confirmed the title of Mary as "Mother of God". It also clearly stated that anyone who separated Christ into two hypostases was anathema, as Cyril had said that there is "One Nature for God the Word Incarnate" (Mia Physis tou Theou Logou Sesarkōmenē). The introduction to the creed is formulated as follows:

<blockquote>We magnify you O Mother of the True Light and we glorify you O saint and Mother of God (Theotokos) for you have borne unto us the Saviour of the world. Glory to you O our Master and King: Christ, the pride of the Apostles, the crown of the martyrs, the rejoicing of the righteous, firmness of the churches and the forgiveness of sins. We proclaim the Holy Trinity in One Godhead: we worship Him, we glorify Him, Lord have mercy, Lord have mercy, Lord bless us, Amen. When, in AD 451, Emperor Marcian attempted to heal divisions in the Church, the response of Pope Dioscorus–the Pope of Alexandria who was later exiled–was that the emperor should not intervene in the affairs of the Church. It was at Chalcedon that the emperor, through the imperial delegates, enforced harsh disciplinary measures against Pope Dioscorus in response to his boldness. In AD 449, Pope Dioscorus headed the 2nd Council of Ephesus, called the "Robber Council" by Chalcedonian historians. It held to the Miaphysite formula which upheld the Christology of "One Incarnate Nature of God the Word" (Greek: μία φύσις Θεοῦ Λόγου σεσαρκωμένη (mia physis Theou Logou sesarkōmenē)). By anathematizing Pope Leo because of the tone and content of his tome, as per Alexandrine Theology perception, Pope Dioscorus was found guilty of doing so without due process; in other words, the Tome of Leo was not a subject of heresy in the first place, but it was a question of questioning the reasons behind not having it either acknowledged or read at the Second Council of Ephesus in AD 449. Pope Dioscorus of Alexandria was never labeled as a heretic by the council's canons. Copts also believe that the pope of Alexandria was forcibly prevented from attending the third congregation of the council from which he was ousted, apparently the result of a conspiracy tailored by the Roman delegates. Before the current positive era of Eastern and Oriental Orthodox dialogues, Chalcedonians sometimes used to call the non Chalcedonians "Monophysites", though the Coptic Orthodox Church in reality regards Monophysitism as a heresy. The Chalcedonian doctrine in turn came to be known as "Dyophysite". A term that comes closer to Coptic Orthodoxy is Miaphysite, which refers to a conjoined nature for Christ, both human and divine, united indivisibly in the Incarnate Logos.

Мысырдың мұсылмандық жаулауы

Мұсылмандықтардың Мысырға шапқыншылығы 639 жылы болған. Куәгерлердің айғақтарына сүйене отырып, Никиу епискобы Иоанн өзінің Хроникасында копттардың көзқарасынан шапқыншылық туралы толыққанды суреттейді. Бұл жазба тек эфиопиялық (геец) мәтінінде сақталған болса да, кейбір ғалымдар оның бастапқыда копт тілінде жазылған деп есептейді. Иоаннның жазбасында ол "мысырлықтарды мүлкінен айырып, оларға қатыгездікпен қарады" деген басқыншыларды сынап, жаулап алу кезінде мұсылмандардың жергілікті халыққа жасаған қиянаттарын егжей-тегжейлі баяндайды: Олар үлкен еңбек пен күш-жігермен қаланың қабырғаларын құлатқанда, дереу оны басып алды, мыңдаған тұрғындары мен сарбаздарын қырды, орасан зор олжаға ие болды, әйелдер мен балаларды тұтқынға алып, арасында бөлісті, және сол қаланы қиратып жіберді. Иоанн мұсылман қолбасшысы (Амр ибн әл-Ас) жорық кезінде "мысырлықтарға мейірімділік танытпады және олармен жасаған келісімді бұзды, өйткені ол варвар текке жататын" деп сынаса да, жаулап алу аяқталғаннан кейін Амр "шіркеулердің мүлкін алған жоқ, ешқандай тонау немесе бүлдіруге жол бермеді және оларды өмірінің соңына дейін сақтап қалды" деп атап көрсетеді. Саяси дүрбелеңге қарамастан, Мысыр халқының көп бөлігі христиан дінін ұстанды. Алайда, ғасырлар бойы исламға біртіндеп өту Мысырды христиан елінен 12 ғасырдың соңына қарай мұсылман еліне айналдырды. Тағы бір ғалым "копттардың көтерілісін басу", араб мұсылмандарының қоныс аударуы және копттардың исламға өтуі копттардың демографиялық азаюына әкелді деп жазады. Мысырдың Омейяд билеушілері христиандардан мұсылмандарға қарағанда жоғары салық алды, бұл саудагерлерді исламға көшуге итермеледі және копт шіркеуінің экономикалық негізін әлсіретті. Копт шіркеуі жойылмаса да, Омейядтардың салық саясаты шіркеудің Мысыр элитасын сақтап тұруын қиындатты.

The Muslim invasion of Egypt took place in AD 639. Relying on eyewitness testimony, Bishop John of Nikiu in his Chronicle provides a graphic account of the invasion from a Coptic perspective. Although the Chronicle has only been preserved in an Ethiopic (Ge'ez) text, some scholars believe that it was originally written in Coptic. John's account is critical of the invaders who he says "despoiled the Egyptians of their possessions and dealt cruelly with them", and he details the atrocities committed by the Muslims against the native population during the conquest:And when with great toil and exertion they had cast down the walls of the city, they forthwith made themselves masters of it, and put to the sword thousands of its inhabitants and of the soldiers, and they gained an enormous booty, and took the women and children captive and divided them amongst themselves, and they made that city a desolation. Though critical of the Muslim commander (Amr ibn al As), who, during the campaign, he says "had no mercy on the Egyptians, and did not observe the covenant they had made with him, for he was of a barbaric race", he does note that following the completion of the conquest, Amr "took none of the property of the Churches, and he committed no act of spoilation or plunder, and he preserved them throughout all his days." Despite the political upheaval, the Egyptian population remained mainly Christian. However, gradual conversions to Islam over the centuries had changed Egypt from a Christian to a largely Muslim country by the end of the 12th century. Another scholar writes that a combination of "repression of Coptic revolts", Arab Muslim immigration, and Coptic conversion to Islam resulted in the demographic decline of the Copts. Egypt's Umayyad rulers taxed Christians at a higher rate than Muslims, driving merchants towards Islam and undermining the economic base of the Coptic Church. Although the Coptic Church did not disappear, the Umayyad tax policies made it difficult for the church to retain the Egyptian elites.

Ислам билігі кезінде (6401800)

969 жылы Мысыр Фатимид әулетінің құрамына кірді (Мысырда 969 жылдан 1171 жылға дейін), олар христиандарға көбінесе жақсы қарым-қатынас жасады. Бұл қағидаға ерекшелік 1004 және 1013 жылдар аралығында халифа әл-Хаким бастаған қуғын-сүргін болды, ол киім-кешек ережелерін, христиандық мерекелерді ашық түрде тойлауға тыйым салуды және христиан және еврей шенеуніктерді қызметтен босатуды қамтыды. Дегенмен, әл-Хаким өмірінің соңында бұл шараларды жойды, соның арқасында копттар әкімшілікте жеңілдіктерге ие бола алды. Копт патриархатының резиденциясы Кирилл II (1078–92) патриархтығы кезінде Александриядан Каирге көшірілді. Бұл қадам бас визир Бадр әл-Джамалидің талабымен жасалды, ол папаның астанада орналасуын қадағалады. 1798 жылы француздар Мысырға шабуыл жасады, бірақ сәттілікке жете алмады, ал британдықтар Мұхаммед Әли әулеті тұсында түріктерге Мысыр үкіметін қайтаруға көмектесті.

19 ғасырдан 1952 жылғы төңкеріске дейін

Копттардың жағдайы 19 ғасырдың басында Мұхаммед Әли әулетінің тұрақтылығы мен төзімділігі тұсында жақсара бастады. Копт қауымы мемлекеттік әкімшілік бірлік ретінде қарастырылатын болды. 1855 жылы Саид-паша джизья салығын жойды. Содан кейін копттар Мысыр армиясында қызмет етуге бастады. 19 ғасырдың соңында Копт шіркеуі жаңа даму кезеңдерін бастан өткерді. 1853 жылы папа Кирилл IV алғашқы заманауи копт мектептерін, оның ішінде қыздарға арналған алғашқы египет мектебін ашты. Ол сондай-ақ баспахананы құрды, ол елдегі екінші ұлттық баспахана болды. Папа басқа дін өкілдерімен жақын қарым-қатынас орнатты, сондықтан Египеттегі грек патриархы ұзақ уақытқа елден кеткенде, шіркеуін копт патриархының басшылығында қалдырды. 2001 жылдың жазында Александрияның копт православиелік және грек православиелік патриархаттары бір-бірінің шіркеулерінде орындалған крещение рәсімдерін өзара мойындауға, қайта крещение рәсімдерін қажетсіз етуге және бір-бірінің тойлаған неке сакраментін мойындауға келісті. 2011 жылдың 2 ақпанында Қаһиредегі Тахрир алаңында копт христиандары қол ұстасып, 2011 жылғы Египет революциясы кезінде намаз оқыған мұсылман көршілерін қорғау үшін қоршау құрды. 2012 жылдың 17 наурызында копт православиелік папасы, папа Шенода III қайтыс болды, мұсылмандармен қарым-қатынас шиеленіскен кезде көптеген копттар қайғырып, алаңдады. Папа Шенода III бейбітшілік орнату үшін мұсылман көшбасшыларымен үнемі кездесіп отырды. Көптеген адамдар мұсылман бауырластығы парламент сайлауында 70% дауыс жинағандықтан, Мысырды мұсылмандар басқарады деп уайымдады. 2012 жылдың 4 қарашасында епископ Тавадрос Александрияның папасы Тавадрос II ретінде 118-ші папа болып сайланды.

Қазіргі кездегі қуғын-сүргін

Копттар тарихында қудалауға ұшыраған жағдайларды атап көрсеткенімен, Human Rights Watch соңғы жылдары копт христиандарына қарсы діни төзбеушілік пен сектанттық зорлық-зомбылықтың күшеюін, сондай-ақ Египет үкіметінің кінәлілерді тиімді тергеп, сотқа берудегі сәтсіздігін байқады. 2011-2017 жылдар аралығында жүзден астам египеттік копт сектанттық қақтығыстарда қаза тапты, көптеген үйлер мен бизнестер қиратылды. Минияда Египет жеке құқықтар жөніндегі бастамасы 2011-2016 жылдар аралығында копттарға қарсы сектанттық шабуылдардың 77 дерегін тіркеді. Көптеген копт әйелдері мен қыздары зорлықпен әкелініп, жоғалып кетеді. 2015 жылы 21 ер адам отбасын күтіну үшін Ливияға сапар шекті. Олардың онда Ливиядағы Ислам мемлекеті тарапынан ұрланып, басы кесілді.

Соңғы шіркеу реформалары

Папа Шеноданың тұсында, 1971–2012 жылдар аралығында шіркеу үлкен трансформацияға ұшырады. 2013 жылы теолог Сэмюэл Тадрос «Бүгінгі копт шіркеуі толығымен оның көзқарасына негізделген» деп жазды. Синод өз тарихында алғаш рет ішкі заңдарын кодификациялады. Ол сондай-ақ, Мысырдың ішінде және сыртында көптеген копт институттарын құрды. Шенуда епископтардың санын 26-дан 117-ге дейін көбейтіп, жүздеген діни қызметкерлерді тағайындады, бұл кез келген епископтың ықпалын едәуір азайтты. Шенуда сондай-ақ синодтың жыл сайынғы отырысын құрды, бұл шіркеуті басқаратын заңдардың санын едәуір арттырды. Бұл жаңа діни қызметкерлерді, жаңа дьякондарды және жаңа үйленгендерді оқытуға арналған шіркеу оқу бағдарламаларын құруды қамтыды. Копт шіркеуінің қазіргі тарихында алғаш рет әйелдер дьякон ретінде тағайындалды. Синод сонымен қатар қауымдастықты дамытудың моделін қабылдады, бұл шіркеудің қоғамдық қызметтерінің ауқымын едәуір кеңейтті, оның ішінде: ауруханалар, ересектерге арналған сауаттылық мектептері, жетімдер үйлері, кітапханалар және қоғамдық орталықтар. Бұл жұмыстың көп бөлігі бай копт өнеркәсіпшілері мен шетелден келген копттардың қайырымдылықтарымен қаржыландырылды. Шенуда сондай-ақ Шығыс православие және католик шіркеулерімен келіссөздер жүргізіп, экуменизмді ілгерілетуге тырысты.

Папа Шенуда III шіркеудің саясатқа қатысуын да арттырды, оны Египетте исламизмнің өрбуі мен террористік шабуылдардың күшеюі кезінде копттардың мүддесін қорғаудың жолы ретінде қарады. Мысыр президенті Анвар Садат 1981 жылы Шенуданы Каирден алыс жатқан копт монастырына жер аударып жіберді. Бұл жер аудару қысқа ғана уақытқа созылды, өйткені Садат бірнеше айдан кейін мұсылман экстремистерінің қолынан қаза тапты. Президент Хосни Мубарактың тұсында Шенуда саяси ұстанымын жалғастырды және көбінесе Каирден кетіп, оқшауланып тұру арқылы копттарды қудалауға наразылық білдірді, бұл режимді мәселелерді жедел шешуге мәжбүр етті. Шенуданың саяси қатысуы кейбір шіркеу мүшелерінің, соның ішінде әйгілі монах Әкесі Матта Эль Мескиннің сынына ұшырады. 2012 жылдың 17 наурызында Копт православие Папасы Шенуда III қайтыс болды, мұсылмандармен шиеленіс күшейген кезде көптеген копттар аза тұтып, алаңдады. Папа Шенуда III мұсылман басшыларымен бейбітшілік орнату үшін үнемі кездесіп отырды. Көптеген адамдар Мұсылман бауырластығы парламент сайлауында 70% дауыс жинағандықтан, Египетті мұсылмандар басқарады деп уайымдады. 2020 жылы Флоридадағы әйел бұрынғы діни қызметкерді өзі кәмелетке толмаған кезінде жыныстық зорлық-зомбылық жасады деп айыптады. Ол 2014 жылы діни қызметкерліктен шеттетілгенін, бірақ өзін діни қызметкер ретінде таныстыра бергенін мәлімдеді. Жауап ретінде Синод оны жоққа шығарып, қоғамдық мәлімдеме жасап, зорлық-зомбылыққа қарсы шараларды қабылдады. Солтүстік Америка мен Еуропаның бірнеше епархиялары жыныстық зорлық-зомбылықтан аман қалғандарды қолдап мәлімдеме жасады. 2023 жылдың 10 мамырында Папа Тавадрос Ватиканға келіп, Копт-католик достығы күні мен Папа Павел VI мен Папа Шенуданың кездесуінің 50 жылдығын атап өтті. Рим папасы Франциск 2015 жылы Ливияда ИИДБ-ның қолынан қаза тапқан 21 копт шейітінің есімдері Рим католик шіркеуінің шейіттер тізіміне қосылатынын жариялады. Папа Тавадрос Ватиканға 21 шейіттің әрқайсысынан алынған реликвияларды сыйлады.

Ораза, мейрамдар, литургия және каноникалық сағат

[[Файл:Агпея Бревиариясы.jpg|thumb|right|200px|Агпея – копт православие христиандығында күннің жеті белгіленген уақытында, шығысқа қарай, канондық сағаттарды дұға ету үшін қолданылатын дұға кітабы. Шіркеу қоңыраулары христиандарды осы сағаттарда дұға етуге шақырады. Дұға оқымас бұрын, таза болу үшін қолдарын және беттерін жуып, Құдайға ең жақсысын ұсынуға тырысады; қасиетті Құдайға дұға оқып жатқандарын білдіру үшін аяқ киімдерін шешеді. Жеті белгіленген дұға уақытының әрқайсысында копт православие христиандары "Үштік атынан үш рет сәжде етеді; әр Псалмның соңында "Аллилуйя" деп айтады" және канондық сағаттағы Кирие элеисонның әрқайсысы үшін 41 рет дұға етеді. Копт православие шіркеуі тазару рәсімдерін өткізетін күндерді сақтайды. Дегенмен, пісіргеннен кейін қан қалған ет жеуге кеңес берілмесе де, Копт шіркеуі мүшелеріне ислам немесе иудаизмдегідей, белгілі бір тағамды жеуден тыйым салмайды. Асуандағы қазіргі заманғы копт кафедральді шіркеуі. Копт православие шіркеуінің барлық шіркеулері дұғаның шығысқа қарай бағытталған болуы үшін салынған, ал осы үлгіде салынбаған басқа христиан конфессияларынан алынған шіркеулерді қайта жаңартуға тырысады. Копт православие христиандығында ораза – ет пен сүт тағамдарынан бас тарту деп анықталады. Евхаристиялық тәртіпке қатысты, копт православие христиандары қасиетті қабылдауға дейін түн ортасынан бастап (немесе кем дегенде тоғыз сағат) ораза ұстайды. Копт Рождествосы, әдетте 6 немесе 7 қаңтарда тойланады, маңызды мереке болып табылады. Басқа да маңызды мерекелер: Епифания, Пальма жексенбісі, Пасха, Пятидесятница, Аспанға көтерілу және Жариялану. Копт әлемінде бұл мерекелер "Жеті үлкен мереке" деп белгілі. Үлкен мерекелерге дейін әрқашан ораза ұсталады. Сонымен қатар, Копт православие шіркеуінің жеті кішкентай мерекесі бар: Иеміздің сүндеттелуі, ғибадатханаға кіру, Египетке кіру, Тәңірдің бейнесі, Маунде бейсенбісі, Томас жексенбісі және Ұлы ораза. Сонымен қатар, Құдай анасының жергілікті мерекелері де бар. Копт тарихындағы маңызды әулиелердің шейіт болуын еске алатын тағы да басқа мерекелер бар.

[[File:Agpeya Breviary. jpg|thumb|right|200px|The Agpeya is a breviary used in Coptic Orthodox Christianity to pray the canonical hours at seven fixed prayer times of the day, in the eastward direction. Church bells enjoin Christians to pray at these hours. Before praying, they wash their hands and face to be clean before and present their best to God; shoes are removed to acknowledge that one is offering prayer before a holy God. During each of the seven fixed prayer times, Coptic Orthodox Christians pray "prostrating three times in the name of the Trinity; at the end of each Psalm while saying the 'Alleluia';" and 41 times for each of the Kyrie eleisons present in a canonical hour. The Coptic Orthodox Church observes days of ritual purification. However, while meat that still contains blood after cooking is discouraged from being eaten, the Coptic Church does not forbid its members from consuming any particular type of food, unlike in Islam or Judaism. thumb|left|A modern Coptic cathedral in Aswan. All churches of the Coptic Orthodox Church are designed to face the eastward direction of prayer and efforts are made to remodel churches obtained from other Christian denominations that are not built in this fashion. In Coptic Orthodox Christianity, fasting is defined as going without meat or dairy. With respect to Eucharistic discipline, Coptic Orthodox Christians fast from midnight onwards (or at least nine hours) prior to receiving the sacrament of Holy Communion. Coptic Christmas, which usually falls on January 6 or 7 is a major feast. Other major feasts are Epiphany, Palm Sunday, Easter, Pentecost, Ascension, and Annunciation. These are known in the Coptic world as the Seven Major Feasts. Major feasts are always preceded by fasts. Additionally, the Coptic Orthodox Church also has Seven Minor Feasts: the Circumcision of the Lord, Entrance into the Temple, Entrance into Egypt, Transfiguration, Maundy Thursday, Thomas Sunday, and Great Lent. Furthermore, there are several indigenous feasts of the Theotokos. There are also other feasts commemorating the martyrdom of important saints from Coptic history.

Демография

Мысырлық халық санағының мәліметтері мен басқа да үшінші тараптардың зерттеу есептерінде Мысырда 4 миллионнан астам копт православие христиандары тіркелген жоқ. Мысырлық копттар араб әлеміндегі ең ірі христиан қауымы болып табылады. Олардың санына қатысты бағалаулар әртүрлі, бірақ көбінесе 4,7 мен 7,1 миллион аралығында құрайды. Олардың көп бөлігі Мысыр аумағында, копт православие шіркеуінің басшылығымен өмір сүреді. 2006 жылдан бері Мысырдың халық санақтары дін туралы мәліметтерді жарияламайды, ал шіркеу басшылары мемлекеттік сауалнамаларда христиандардың жеткілікті есепке алынбағанын мәлімдеді. 2017 жылы мемлекеттік газет «Әл-Ахрам» копттардың үлесін 10-15% деп бағаласа, копт православие шіркеуінің мүшелерінің саны 20-25 миллионға жетеді деп хабарлады. Африка континентінен тыс, АҚШ, Канада, Австралия, Франция және Германия сияқты елдерде де көптеген копттар тұрады. Диаспорадағы Мысыр туған копт православие христиандарының нақты санын анықтау қиын, бірақ шамамен 1 миллионға жуық деп есептеледі. Суданда 150 000 мен 200 000 аралығында осы дінді ұстанатындар бар.

Эфиопиялық православие Тевахедо шіркеуі

Дәстүр бойынша, Эфиопияға бірінші рет 1-ші ғасырда әулие Матай және әулие Варфоломей уағыз жайды. Алғашқы эфиопиялық христиан – Иерусалимдегі Әрекеттер кітабында (8:27–40) айтылған евнух болған деп саналады. Эфиопия 4-ші ғасырда Тир қаласынан келген екі адамның (вероятно, бауырлардың) арқасында одан әрі христиандыққа көшті – әулие Фрументий. 325 жылы Фрументий Аксумдық Езананы христиан дініне өткізгеннен бері Эфиопия Православ Тевахедо шіркеуі архиепископтарын Копт Православ шіркеуінен тағайындап алады. 20-шы ғасырдың ортасына дейін Эфиопия шіркеуінің митрополиттері копттардың этникалық тобынан болды. Иосиф II 1951 жылдың 14 қаңтарында архиепископ Абуна Басилиості Эфиопия шіркеуінің алғашқы туған жергілікті басшысы етіп бекітті. 1959 жылы Александрия Папасы Кирилл VI Абуна Басилиості Эфиопияның алғашқы патриархы етіп коронациялады.

Эритреялық православие Тевахедо шіркеуі

1993 жылы Эритрея Ефиопиядан тәуелсіздік алғаннан кейін, жаңадан құрылған Эритрея үкіметі Александрия Патриархы Шенода III-ге Эритрея Православ Шіркесінің автокефалиясы үшін үндеу жасады. 1994 жылы Патриарх Шенода Абуне Филлипосты Эритреяның тұңғыш архиепископы етіп қадағалады.

Епископтық атақтар

thumb|Шеноуда III, Александрияның 117-ші Патриархы, Евангелист Марқтің қасиетті апостолдық тақтысында (1971–2012).

Әкімшілік

Александрия Копт Православ Патриархаты Киелі Синодпен басқарылады, оның төрағасы Александрия Патриархы болып табылады. Оның билігінде митрополит архиепископтар, митрополит епископтар, епархиялық епископтар, патриарх экзархтары, миссионерлік епископтар, көмекші епископтар, суфраган епископтар, ассистент епископтар, хор епископтары және Александрия Шіркеуінің патриархтық викарийлері тұрады.