Кіріспе
Шаш-қарқыл адамдар туралы стереотиптер
Шаш-қарқыл адамдар туралы стереотиптер – шаш-қарқыл адамдарға қатысты қалыптасқан көзқарастар. Осы стереотиптің түрлеріне "шаш-қарқыл бомбасы" және "ақылсыз шаш-қарқыл" жатады. Шаш-қарқылдар қоңыр шашты адамдардан кем ақылды деп есептеледі. Осыған байланысты көптеген әзілдер айтылады. Алайда, зерттеулер көрсеткендей, шаш-қарқыл әйелдердің интеллектуалдық қабілеті басқа шаш түсіне ие әйелдерден кем емес. "Шаш-қарқыл бомбасы" – кинодағы ең танымал және сұранысқа ие әйел бейнелерінің бірі. Жан Харлоу, Марлен Дитрих, Мэрилин Монро, Джейн Мансфилд, Бриджит Бардо және Мами Ван Дорен сияқты көптеген шоу-бизнес жұлдыздары осы бейнені өздерінің пайдасына қолданды.
Өмірбаян
Шаштараңғы әйелдер туралы стереотиптік пікірлердің бірнеше аспектісі бар. Қазіргі танымал мәдениетте ер адамдар басқа шаш түсіне ие әйелдерге қарағанда сары шашты әйелдерді физикалық тұрғыдан көбірек тартымды деп санайтындығы жиі кездеседі. Мысалы, Анита Лус бұл идеяны 1925 жылы жариялаған «Джентльмендер блондинкаларды жақсы көреді» романында танымал етті. Екінші жағынан, сары шашты әйелдердің интеллектуалдық қабілетін аз пайдаланатыны және «сұлулығына ғана сүйенетін әйел» ретінде қарастырылады. Сонымен қатар, адамдар блондинкалардың қоңыр шашты әйелдерге қарағанда кем ойлы және ақылсыз деп есептейді, бұл «блондинкалар туралы әзілдерде» көрініс тапқан. Бұл түсініктің тамыры Еуропаға дейін жетеді, онда «ақылсыз блондинка» деп аталатын француз әйелі Розали Дютэ 1775 жылы «Les Curiosités de la Foire» пьесасында сөйлеу алдында ұзақ үнсіз отырып, ғана емес, сонымен қатар сөйлей алмайтын (демек, мылқау) болып көрінгендігінен пародияланды. Бұл жағдай блондинкалар туралы әзілдерде пайдаланылады. Бразилияда бұл сары шашты әйелдерді жамандауға дейін барады, бұл сексистік әзілдерде жыныстық еркіндікке ұмтылу ретінде көрінеді. Альфред Хичкок фильмдеріндегі басты рөлдерге сары шашты әйелдерді таңдаған, өйткені ол көрермендердің оларды ең аз күдікпен қарайтынына сенген, оларды «қанды іздерді көрсетіп тұратын таза қармен» салыстырған, соның салдарынан «Хичкок блондинкасы» деген термин пайда болды. Бұл стереотип осылай бекіп, 2001 жылғы «Заңды блондинка» фильмі сияқты қарсы пікірлерді тудырды, онда Риз Уизерспун Кристина Агилера және Шакира сияқты әйелдерге қарсы болған сұлулығы мен сары шашына қарамастан Гарвард құқық мектебінде табысқа жетеді.
Блондинкалық бомба
"Блондинка" – әдемі, сары шашы бар әйелді білдіретін жыныстық стереотип. Ұлыбританиядағы ағылшын тіліндегі таблоидтарды зерттеу көрсеткендей, бұл стереотип "көк кеуделі блондинка" және "сары қыз" сияқты басқа да блондинка стереотиптерімен бірге жиі кездеседі. Жан Харлоу 1933 жылғы "Бомба" фильмімен осы стереотипті қалыптастырды. Одан кейін Мэрилин Монро, Джейн Мэнсфилд және Мами Ван Дорен әйелдің сымбатты дене бітімі, өте ақ түсті шашы және интеллектінің жетіспеушілігі сипаттарымен байланысты стереотипті бекітуге көмектесті. 1950 жылдары "блондинка" стереотипі "femme fatale" стереотипін ығыстыра бастады. Кинодағы әйелдер тарихын зерттеуші Марджори Розен сол кездегі ең танымал екі блондинка туралы: "Мей Уэст өзіне сенімділікпен сөйлеп, Жан Харлоу дене тартымдылығын көпшілікке ұсыну арқылы әйелдердің пассивті сексуалдығы туралы түсінікті агрессивті фактіге айналдырды" дейді.
Ақылсыз сары
"Ақымақ блондинка" ұғымы ғылыми мақалаларда және университет симпозиумдарында талқыланған академиялық зерттеулердің тақырыбы болды, олар көптеген адамдардың ақ шашты әйелдердің қара шашты әйелдерге қарағанда кемістігі бар екеніне сенетінін көрсетеді. Сонымен қатар, жаңа деректер табиғи блондинкалардың ақ нәсілді әйелдер арасында ең жоғары IQ-ға ие екенін көрсетті, бұл ғалымдар блондинканың өскен жерінде интеллектуалдық белсенділікке ынталандырудың жоғары болуымен түсіндіріледі, бұл блондинкалардың интеллектуалдық ынталандыруы төмен деген бұрынғы пікірді толығымен жоққа шығарады. "Ақымақ блондинка" стереотипі (және осыған байланысты танымдық қателік) жағымсыз салдарларға алып келуі мүмкін және блондинканың мансаптық мүмкіндіктеріне нұқсан келтіруі мүмкін. Анита Лоустің "Gentlemen Prefer Blondes" (1925) романы сары шашты әйелдердің тартымдылығын зерттейтін комедиялық туынды ретінде пайда болды. Одан Бродвейде мюзикл, сондай-ақ 1928 және 1953 жылдары шыққан екі фильм туды. "Шаштың энциклопедиясында" екінші фильмдегі Мэрилин Монроның блондинка рөлі "ақылға емес, сыртқы келбетіне сүйенген нәзік әйел" деп сипатталған, кейбір адамдар осыны "ақымақ блондинка" деп атайды. "Алмаз – қыздың ең жақын досы". Мадонна өзінің "Material Girl" музыкалық видеосында Монроның осы бейнесін қайталайды. Джуди Холлидей,
Блондинкалар туралы әзіл-аңыздар
"Блондинкалар туралы әзілдер" деп аталатын әзілдердің бір түрі бар, ол "ақымақ блондинка" стереотипін пайдаланады. Кейде бұл әзілдер басқа да әзілдермен қабаттасады, олар әзілдің нысанын расмилікке ұмтылушы және/немесе ақымақ ретінде көрсетеді. Кейбір блондинкалар туралы әзілдер сексуалдық юморға сүйенеді, осылайша нысандарын расмилікке ұмтылушы деп бейнелейді немесе стереотиптейді. Олардың көпшілігі студенттік қыздар немесе Эссекс қыздары туралы әзілдердің қайта айтылуы болып табылады.
Көптеген авторлар блондинкалар туралы әзілдерді сексистік деп сынады, себебі осы әзілдердегі блондинкалардың көпшілігі әйелдер, бірақ ерлерге арналған нұсқалары да бар. Шындығында, "ақымақ блондинка" әзілдері басым көпшілікте әйелдерге қатысты: әртүрлі басылымдар мен интернеттегі кеңінен жүргізілген іздестірулерге сәйкес, "ақымақ блондинка" әзілдерінің шамамен 63% тек әйелдерге арналған (ал "ақымақ блондинка" еркектерге тікелей сілтеме жасайтындары 5%-дан кем).
Блондинкалар мен брюнеткалар
[[File:Marilyn Monroe and Jane Russell at Chinese Theater 2. jpg|thumb|«Джентльмены предпочитают блондинок» фильмінде Мэрилин Монро (сол жақта) сары шашты, ал Джейн Расселл (оң жақта) оның ақылды қоңыр досы рөлінде ойнады. Оның ішінде «Офис» сериалында (ашық шашы бар Пэм Бизли, Джим Халперттың назары үшін қоңыр Карен Филипеллимен бәсекелеседі), «Костюмы» сериалында (сары шашты Дженни Гриффит, Майк Росс назарына қоңыр Рейчел Зейнмен бәсекелеседі) және «Декстер» сериалында (сары шашты Рита Беннет пен қоңыр Лила Уэст, басты кейіпкер Декстер Морганның махаббаты үшін бәсекелеседі). Қоғамның сары шаштылар мен қоңыр шаштыларға деген көзқарасын өлшеу үшін жылдар бойы көптеген зерттеулер жүргізілді. Уортем және авторлар көрсеткендей, көптеген еркектер қоңыр шашты әйелдерді физикалық жағынан тартымды деп санайды. Корнелл университетінің зерттеуі көрсеткендей, сары шашты официанттар қоңыр шаштыларға қарағанда көбірек ұсыныс алады, тіпті жас, кеуде мөлшері, бойы және салмағы сияқты басқа факторларды ескергенде де. 2011 жылы Вашингтонда өткен «Блондинкаларға қарсы Брюнеткалар» ұнтақ футбол ойынында «Блондинкалар» командасы. 2012 жылы NBC News телеарнасына берген сұхбатында Солтүстік Каролина университетінің әлеуметтану кафедрасының меңгерушісі Лиза Уокер шаштың түсі адамдарға қалай қаралатынына «әбден» әсер ететінін айтты және көптеген зерттеулер сары шашты әйелдердің басқа әйелдерге қарағанда жоғары жалақы алатынын көрсеткенін мәлімдеді. Диана Кайл мен Хайке И.М. Малердің (1996) зерттеуінде зерттеушілер қатысушылардан бухгалтерлік лауазымға жұмысқа өтініш бергенде «табиғи» (боялған емес) қоңыр, қызыл және сары шашы бар әйелдің суреттерін бағалауын сұрады. Зерттеушілер сары шашты үміткердің қоңыр шашты әріптесіне қарағанда қабілетсіз деп бағаланғанын анықтады. Сонымен қатар, қатысушылар сары шашты әйелдің бастапқы жалақысын қоңыр шашты әйелге қарағанда едәуір төмен деп белгіледі. Брайан Бейтс жүргізген тағы бір зерттеуде екі топқа бірдей әйелдердің өмірбаяндық мәліметтері берілді, суреттері сары және қоңыр шашты болып бөлінді. Қоңыр шашты әйелдер басқарушы лауазымға және жоғары жалақыға ие болуға көбірек үміткер болды. 2011 жылы Вестминстер университетінің зерттеуі Лондонның түнгі клубына кірген әйелдерді еркектер сары немесе қоңыр шашты деп қалай бағалағандығын зерттеді. «Скандинавиялық психология» журналында жарияланған зерттеуде бір әйелдің шашы әр сапарда түрлі түске боялды. Нәтижелер көрсеткендей, ол сары шашты болса, оған қоңыр шаштыларға қарағанда көбірек әңгіме бастауға тырысты. Алайда зерттеушілер онымен сөйлескен еркектермен сұхбаттасқанда, еркектер оны қоңыр шашты болғанда ақылдырақ және физикалық жағынан тартымды деп бағалады.
In a 2012 interview with NBC News, Lisa Walker, Sociology Department Chair at the University of North Carolina said that hair color "absolutely" plays a role in the way people are treated and claimed that numerous studies had shown that blonde women were paid higher salaries than other women. In a study by Diana J. Kyle and Heike I. M. Mahler (1996), the researchers asked subjects to evaluate photographs of the same woman with "natural" (not dyed) looking brown, red, and blonde hair in the context of a job application for an accounting position. The researchers found that the blonde haired applicant was rated as significantly less capable than her brunette counterpart. In addition, participants designated the female applicant's starting salary as significantly lower when she was depicted as a blonde than when she was shown with brown hair. In another study by Brian Bates, two sets of MBA graduates were given the same Curriculum vitae of the same women split between two sets of attached photos blonde and brunette. The brunette was considered more for a managerial position and for a higher salary. A 2011 University of Westminster study evaluated how men perceived women who entered a London nightclub as a blonde or a brunette. The study, published in the Scandinavian Journal of Psychology, used the same woman and had her dye her hair a different color for each visit. The results showed that, as a blonde, she was more likely to be approached for conversation than as a brunette. However, when the researchers interviewed the men who spoke to her, the men rated her more intelligent and physically attractive as a brunette than as a blonde.
Қарсы өкілдік ету
Сонымен қатар, стереотипті онымен күресу үшін ғана пайдаланған көптеген мысалдар бар. Әнші Долли Партон өзінің кейде осылай сипатталуын біліп, 1967 жылғы "Dumb Blonde" хитінде осы мәселеге тоқталды. Партонның өлеңі стереотипке қарсы шығып, "Шашым сары болғандықтан, мен ақымақ деп ойламаңыз, себебі бұл ақымақ блондин ешкімнің алданып қалған адамы емес" дейді. Партон "барлық ақымақ блондинкалар туралы әзілдерге ренжімегенін" айтты, өйткені "мен өзім ақымақ емес екенімді білемін. Мен сондай-ақ сары шашты емеспін". "Блонди" комиксінің авторы Чик Янг "Дум Дора" кейіпкерінен бастап, біртіндеп бас кейіпкерді ақылды, еңбекқор, отбасын бағалайтын әйелге айналдырды.